Đổi mới mô hình phát triển đô thị, tạo động lực tăng trưởng quốc gia

Toàn cảnh Diễn đàn phát triển bền vững đô thị Việt Nam 2026. (Nguồn: Bộ Xây dựng)

Diễn đàn tập trung trao đổi các giải pháp đổi mới quy hoạch, phát triển đô thị thích ứng với biến đổi khí hậu và nâng cao hiệu quả quản trị trong bối cảnh mới.

Phát biểu tại sự kiện, Phó Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương Nguyễn Ngọc Tuấn cho biết, cả nước hiện có 910 đô thị, tỷ lệ đô thị hóa đạt 53,3%, diện tích sàn nhà ở bình quân đạt trên 30 m²/người. Quá trình đô thị hóa đã góp phần hình thành các trung tâm kinh tế, văn hóa, khoa học và công nghệ, thúc đẩy kết nối vùng, tạo việc làm và cải thiện đời sống người dân. Hạ tầng giao thông, nhà ở, không gian xanh và các mô hình đô thị sinh thái, thông minh từng bước được quan tâm đầu tư.

Ông Nguyễn Ngọc Tuấn, Phó trưởng Ban Chính sách Chiến lược Trung ương phát biểu khai mạc diễn đàn. (Nguồn: Bộ Xây dựng)

Tuy nhiên, chất lượng đô thị hóa chưa tương xứng với tiềm năng. Tại một số nơi, phát triển đô thị vẫn phụ thuộc vào mở rộng không gian xây dựng và khai thác đất đai; quy hoạch, hạ tầng thiếu đồng bộ, trong khi ùn tắc, ngập úng, ô nhiễm và thiếu không gian xanh vẫn là những vấn đề nổi cộm. Dữ liệu quản lý chưa được kết nối hiệu quả, khả năng chống chịu trước biến đổi khí hậu còn hạn chế.

Trước thực trạng này, đô thị cần chuyển từ mô hình phát triển dựa vào mở rộng không gian, khai thác đất đai sang nâng cao năng suất và hiệu quả sử dụng nguồn lực. Theo đó, cần phát huy vai trò của đô thị trong phát triển các ngành có giá trị gia tăng cao, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.

Tại Diễn đàn, Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Tường Văn cho biết, các đô thị hiện đóng góp khoảng 70% GDP cả nước. Để đáp ứng yêu cầu tăng trưởng mới, Việt Nam cần chú trọng các mô hình đô thị đa trung tâm, đô thị xanh, thông minh và phát triển gắn với giao thông công cộng.

Trong đó, Hà Nội đang định hướng phát triển chuyển từ mô hình đô thị tập trung, đơn cực sang mô hình đa cực, đa trung tâm, đa tầng, đa lớp; gắn với việc tổ chức lại không gian kinh tế, phân bố dân cư và hệ thống hạ tầng. TP. Hồ Chí Minh hướng tới chuyển từ mô hình đô thị tập trung sang cấu trúc đa cực, đa trung tâm, gắn kết các không gian công nghiệp, dịch vụ, tài chính, đổi mới sáng tạo, cảng biển và logistics.

Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Tường Văn phát biểu tại Diễn đàn. (Nguồn: Bộ Xây dựng)

Với các đô thị ven biển, cần tăng cường liên kết với cảng biển, khu kinh tế và trung tâm logistics để phát huy lợi thế, hình thành các cực tăng trưởng có sức cạnh tranh. Đồng thời, việc tích hợp giải pháp thích ứng biến đổi khí hậu vào quy hoạch, đầu tư và quản lý đô thị cần được chú trọng, nhất là tại những khu vực có nguy cơ ngập lụt, xâm nhập mặn và sạt lở.

Quản trị đô thị dựa trên dữ liệu cũng là một yêu cầu quan trọng. Việc xây dựng cơ sở dữ liệu thống nhất, kết nối giữa các ngành, các cấp, kết hợp ứng dụng hệ thống thông tin địa lý, dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo sẽ góp phần nâng cao hiệu quả quy hoạch, quản lý và vận hành đô thị.

