Đổi mới phương thức quản trị trường học, đáp ứng yêu cầu thực tiễn

Học sinh Trường Tiểu học A Nghĩa Hưng, xã Nghĩa Hưng trong một giờ học. Ảnh: CTV

Điều hành linh hoạt, sát thực tiễn

Toàn tỉnh hiện có 610 trường mầm non, tiểu học, THCS với 23.810 nhóm, lớp và 794.243 trẻ em, học sinh; hoạt động tại 822 phân hiệu và 589 điểm trường lẻ. Việc giảm 869 đầu mối trường học sau sắp xếp góp phần thu gọn bộ máy quản lý, tạo điều kiện thống nhất chỉ đạo, phân công đội ngũ, điều phối nguồn lực và tổ chức thực hiện kế hoạch giáo dục trong từng nhà trường.

Tuy nhiên, quy mô trường tăng đồng nghĩa với phạm vi quản lý rộng hơn; một số trường có nhiều phân hiệu, điểm trường ở xa điểm chính; việc điều hành, tổ chức sinh hoạt chuyên môn, bố trí giáo viên, kiểm tra hoạt động giáo dục và bảo đảm an toàn cho học sinh đặt ra những yêu cầu mới. Thực tiễn đó đòi hỏi các nhà trường không thể chỉ dựa vào cách thức quản lý truyền thống, mà phải chủ động đổi mới phương thức quản trị, trong đó phân công rõ trách nhiệm, tăng cường phối hợp, khai thác dữ liệu và ứng dụng công nghệ để nâng cao hiệu quả điều hành.

Một trong những vấn đề đặt ra rõ nhất sau sắp xếp là làm thế nào để hoạt động của nhà trường dù ở nhiều cơ sở vẫn bảo đảm thống nhất, thông suốt và hiệu quả. Thầy giáo Nguyễn Hải Sơn, Hiệu trưởng Trường THCS A Hải Xuân (xã Hải Xuân) cho biết: Năm học 2026-2027, trường có 1.733 học sinh với 45 lớp; trong đó điểm trường chính có 21 lớp, phân hiệu Hải Cường 12 lớp và phân hiệu Hải Triều 12 lớp. Hai phân hiệu nằm cách điểm trường chính từ 2-3km khiến cán bộ, giáo viên phải mất nhiều thời gian di chuyển khi tham gia các buổi họp, giao ban, sinh hoạt chuyên môn.

Trước yêu cầu thực tiễn, nhà trường đã xây dựng và đưa vào vận hành hệ thống phòng họp trực tuyến kết nối giữa điểm trường chính và các phân hiệu. Qua đó, những nội dung chỉ đạo, kế hoạch đột xuất được triển khai kịp thời; các cuộc họp được tổ chức gọn, tập trung vào trọng tâm, theo tinh thần “Rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ kết quả”. Không chỉ phục vụ họp trực tuyến, nhà trường tiếp tục hướng tới khai thác hệ thống dữ liệu dùng chung, chuẩn hóa dữ liệu phục vụ quản lý hồ sơ, sổ sách điện tử, học bạ số và đánh giá học sinh. Sinh hoạt chuyên môn, tập huấn cũng được đẩy mạnh theo hình thức trực tuyến, tập trung trang bị kỹ năng ứng dụng công nghệ số và trí tuệ nhân tạo (AI) cho đội ngũ giáo viên.

Cùng với ứng dụng công nghệ, yêu cầu đổi mới còn thể hiện ở cách tổ chức và phân công công việc. Thầy giáo Nguyễn Văn Tuấn, Hiệu trưởng Trường THCS Nam Cao (xã Vĩnh Trụ) cho biết: Sau sáp nhập, nhà trường có 2.961 học sinh, 73 lớp và 141 cán bộ, giáo viên, nhân viên. Quy mô lớn giúp nhà trường tập trung nguồn lực, tăng cường sinh hoạt chuyên môn và phát huy năng lực đội ngũ, nhưng đồng thời đòi hỏi phải đổi mới trong điều hành, phân công nhiệm vụ, xây dựng quy chế làm việc và bảo đảm chất lượng giáo dục đồng đều giữa các cơ sở. Để đáp ứng yêu cầu đó, nhà trường rà soát toàn bộ phòng học, phòng bộ môn, thư viện, thiết bị dạy học, công trình phụ trợ và hạ tầng công nghệ thông tin; tăng cường đường mạng tại các phân hiệu, điều chuyển thiết bị dạy học giữa các điểm trường để bảo đảm điều kiện học tập. Kế hoạch giáo dục năm học 2026-2027 được xây dựng theo hướng phát huy tính chủ động của giáo viên và tổ chuyên môn. Các tổ chuyên môn chủ động xây dựng kế hoạch dạy học, phân phối chương trình, kế hoạch kiểm tra, đánh giá và tổ chức các hoạt động giáo dục phù hợp.

