Đổi mới hoạt động trải nghiệm trong trường học theo hướng thực chất

Học sinh Fshool Thanh Hóa hào hứng với trải nghiệm lập trình robotics.

Chỉ thị số 10-CT/TW ngày 20/7/2026 của Ban Bí thư đặt ra yêu cầu đổi mới giáo dục lý luận chính trị, lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống và ý thức công dân theo hướng gắn lý luận với thực tiễn, tăng cường đối thoại, xử lý tình huống và hoạt động trải nghiệm.

Trong nhà trường, các nội dung giáo dục này được triển khai thông qua bài học, sinh hoạt chủ đề, ngoại khóa, tham quan di tích, cuộc thi, dự án cộng đồng và hoạt động hướng nghiệp. Tuy nhiên, số lượng và hình thức tổ chức chưa đủ phản ánh hiệu quả giáo dục. Điều quan trọng là những giá trị được truyền đạt có chuyển hóa thành nhận thức, thái độ và hành vi của học sinh hay không.

Đối với học sinh trung học, lòng yêu nước, trách nhiệm cộng đồng, ý thức chấp hành pháp luật và văn hóa ứng xử cần được hình thành thông qua những tình huống gần gũi với đời sống. Chẳng hạn, trách nhiệm công dân số được rèn luyện từ việc kiểm chứng thông tin trước khi chia sẻ, nhận diện thông tin sai lệch và ứng xử văn minh trên không gian mạng; tình yêu quê hương, ý thức gìn giữ di sản được bồi đắp qua hoạt động tìm hiểu di tích, nghiên cứu tư liệu và sáng tạo sản phẩm giới thiệu văn hóa địa phương.

Phát huy nguồn lực thực tiễn tại Thanh Hóa

Với hệ thống di tích lịch sử - văn hóa, thiết chế văn hóa, cơ sở giáo dục nghề nghiệp, doanh nghiệp và nguồn lực cộng đồng phong phú, Thanh Hóa có nhiều điều kiện mở rộng không gian học tập, đưa kiến thức đến gần hơn với đời sống.

Thực tế, ngày 14/3/2024, Trung tâm Giáo dục thường xuyên - Kỹ thuật tổng hợp Thanh Hóa phối hợp tổ chức hoạt động trải nghiệm cho học sinh các trường THPT Hàm Rồng, Nguyễn Trãi và Tô Hiến Thành tại Trường Cao đẳng Công nghiệp Thanh Hóa và một doanh nghiệp công nghệ trên địa bàn. Hoạt động giúp học sinh tiếp cận môi trường đào tạo nghề, doanh nghiệp, qua đó kết nối kiến thức với định hướng lựa chọn nghề nghiệp.

Trong giáo dục truyền thống, Trường THPT Hoằng Hóa 4 từng tích hợp nội dung lịch sử vào môn học, khai thác tư liệu, tổ chức tham quan di tích và giao lưu với cựu chiến binh. Những hình thức này tạo cơ hội để học sinh tiếp xúc với nhân chứng, ký ức lịch sử và không gian văn hóa; đồng thời có thể phát huy hiệu quả hơn khi gắn với nhiệm vụ tìm hiểu trước chuyến đi, sản phẩm sau trải nghiệm và hoạt động trao đổi, nhìn lại.

Tại Trường Tiểu học, THCS và THPT FPT Thanh Hóa, các hoạt động khoa học, công nghệ và sáng tạo cũng góp phần mở rộng không gian học tập. Tiêu biểu là Ngày hội trải nghiệm công nghệ số – FSchools Open STEM Day 2026, tổ chức ngày 17/1/2026, tạo cơ hội cho học sinh tiếp cận STEM, trí tuệ nhân tạo và các ứng dụng công nghệ thực tiễn.

Ở quy mô toàn tỉnh, cuộc thi “Thanh Hóa trong trái tim em” dành cho học sinh THCS, THPT được phát động ngày 25/9/2026, hướng tới kết nối lịch sử, văn hóa và tình yêu quê hương với hoạt động tìm hiểu, sáng tạo của học sinh.

