Đổi mới để phát huy sức mạnh các tổ chức thành viên

Tại hội thảo khoa học “Phát huy vai trò của tổ chức thành viên MTTQ Việt Nam cấp tỉnh trong giai đoạn hiện nay” do Ban Thường trực UBTƯ MTTQ Việt Nam vừa tổ chức tại TPHCM, TS Nguyễn Văn Pha - Ủy viên Đoàn Chủ tịch, nguyên Phó Chủ tịch UBTƯ MTTQ Việt Nam, nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Tư pháp của Quốc hội đặt ra yêu cầu nhìn nhận lại vai trò của các tổ chức thành viên trong mối quan hệ với Mặt trận. Với tư cách là tổ chức liên minh chính trị, sức mạnh của Mặt trận được tạo nên từ sự liên hiệp tự nguyện, hiệp thương dân chủ, phối hợp và thống nhất hành động giữa các thành viên.

Số liệu thống kê cho thấy, hiện nay, số tổ chức thành viên của Ủy ban MTTQ Việt Nam cấp tỉnh trên cả nước giảm từ gần 2.000 xuống hơn 1.000 tổ chức; số đoàn viên, hội viên giảm từ hơn 40 triệu còn gần 37 triệu người. Cán bộ Mặt trận và các tổ chức thành viên cấp tỉnh cũng giảm từ hơn 6.000 còn hơn 5.000. Những thay đổi này đặt ra yêu cầu sắp xếp lại phương thức hoạt động, phân định rõ trách nhiệm và bảo đảm các tổ chức vẫn phát huy được khả năng tập hợp, đại diện cho những nhóm xã hội khác nhau.

Tuy nhiên, câu chuyện không chỉ nằm ở quy mô tổ chức hay số lượng cán bộ mà từ chính thực tiễn hoạt động, ông Nguyễn Văn Phước - Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật TPHCM cho rằng, vai trò của tổ chức thành viên cần được thể hiện rõ hơn trong quá trình tham gia xây dựng chính quyền, tư vấn và phản biện chính sách. Dù đã có những đóng góp về chuyên môn, hoạt động phản biện đôi khi vẫn mang tính phát sinh theo yêu cầu, thời gian nghiên cứu hạn chế, dữ liệu phục vụ đánh giá chưa đầy đủ; việc phản hồi về tiếp thu kiến nghị cũng chưa thật sự rõ ràng. 

Đặt vấn đề từ góc độ quản trị, ông Nguyễn Văn Phước nhận định, chất lượng quản trị không chỉ được thể hiện qua tốc độ ban hành quyết định, mà còn ở khả năng dự báo, mức độ dựa trên dữ liệu và bằng chứng khoa học, tính minh bạch trong thực hiện chính sách. Vì vậy, việc huy động đội ngũ trí thức tham gia xây dựng chính quyền cần vượt ra ngoài những đợt lấy ý kiến riêng lẻ, hướng đến cơ chế tư vấn, phản biện có kế hoạch và gắn với quá trình hoạch định chính sách ngay từ đầu.

Do đó, ông  Phước đề xuất, cần có cơ chế đặt hàng tư vấn, phản biện rõ ràng hơn, tạo điều kiện để chuyên gia tiếp cận dữ liệu, tham gia từ khâu xác định vấn đề và đánh giá tác động chính sách; đồng thời, cơ quan chủ trì cần thông tin lại về kết quả tiếp thu, giải trình đối với các kiến nghị.

Trong khi đó, Hội Luật gia TPHCM lại cho thấy vai trò của tổ chức thành viên còn được thể hiện qua việc đưa pháp luật đến gần hơn với người dân, tham gia bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của nhân dân. Bà Ung Thị Xuân Hương cho biết, hoạt động của Hội không chỉ dừng ở việc góp ý, phản biện các dự thảo văn bản pháp luật mà còn gắn với tư vấn pháp luật, trợ giúp pháp lý, hòa giải và giám sát việc thực thi chính sách.

Ngoài ra, TS Nguyễn Văn Pha cũng đặt trọng tâm vào việc nâng cao chất lượng hiệp thương, phối hợp và thống nhất hành động giữa Mặt trận với các tổ chức thành viên. Theo ông, sau quá trình sắp xếp tổ chức và mở rộng địa bàn, yêu cầu đặt ra không chỉ là kiện toàn bộ máy, mà còn phải rà soát lại cơ chế phối hợp, phân định rõ trách nhiệm, chia sẻ thông tin và bảo đảm điều kiện để các tổ chức thực hiện nhiệm vụ.

Đáng chú ý, ông Pha gợi mở việc xây dựng cơ sở dữ liệu và bộ tiêu chí đánh giá thống nhất, phản ánh đầy đủ hơn kết quả hoạt động của các tổ chức thành viên, từ công tác tập hợp đoàn viên, hội viên, an sinh xã hội đến giám sát, phản biện và kiến nghị.