Lấy dữ liệu, công nghệ làm nền tảng nâng cao hiệu quả quản trị

Trong quá trình đổi mới quản trị, chuyển đổi số đang được xác định là một giải pháp nền tảng quan trọng. Theo đó, các nhà trường tập trung số hóa, lưu trữ khoa học dữ liệu dùng chung; khai thác hiệu quả các phần mềm chuyên ngành; tăng cường sử dụng văn bản điện tử, chữ ký số. Dữ liệu phải được cập nhật thường xuyên để phục vụ công tác quản trị, thay vì chỉ sử dụng cho mục đích báo cáo. Cùng với đó là yêu cầu bảo mật thông tin, bảo vệ dữ liệu cá nhân của giáo viên, trẻ em và học sinh.

Tại Trường Mầm non Hiển Khánh (xã Hiển Khánh), yêu cầu đổi mới phương thức quản trị còn được đặt ra theo hướng cụ thể hóa mục tiêu và kết quả công việc. Sau sáp nhập từ 3 trường, nhà trường có 8 điểm trường, 50 nhóm, lớp và 136 cán bộ, giáo viên, nhân viên. Cô giáo Trần Thị Hạt, Hiệu trưởng nhà trường cho rằng, quy mô lớn đòi hỏi chuyển mạnh từ “quản lý công việc” sang “quản trị theo mục tiêu và kết quả”. Theo đó, mỗi nhiệm vụ cần xác định rõ làm gì, ai thực hiện, thời gian nào, kết quả và minh chứng cụ thể; kế hoạch được xây dựng chi tiết theo tuần, tháng, học kỳ.

Công tác kiểm tra nội bộ cũng được đổi mới theo hướng hỗ trợ, tư vấn và cải tiến chất lượng, hạn chế kiểm tra nặng về hình thức hoặc tạo áp lực hồ sơ cho giáo viên. Cách tiếp cận này cho thấy quản trị nhà trường không chỉ là kiểm soát việc thực hiện nhiệm vụ, mà hướng tới tạo điều kiện để mỗi cá nhân, tổ chuyên môn chủ động thực hiện công việc và cùng chịu trách nhiệm về kết quả.

Ở cấp học mầm non, ứng dụng công nghệ cũng được định hướng gắn trực tiếp với nhiệm vụ chăm sóc, nuôi dưỡng và bảo vệ sức khỏe trẻ. Dữ liệu về dinh dưỡng, cân đo, chuyên cần, thực đơn, bán trú có thể hỗ trợ nhà trường theo dõi, quản lý và đưa ra quyết định phù hợp. Giáo viên có thể sử dụng AI, Canva để tham khảo ý tưởng, thiết kế học liệu, video giáo dục...

Đồng chí Nguyễn Tiến Dũng, Tỉnh ủy viên, Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo khẳng định, việc sắp xếp, sáp nhập mới chỉ là bước khởi đầu; chặng đường tiếp theo là xây dựng, hướng dẫn và quản trị tốt các trường học trong mô hình, tầm vóc mới, chuyển mạnh sang quản trị. Để hỗ trợ các cơ sở giáo dục ổn định tổ chức và nâng cao hiệu quả quản trị, Sở đã triển khai rà soát tình hình sắp xếp các cơ sở giáo dục tại các xã, phường; tiếp tục điều chuyển, xác định vị trí việc làm, giáo viên thừa, thiếu giữa các địa bàn. Sở cũng xây dựng công cụ tra cứu trực tuyến (bản đồ số giáo dục Ninh Bình) cho 769 cơ sở giáo dục tại 129 xã, phường, tích hợp tìm kiếm bằng giọng nói, bản đồ vệ tinh, chỉ đường tự động và giao diện phù hợp với thiết bị di động.

Cùng với đó, hoạt động chuyên môn trong các cơ sở giáo dục phổ thông được hướng dẫn theo hướng thống nhất trong phạm vi toàn trường. Các trường tổ chức thống nhất tổ chuyên môn, không thành lập tổ chuyên môn riêng tại trường chính, phân hiệu, điểm trường; sinh hoạt chuyên môn được thực hiện linh hoạt theo tổ, nhóm, phân hiệu, cụm điểm trường, kết hợp trực tiếp và trực tuyến phù hợp điều kiện thực tế.

Đổi mới quản trị nhà trường không chỉ là yêu cầu trước mắt để thích ứng với mô hình trường học sau sắp xếp, mà còn là yếu tố quan trọng để nâng cao chất lượng giáo dục. Từ yêu cầu đó, ngành Giáo dục tiếp tục hướng tới đổi mới quản trị cơ sở giáo dục theo hướng hiện đại, dân chủ, công khai, minh bạch, tự chủ gắn với trách nhiệm giải trình; tăng cường ứng dụng dữ liệu trong quản trị, quản lý chất lượng và ra quyết định. Đây cũng là nền tảng để các nhà trường phát huy vai trò, trách nhiệm của người đứng đầu, đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên và các tổ chuyên môn, đáp ứng yêu cầu thực tiễn trong giai đoạn mới.