Ngày 5/11, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc ký ban hành Quyết định số 2116/QĐ-TTg phê duyệt định hướng phát triển đô thị thông minh quốc gia giai đoạn 2026–2030, tầm nhìn đến năm 2035. Theo đó, mục tiêu đến năm 2030 là 100% thành phố tổ chức xây dựng và thực hiện đề án phát triển đô thị thông minh.

Ở góc độ quốc tế, bà Anacláudia Rossbach, Phó Tổng Thư ký Liên hợp quốc, Giám đốc điều hành Chương trình Định cư Con người Liên hợp quốc (UN-Habitat), cho rằng giai đoạn đô thị hóa tiếp theo của Việt Nam cần vượt ra ngoài mục tiêu mở rộng diện tích và xây dựng hạ tầng.

Theo bà, các đô thị cần hướng tới nâng cao năng suất, khả năng kết nối, chất lượng sống và sức chống chịu, đồng thời sử dụng hiệu quả đất đai, hạ tầng và nguồn lực đầu tư.

Đại diện UN-Habitat cũng chỉ ra những thách thức chung mà các đô thị trên thế giới đang đối mặt, như khả năng tiếp cận nhà ở, bất bình đẳng, biến đổi khí hậu, thiên tai và thiếu hụt hạ tầng. Để ứng phó, các thành phố cần kết hợp quy hoạch tích hợp, quản trị hiệu quả, khai thác dữ liệu đô thị, huy động nguồn tài chính dài hạn và tăng cường sự tham gia của cộng đồng.

Về vấn đề đầu tư, Đại sứ Thụy Sĩ tại Việt Nam Thomas Gass nhấn mạnh vai trò của hạ tầng đô thị đối với năng lực cạnh tranh và tăng trưởng kinh tế. Theo ông, hệ thống giao thông, logistics và dịch vụ công vận hành hiệu quả sẽ tạo điều kiện thu hút đầu tư, nâng cao năng suất và tạo việc làm.

Thụy Sĩ đang hỗ trợ Việt Nam thông qua Chương trình Phát triển đô thị Việt Nam - Thụy Sĩ (VSUD), với khoản hỗ trợ 11 triệu USD. Chương trình hướng tới nâng cao chất lượng quy hoạch, công tác chuẩn bị dự án và khả năng huy động vốn cho phát triển đô thị.

Trong khi đó, bà Mariam J. Sherman, Giám đốc Quốc gia Ngân hàng Thế giới tại Việt Nam, Campuchia và Lào, đề cập yêu cầu đa dạng hóa nguồn tài chính cho phát triển hạ tầng đô thị.

Theo bà, ngân sách nhà nước cần được ưu tiên cho những dự án thiết yếu nhưng khó tạo nguồn thu trực tiếp, như chống ngập và thoát nước. Với các công trình có khả năng thu hồi vốn, địa phương có thể nghiên cứu huy động đầu tư tư nhân thông qua hợp tác công tư, các cơ chế tài chính kết hợp và thị trường vốn.

Đại diện Ngân hàng Thế giới cũng lưu ý yêu cầu nâng cao chất lượng chuẩn bị dự án, quản lý đầu tư và năng lực huy động vốn của các địa phương trong bối cảnh triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Các đại biểu chụp ảnh lưu niệm tại Diễn đàn. (Nguồn: Bộ Xây dựng)

Sau phiên toàn thể, các đại biểu tập trung thảo luận trong ba phiên chuyên đề về quy hoạch và mô hình phát triển đô thị mới; tăng cường khả năng chống chịu của đô thị trước biến đổi khí hậu; quản trị đô thị thông minh dựa trên dữ liệu. Các nội dung trao đổi cũng hướng tới hoàn thiện thể chế, cơ chế huy động nguồn lực, thúc đẩy hợp tác công tư và nâng cao năng lực quản trị ở các cấp.

Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế cao trong giai đoạn 2026–2030, việc đổi mới mô hình phát triển đô thị có ý nghĩa quan trọng đối với hiệu quả sử dụng nguồn lực và chất lượng tăng trưởng. Các đô thị cần được tổ chức và quản trị theo hướng xanh, thông minh, có khả năng thích ứng tốt hơn với biến đổi khí hậu, đồng thời tạo ra giá trị kinh tế và cải thiện chất lượng sống cho người dân.