Đô thị Việt Nam hình thành thêm các cực tăng trưởng mới

Tỷ lệ đô thị hóa đạt 53,3%

Phát biểu tại phiên toàn thể Diễn đàn phát triển bền vững đô thị Việt Nam 2026, chào mừng Ngày Đô thị Việt Nam 8/11, ông Trần Quốc Thái, Cục trưởng Cục Phát triển đô thị (Bộ Xây dựng) cho biết, sau một năm sắp xếp đơn vị hành chính và tổ chức chính quyền địa phương hai cấp trong cả nước, hệ thống đô thị của Việt Nam đã được tái cấu trúc và sắp xếp lại.

Không gian xanh của Thủ đô Hà Nội.

Đến nay, cả nước có 2 đô thị đặc biệt, 7 đô thị loại I và 892 đô thị loại II và loại III, đưa tỷ lệ đô thị hóa đạt khoảng 53,3%. Đồng thời, các cực tăng trưởng mới đã hình thành thông qua các TP trực thuộc Trung ương mới được thành lập như: Đồng Nai, Bắc Ninh và Quảng Ninh.

Việc mở rộng và hình thành các cực tăng trưởng mới không chỉ dừng lại ở quy mô đô thị, mà quan trọng hơn là tạo điều kiện để tổ chức lại không gian phát triển, tăng cường liên kết vùng và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Những kết quả tích cực đạt được có sự đóng góp rất quan trọng từ các động lực mới trong quá trình phát triển.

Thực tế đến nay, đầu tiên là thể chế, cơ chế, chính sách đã được hoàn thiện hơn theo định hướng đồng bộ, hiện đại với nhiều giải pháp đột phá, đẩy mạnh phân cấp phân quyền cho địa phương để "địa phương quyết, địa phương làm, địa phương tự chịu trách nhiệm", qua đó đẩy nhanh việc nắm bắt cơ hội phát triển.

Bên cạnh đó, bộ máy chính quyền địa phương được đổi mới trong tổ chức và phương thức hoạt động theo hướng tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả hơn; sự đổi mới về tư duy và phương pháp lập quy hoạch, bảo đảm tầm nhìn dài hạn, định hướng chiến lược và tăng cường tính liên kết không gian.

Mặt khác tại các địa phương, việc ưu tiên phát triển hệ thống kết cấu hạ tầng trong nhiệm kỳ qua đã tạo ra nhiều nguồn lực đầu tư hạ tầng, rút ngắn khoảng cách giữa các địa phương và tạo ra nhiều cơ hội phát triển kinh tế mới.

Ngoài ra, các thành phố trực thuộc Trung ương đã chú trọng phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao đáp ứng các yêu cầu về quản lý. Nhờ phát huy đồng bộ các động lực, hệ thống đô thị, đặc biệt là các đô thị lớn đã thể hiện rõ vai trò mạnh mẽ.

Thống kê của Bộ Xây dựng cho thấy, 6/10 địa phương có tổng thu ngân sách lớn nhất cả nước năm 2025 đều là các đô thị. Trong 10 địa phương có mức đóng góp lớn nhất cho tăng trưởng kinh tế của đất nước, có 7 địa phương là các đô thị.

"Phát triển đô thị luôn được chú trọng trong các định hướng chỉ đạo của Trung ương. Trong đó có Nghị quyết số 06-NQ/TW, Kết luận số 224-KL/TW, Nghị quyết 19-NQ/TW, Nghị quyết 27-NQ/TW và Nghị quyết 57-NQ/TW", ông Trần Quốc Thái chia sẻ.

5 nhóm nhiệm vụ trọng tâm

Để hiện thực hóa các quy hoạch đã ban hành, Bộ Xây dựng đã xác định tập trung vào 5 nhóm nhiệm vụ trọng tâm: Chuyển mạnh từ chiến lược sang hành động, gắn kết quy hoạch với chương trình phát triển đô thị và kế hoạch đầu tư, chuyển dần từ quản lý theo quy trình thủ tục sang quản trị dựa trên kết quả và dữ liệu, tăng cường phân cấp phân quyền; đổi mới các nguồn lực phát triển, chuyển từ mở rộng không gian, diện tích đất đai sang tăng trưởng dựa trên năng suất, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, bản sắc văn hóa, tập trung vào kinh tế số, kinh tế xanh và dịch vụ giá trị gia tăng cao.

Khu đô thị tại TP Hồ Chí Minh.

Đồng thời, thúc đẩy phát triển đô thị theo mô hình đa tầng, đa trung tâm trên cơ sở kết nối đồng bộ hạ tầng giao thông, logistics và hạ tầng số, phát triển gắn với giao thông công cộng (TOD), tái thiết đô thị và mở rộng không gian phát triển đa chiều gồm mặt đất, biển, ngầm và không gian số; phát triển hệ thống đô thị theo mạng lưới nhằm tăng cường liên kết vùng và liên kết không gian; đẩy mạnh phát triển thương hiệu đô thị, từng bước nâng cao vị thế và năng lực cạnh tranh quốc tế.

Trước mắt, trong giai đoạn từ nay đến năm 2030, Bộ Xây dựng ưu tiên phát triển đô thị thông minh theo các định hướng giải pháp cụ thể; đẩy mạnh phát triển đô thị thích ứng với biến đổi khí hậu, thường xuyên đánh giá năng lực chống chịu của đô thị theo tiêu chí quốc gia và tập trung cải tạo, chỉnh trang, tái thiết đô thị phát triển gắn với giao thông công cộng, cân đối hài hòa giữa phát triển mới và cải tạo đô thị hiện hữu.

Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Tường Văn khẳng định: "Giá trị của đô thị không chỉ nằm ở quy mô diện tích, dân số hay công trình xây dựng, quan trọng hơn là chất lượng quy hoạch, hiệu quả quản trị, năng suất sử dụng các nguồn lực và khả năng tạo ra môi trường sống, làm việc thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp. Việt Nam có nhiều dư địa về đất đai, tài nguyên và nguồn lực đầu tư để hoàn thành chiến lược đô thị hóa, đóng góp tích cực vào quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước".

Đặc biệt tại các đô thị lớn hiện nay của Việt Nam đang chứng kiến tốc độ chuyển động lớn về tư duy quy hoạch và mô hình phát triển.

Thủ đô Hà Nội đang chuyển từ mô hình đô thị tập trung, đơn cực sang mô hình đa cực, đa trung tâm, đa tầng, đa lớp; gắn với việc tổ chức lại không gian kinh tế, phân bố dân cư và hệ thống hạ tầng. Đáng chú ý, Hà Nội đang tập trung phát triển hệ thống đường sắt đô thị, các tuyến đường vành đai, các trục kết nối; thúc đẩy mô hình phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng — TOD; nghiên cứu khai thác không gian ngầm, kết hợp chỉnh trang, tái thiết các khu vực đô thị hiện hữu.

Riêng đối với TP Hồ Chí Minh, sau khi mở rộng địa giới hành chính, Thành phố có điều kiện hình thành một không gian phát triển mới với quy mô, tiềm năng và lợi thế lớn hơn. Định hướng phát triển đang chuyển từ mô hình đô thị tập trung sang cấu trúc đa cực, đa trung tâm, gắn kết các không gian công nghiệp, dịch vụ, tài chính, đổi mới sáng tạo, cảng biển và logistics... tạo cơ hội hình thành chuỗi giá trị kinh tế có sức cạnh tranh quốc tế...