Làm sạch mã số thuế, mở đường cho doanh nghiệp khởi nghiệp lại

Xử lý dứt điểm những vướng mắc này không chỉ đòi hỏi sự chủ động của doanh nghiệp, mà còn cần quy trình minh bạch, phân loại đúng bản chất và trách nhiệm rõ ràng từ cơ quan quản lý.

Mã số thuế “treo”, gánh nặng không dừng khi doanh nghiệp đóng cửa

Hướng dẫn thủ tục cho người nộp thuế tại Thuế cơ sở 4 thành phố Hà Nội. Ảnh: Đỗ Tâm

Theo số liệu Cục Thuế (Bộ Tài chính) công bố đầu tháng 10-2026, có khoảng 617.000 mã số thuế thuộc diện rà soát. Trong đó, gần 292.000 doanh nghiệp đã ngừng hoạt động nhưng chưa hoàn tất thủ tục giải thể, chấm dứt hiệu lực mã số thuế; khoảng 325.500 doanh nghiệp không còn hoạt động tại địa chỉ đăng ký và đang có nợ thuế.

Đến nay, hơn 125.000 doanh nghiệp đã hoàn tất thủ tục giải thể; hơn 50.000 doanh nghiệp được xác nhận hoàn thành nghĩa vụ thuế và khoảng 4.000 doanh nghiệp được khôi phục sản xuất, kinh doanh. Tuy nhiên, khối lượng hồ sơ tồn đọng vẫn lớn, với nhiều trường hợp ngừng hoạt động từ nhiều năm trước nhưng chưa thể khép lại nghĩa vụ thuế.

Có doanh nghiệp ngừng hoạt động từ năm 2013 nhưng vẫn còn nợ thuế, hóa đơn, chứng từ chưa xử lý. Luật sư Nguyễn Văn Được, Tổng giám đốc Công ty TNHH Kế toán và Tư vấn thuế Trọng Tín cho biết, có trường hợp người đại diện theo pháp luật hoặc người từng điều hành doanh nghiệp cũ gặp khó khi thay đổi thông tin, đăng ký sử dụng hóa đơn mới. Những vướng mắc chưa được xử lý dứt điểm khiến quá trình gia nhập thị trường của doanh nghiệp mới bị kéo dài.

Với doanh nghiệp nhỏ và vừa, việc khôi phục hồ sơ sau nhiều năm càng khó khăn. Ông Mạc Quốc Anh, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa thành phố Hà Nội cho rằng, nghĩa vụ tồn đọng của doanh nghiệp cũ có thể ảnh hưởng đến khả năng vay vốn, tham gia đấu thầu hoặc ký kết giao dịch của doanh nghiệp mới. Chứng từ thất lạc, nhân sự kế toán thay đổi khiến chi phí xử lý ngày càng lớn.

“Câu chuyện không dừng ở trách nhiệm hoàn thành nghĩa vụ thuế của doanh nghiệp đã rời thị trường. Khi những vướng mắc cũ tiếp tục ảnh hưởng đến cơ hội kinh doanh mới, việc xử lý hồ sơ tồn đọng cũng trở thành yêu cầu để khơi thông nguồn lực của khu vực kinh tế tư nhân”, ông Mạc Quốc Anh nhấn mạnh.

Phân loại đúng hồ sơ, tháo gỡ vướng mắc từ quy trình

Trong quá trình chấm dứt hiệu lực mã số thuế, quyết toán thuế thường là khâu phát sinh nhiều khó khăn. Có trường hợp phát hiện hóa đơn đầu vào từ đơn vị đã bỏ trốn, chứng từ thất lạc hoặc dữ liệu kế toán không còn đầy đủ. Việc xác minh những nội dung này khiến thủ tục giải thể kéo dài.

Về vấn đề này, Luật sư Nguyễn Văn Được kiến nghị phân biệt hóa đơn bất hợp pháp đã được cơ quan có thẩm quyền xác định với trường hợp bên bán có rủi ro cao về thuế, trong khi bên mua có giao dịch thực chất. Hồ sơ đủ điều kiện cần được giải quyết, phần còn vướng mắc tiếp tục xác minh, tránh để một vấn đề riêng lẻ ảnh hưởng đến toàn bộ quá trình xử lý.

