Đổi mới phương thức thẩm định, mở rộng cơ hội vay vốn cho doanh nghiệp

Doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn khó vay vốn

Chiều 11/11, tại Hà Nội, Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam phối hợp với Ngân hàng TMCP Phát triển TP Hồ Chí Minh (HDBank) và Công ty Cổ phần Xếp hạng Tín nhiệm Thiên Minh tổ chức hội nghị “Tài trợ vốn cho doanh nghiệp nhỏ và vừa trên nền tảng số”.

Phát biểu tại hội nghị, ông Nguyễn Ngọc Cảnh - Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, cho biết doanh nghiệp nhỏ và vừa chiếm gần 98% tổng số doanh nghiệp đang hoạt động, đóng góp trên 50% GDP và tạo việc làm cho khoảng 40 triệu lao động. Đây là lực lượng quan trọng đối với sản xuất, kinh doanh và phát triển kinh tế - xã hội.

Thời gian qua, ngành Ngân hàng đã triển khai nhiều giải pháp nhằm tạo thuận lợi cho khu vực này tiếp cận vốn tín dụng, từ hoàn thiện thể chế, ổn định mặt bằng lãi suất, định hướng dòng vốn vào các lĩnh vực ưu tiên đến đa dạng hóa sản phẩm và đẩy mạnh chuyển đổi số.

20 ngân hàng thương mại đã công bố các chương trình, sản phẩm tín dụng ưu đãi dành cho doanh nghiệp với tổng quy mô trên 416.000 tỷ đồng. Đến nay, các chương trình đã giải ngân gần 57.000 tỷ đồng, với lãi suất thấp hơn phổ biến từ 1-2% so với mặt bằng lãi suất hiện nay.

Ông Nguyễn Ngọc Cảnh - Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam.

Theo số liệu ông Cảnh dẫn tại hội nghị, tính đến ngày 30/9/2026, dư nợ tín dụng đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa đạt trên 4,1 triệu tỷ đồng, tăng khoảng 14% so với cuối năm 2023, cao hơn mức tăng trưởng tín dụng chung của nền kinh tế (khoảng 11%). Khoản vay của khu vực này chiếm khoảng 20% tổng dư nợ tín dụng toàn nền kinh tế và 36% dư nợ tín dụng đối với doanh nghiệp.

Theo Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước, một bộ phận doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn gặp khó khăn trong tiếp cận vốn tín dụng, chủ yếu do hạn chế về thông tin tài chính, dữ liệu dòng tiền và tài sản bảo đảm. Trong đó, hạn chế về thông tin tài chính, dữ liệu dòng tiền, tính minh bạch và phương án kinh doanh chưa đủ khả thi khiến ngân hàng khó đánh giá chính xác khả năng trả nợ.

“Không thể thực hiện các giải pháp nới lỏng điều kiện cấp tín dụng. Việc tiếp cận vốn vay không có tài sản bảo đảm đòi hỏi phải có đầy đủ thông tin về tình hình tài chính, dòng tiền, lịch sử hoạt động và khả năng trả nợ của từng doanh nghiệp”, ông Cảnh nhấn mạnh.

Cho vay dựa trên dữ liệu, giảm phụ thuộc tài sản thế chấp

Theo ông Cảnh, để tháo gỡ điểm nghẽn này, cần có sự thay đổi đồng thời từ cả ngân hàng và doanh nghiệp. Các tổ chức tín dụng cần đổi mới phương thức đánh giá khách hàng, chú trọng hơn đến phương án sản xuất, kinh doanh và dòng tiền thực tế, thay vì chủ yếu dựa vào tài sản bảo đảm.

Ngân hàng Nhà nước đã giao Trung tâm Thông tin Tín dụng Quốc gia (CIC) xây dựng các đề án thí điểm phân tích dữ liệu dòng tiền phục vụ thẩm định tín dụng. Việc khai thác, kết nối các nguồn dữ liệu hợp pháp được kỳ vọng giúp ngân hàng có thêm cơ sở đánh giá doanh nghiệp, mở rộng khả năng cho vay đối với những đơn vị có phương án kinh doanh khả thi nhưng hạn chế về tài sản thế chấp.

“Ngân hàng Nhà nước luôn ủng hộ và khuyến khích các tổ chức tín dụng đẩy mạnh cho vay dựa trên dữ liệu của doanh nghiệp nhằm giúp giảm sự phụ thuộc vào tài sản thế chấp”, ông Cảnh khẳng định.

Đánh giá cao chương trình tài trợ vốn trên nền tảng số do Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam, HDBank và Công ty Cổ phần Xếp hạng Tín nhiệm Thiên Minh phối hợp triển khai, ông Cảnh cho rằng các giải pháp đánh giá tín nhiệm và sản phẩm tín dụng số có thể rút ngắn quy trình tiếp cận thông tin, hỗ trợ ngân hàng nhận diện khách hàng và thiết kế phương án tài trợ phù hợp với đặc thù từng doanh nghiệp.

Để các mô hình này phát huy hiệu quả, Phó Thống đốc đề nghị các ngân hàng khai thác dữ liệu đúng quy định, có sự đồng ý của khách hàng và bảo đảm an toàn, bảo mật thông tin. Việc đổi mới phương thức thẩm định không đồng nghĩa với hạ thấp tiêu chuẩn cấp tín dụng; quyết định cho vay vẫn phải dựa trên năng lực tài chính, phương án sử dụng vốn, khả năng trả nợ và yêu cầu quản trị rủi ro.

Về phía doanh nghiệp, ông Cảnh khuyến nghị cần chủ động minh bạch hóa hoạt động, nâng cao năng lực quản trị tài chính, ghi nhận đầy đủ các giao dịch kinh tế, sử dụng tài khoản và phương thức thanh toán chính thức. Đây là cơ sở để ngân hàng đánh giá dòng tiền, năng lực tài chính và khả năng trả nợ, đồng thời giúp doanh nghiệp nâng cao uy tín và mở rộng các kênh huy động vốn.

Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam cũng được đề nghị tiếp tục phát huy vai trò cầu nối giữa doanh nghiệp, ngân hàng và các đơn vị cung cấp giải pháp công nghệ, dữ liệu; hỗ trợ doanh nghiệp chuẩn hóa thông tin tài chính, kinh doanh và xây dựng hồ sơ tín dụng chất lượng.

Theo ông Cảnh, nếu được triển khai đồng bộ, các mô hình kết nối tài trợ vốn trên nền tảng số kết hợp phương thức thẩm định dựa trên dòng tiền sẽ mở rộng cơ hội vay vốn cho những doanh nghiệp hoạt động hiệu quả, có phương án khả thi nhưng còn hạn chế về tài sản bảo đảm. Đồng thời, giải pháp này góp phần thúc đẩy minh bạch hóa hoạt động kinh doanh và nâng cao chất lượng thông tin tín dụng.