Đổi mới nếp sống, gìn giữ bản sắc

Lễ tạ ơn được tổ chức tại gia đình ông Lò Văn Pánh, bản Na Vai, xã Sam Mứn.

Trong đời sống của đồng bào dân tộc Thái, cưới hỏi không đơn thuần là chuyện riêng của đôi trai gái mà còn là sự kiện gắn kết hai gia đình, dòng họ. Những nghi thức dạm hỏi, đón dâu, trình diện tổ tiên… mang ý nghĩa văn hóa sâu sắc, thể hiện sự trân trọng đối với gia đình và cội nguồn. Tuy nhiên, khi một số nghi thức được tổ chức kéo dài, cầu kỳ, ngày vui cũng trở thành gánh nặng về thời gian và chi phí đối với nhiều gia đình.

Thực hiện nếp sống văn minh, nhiều gia đình đã chủ động thay đổi cách tổ chức cưới hỏi theo hướng gọn nhẹ, tiết kiệm. Những nghi thức rườm rà được lược giản, kết hợp sắp xếp hợp lý các công đoạn trong khi những nét đẹp văn hóa truyền thống vẫn được gìn giữ. Nhờ đó, đám cưới vừa bảo đảm sự trang trọng vừa phù hợp với điều kiện kinh tế của mỗi gia đình.

Đáng chú ý, lễ tạ ơn - một nghi thức thể hiện lòng biết ơn đối với tổ tiên, cha mẹ và những người giúp đỡ đôi trẻ được nhiều gia đình lồng ghép ngay trong ngày cưới, thay vì tổ chức riêng vào dịp khác. Cách làm này giúp giảm số lần tổ chức, tiết kiệm chi phí ăn uống, đi lại và công sức chuẩn bị nhưng vẫn giữ được ý nghĩa của nghi lễ.

Ông Quàng Văn Lả, bản Phủ, xã Thanh An chia sẻ: “Gia đình tôi khi tổ chức cưới hỏi cho con trai thực hiện theo nếp sống văn minh, rút ngắn thời gian tổ chức, lồng ghép các nghi lễ cho hợp lý, tránh kéo dài nhiều ngày gây tốn kém. Làm như vậy vừa tiết kiệm tiền của, công sức cho gia đình, vừa giữ được những phong tục tốt đẹp của dân tộc mình...”. Những quan niệm tiến bộ về hôn nhân trong đồng bào từng bước được củng cố. Các cặp đôi chú trọng đăng ký kết hôn theo quy định pháp luật; tình trạng tảo hôn, thách cưới nặng nề, ép duyên được tuyên truyền, vận động từng bước xóa bỏ. Quyền tự do tìm hiểu, tự nguyện kết hôn của nam nữ ngày càng được đề cao.

Việc tang là dịp để con cháu tiễn biệt người thân, bày tỏ lòng hiếu kính và cộng đồng sẻ chia nỗi đau mất mát. Trong văn hóa Thái, ngành Thái đen, tình cảm họ hàng, sự giúp đỡ của bà con bản làng trong những ngày tang gia là nét đẹp được gìn giữ qua nhiều thế hệ.

Tuy nhiên, trước đây, một số đám tang thường kéo dài từ 2 - 3 ngày, thậm chí lâu hơn. Việc ăn uống, tiếp khách trong nhiều ngày, mổ trâu, giết lợn với số lượng lớn để làm lễ cúng và thết đãi khách khiến gia đình có người mất phải lo nhiều khoản chi phí. Không ít trường hợp, tang lễ kéo dài ảnh hưởng đến công việc sản xuất và sinh hoạt của người thân.

Hiện nay, nhận thức về tổ chức tang lễ theo nếp sống văn minh ngày càng được nâng lên. Nhiều gia đình chủ động rút ngắn thời gian tổ chức phù hợp với điều kiện thực tế; việc ăn uống, tiếp khách được tính toán hợp lý, hạn chế tình trạng làm cỗ kéo dài, giết mổ gia súc quá mức. Những nghi thức rườm rà, không cần thiết từng bước giản lược, dành sự ưu tiên cho các nghi lễ thể hiện lòng thương tiếc và sự kính trọng đối với người đã khuất.

Ông Lò Văn Tinh, bản Liếng, xã Thanh Yên chia sẻ: “Bây giờ bà con đã dần thay đổi, tổ chức tang lễ gọn gàng, tiết kiệm hơn, giảm thời gian và chi phí cho gia đình. Những nghi thức cúng bái rườm rà được lược bỏ, còn những phong tục tốt đẹp, thể hiện lòng hiếu kính với người đã khuất vẫn được giữ gìn. Làm như vậy vừa phù hợp với nếp sống văn minh, vừa giúp các gia đình giảm bớt khó khăn”.

Điều đáng quý là khi những hình thức tổ chức tốn kém dần thay thế bằng cách làm phù hợp hơn, tình nghĩa cộng đồng vẫn được duy trì. Bà con tiếp tục hỗ trợ gia đình có tang, từ giúp đỡ công việc đến thăm hỏi, động viên, sẻ chia mất mát. Chính sự đùm bọc ấy làm nên giá trị của phong tục, thay vì những hình thức phô trương không cần thiết.

Cùng với việc cưới, việc tang, tổ chức lễ hội theo hướng văn minh góp phần xây dựng đời sống văn hóa ở cơ sở. Lễ hội là dịp giao lưu, gắn kết cộng đồng và trao truyền những giá trị văn hóa cho thế hệ trẻ. Những điệu múa xòe, làn điệu dân ca, tiếng nhạc cụ dân tộc, trang phục truyền thống cùng các phong tục gắn với đời sống lao động tạo nên bản sắc riêng của cộng đồng. Bởi vậy, tổ chức lễ hội cần đặt việc bảo tồn, phát huy những giá trị văn hóa song hành với thực hành tiết kiệm, bảo đảm an ninh trật tự, vệ sinh môi trường và an toàn cho người tham gia. Các biểu hiện mê tín dị đoan, lợi dụng tín ngưỡng để trục lợi hoặc gây ảnh hưởng đến cộng đồng cần được ngăn chặn theo quy định. Để những thay đổi không dừng lại ở từng gia đình mà trở thành nếp sống chung, vai trò của cấp ủy, chính quyền, các tổ chức đoàn thể, trưởng bản và người có uy tín có ý nghĩa quan trọng. Thông qua tuyên truyền trực tiếp, sinh hoạt cộng đồng và xây dựng hương ước, quy ước phù hợp với pháp luật, những phong tục tốt đẹp được khuyến khích phát huy, những tập quán không còn phù hợp từng bước được điều chỉnh trên tinh thần tự nguyện, đồng thuận.

Từ đám cưới gọn nhẹ, tang lễ tiết kiệm đến những lễ hội giàu bản sắc, sự chuyển biến trong đời sống của đồng bào Thái ở Điện Biên cho thấy giá trị truyền thống có thể được gìn giữ và phát huy theo cách phù hợp với cuộc sống hôm nay. Khi mỗi gia đình chủ động thay đổi, mỗi bản làng đồng thuận, nếp sống văn minh sẽ dần trở thành thói quen tự giác, góp phần xây dựng cộng đồng đoàn kết, tiến bộ mà vẫn đậm đà bản sắc dân tộc.