Những hoạt động trên được tổ chức hoặc xây dựng kế hoạch trước khi Chỉ thị số 10-CT/TW ban hành, cho thấy các tiền đề thực tiễn có thể kế thừa, phát triển. Vấn đề đặt ra là làm thế nào để mỗi hoạt động không chỉ dừng ở việc tham gia mà thực sự tạo ra giá trị giáo dục và sự chuyển biến ở người học.

Thiết kế trải nghiệm gắn với đánh giá kết quả

Theo Thạc sĩ Tào Thị Thanh Mai, Trường Tiểu học, THCS và THPT FPT Thanh Hóa, một chuyến tham quan sẽ khó phát huy đầy đủ giá trị nếu học sinh chỉ đến nghe, chụp ảnh rồi trở về; một cuộc thi cũng chưa chắc đạt mục tiêu giáo dục nếu thiếu quá trình tìm hiểu, tranh luận và tự đánh giá. Vì vậy, cần chuyển từ cách tiếp cận thiên về quản lý danh mục hoạt động sang thiết kế hành trình giáo dục có mục tiêu và kết quả rõ ràng.

Từ yêu cầu của Chỉ thị, nguyên lý học qua trải nghiệm và thực tiễn tại Thanh Hóa, tác giả đề xuất khung tổ chức hoạt động trải nghiệm gồm ba tầng, bảy bước. Đây là gợi ý thiết kế, chưa phải mô hình đã được kiểm chứng hiệu quả trên diện rộng.

Tầng thứ nhất là định hướng giá trị, gồm xác định phẩm chất, năng lực cần hình thành và chuyển mục tiêu thành vấn đề thực tiễn. Tầng thứ hai là trải nghiệm - hành động, gồm thiết kế nhiệm vụ, tổ chức tương tác với thực tiễn và hình thành sản phẩm, minh chứng. Tầng thứ ba là chuyển hóa - đánh giá, gồm phản tư, đối thoại, tự đánh giá và nhận diện sự chuyển biến của học sinh.

Theo cách tiếp cận này, giáo viên có thể tổ chức cho học sinh khảo sát, quan sát, phỏng vấn, nghiên cứu tư liệu, tranh biện hoặc thực hiện dự án tại bảo tàng, thư viện, doanh nghiệp, cộng đồng, môi trường số và ngay trong nhà trường. Các sản phẩm như nhật ký, báo cáo, video, podcast, bản đồ số hay dự án cộng đồng là căn cứ để nhìn nhận quá trình tìm hiểu, lựa chọn và hành động của học sinh.

Sau trải nghiệm, học sinh cần có cơ hội nhìn lại những điều đã học, những nhận thức thay đổi và cách lựa chọn khi gặp tình huống tương tự. Giáo viên kết hợp quan sát, sản phẩm học tập, tự đánh giá và phản hồi của bạn học để nhận diện tiến bộ theo quá trình; không chỉ căn cứ vào một sản phẩm hoặc một lần tham gia hoạt động để kết luận về phẩm chất, đạo đức của học sinh.

Để triển khai hiệu quả, nhà trường cần linh hoạt lựa chọn hình thức phù hợp với điều kiện từng địa bàn; xây dựng bản đồ nguồn lực giáo dục từ di tích, thiết chế văn hóa, thư viện, cơ sở giáo dục nghề nghiệp, doanh nghiệp, nhân chứng lịch sử và học liệu số. Cùng với đó là bồi dưỡng năng lực thiết kế hoạt động cho giáo viên, tăng cường giáo dục công dân số gắn với tình huống thực tế và thí điểm khung đề xuất tại các nhóm trường có điều kiện khác nhau trước khi xem xét nhân rộng.

Đổi mới hoạt động trải nghiệm không đơn thuần là tăng số lượng chuyến tham quan, cuộc thi hay sự kiện, mà quan trọng hơn là tạo cơ hội để học sinh suy ngẫm, tự điều chỉnh và hành động có trách nhiệm. Khi mục tiêu giáo dục được kết nối chặt chẽ với nhiệm vụ học tập, trải nghiệm và đánh giá kết quả, tinh thần “học đi đôi với hành” mới thực sự đi vào đời sống học đường.

ThS. Tào Thị Thanh Mai

Trường Tiểu học, THCS và THPT FPT Thanh Hóa