Bà Nguyễn Thị Cúc, Chủ tịch Hội Tư vấn thuế Việt Nam cũng đề xuất phân loại doanh nghiệp mới thành lập, không có doanh thu, không vướng hóa đơn với những trường hợp mua bán hóa đơn bất hợp pháp, bỏ trốn hoặc né tránh quyết toán. Với nhóm không phát sinh hoạt động thực tế, có thể nghiên cứu cách xử lý phù hợp hơn đối với tiền phạt chậm nộp tờ khai.

Từ ngày 1-1-2026, việc thu, nộp lệ phí môn bài đã chấm dứt theo Nghị quyết số 198/2025/QH15 của Quốc hội. Tuy nhiên, những khoản nghĩa vụ phát sinh từ các năm trước vẫn cần được rà soát, xử lý theo quy định. Việc xem xét các vướng mắc tồn đọng cần căn cứ vào tình trạng thực tế và mức độ vi phạm, tránh áp dụng máy móc.

Một trường hợp cụ thể là doanh nghiệp làm thủ tục giải thể, nhưng mã số thuế đang ở trạng thái 06 – không hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký.

Để tiếp cận hóa đơn, dữ liệu phục vụ lập báo cáo tài chính và hoàn tất hồ sơ, doanh nghiệp phải tìm cách khôi phục mã số thuế, có địa chỉ hoạt động mới, duy trì địa chỉ này trong 6 tháng và đáp ứng các yêu cầu kiểm tra. Trong khi mục đích chỉ là giải thể mà vẫn phải thuê địa điểm, duy trì nhân sự khiến chi phí phát sinh khá lớn.

Trước những vướng mắc này, ngày 3-11, Cục Thuế đã hướng dẫn thủ tục chấm dứt hiệu lực mã số thuế đối với người nộp thuế không hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký (trạng thái 06). Theo đó, trong thời hạn 1 ngày làm việc kể từ khi tiếp nhận đầy đủ hồ sơ đề nghị chấm dứt hiệu lực mã số thuế, cơ quan thuế quản lý trực tiếp thực hiện chuyển trạng thái mã số thuế của người nộp thuế và các đơn vị phụ thuộc theo quy định.

Việc chấm dứt hiệu lực mã số thuế không đồng nghĩa với việc người nộp thuế phải từ bỏ quyền lợi hợp pháp. Xử lý hồ sơ nhanh cần đi đôi với giải quyết đầy đủ nghĩa vụ hai chiều giữa Nhà nước và doanh nghiệp.

Từ ngày 1-11 đến hết ngày 31-12-2026, chiến dịch làm sạch mã số thuế tập trung xử lý hồ sơ khó, tồn đọng kéo dài và có dấu hiệu rủi ro cao. Cục Thuế yêu cầu rà soát lịch sử kê khai, nộp thuế; công khai thành phần, trình tự, thủ tục, nghĩa vụ thuế; chấn chỉnh việc yêu cầu bổ sung tài liệu không có căn cứ hoặc giải trình nhiều lần.

Đặc biệt, người nộp thuế đã hoàn thành hồ sơ khai thuế đến thời điểm đề nghị chấm dứt hiệu lực mã số thuế nhưng bị chậm xử lý từ phía cơ quan thuế không phải bổ sung hồ sơ khai thuế, lệ phí môn bài cho những kỳ sau.

Cùng với việc phân loại hồ sơ, cơ quan thuế cần thông báo đầy đủ nghĩa vụ còn phải thực hiện ngay từ đầu, xác định rõ thời hạn xử lý từng khâu và khai thác dữ liệu sẵn có để hạn chế yêu cầu doanh nghiệp bổ sung nhiều lần. Những vướng mắc do dữ liệu chưa đồng bộ hoặc quá trình xử lý trước đây chưa kịp thời cần được xem xét riêng.

Làm sạch mã số thuế không chỉ là nhiệm vụ quản lý mà còn là bước tháo gỡ điểm nghẽn trong môi trường kinh doanh. Khi nghĩa vụ được xác định đúng, thủ tục minh bạch và quyền lợi người nộp thuế được bảo đảm, doanh nghiệp mới có thể khép lại những tồn tại cũ, tạo cơ hội quay lại thị trường và đóng góp cho sự phát triển của khu vực kinh tế tư nhân.