Quản lý an toàn thực phẩm phải xuyên suốt chuỗi cung ứng

Chiều 11/11, dưới sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi).

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên điều hành phiên họp. Ảnh Hồ Long

Không thể "khoán trắng" cho doanh nghiệp cung cấp suất ăn

Ghi nhận những điểm mới của dự thảo Luật, các ĐBQH cho rằng, việc chuyển từ quản lý chủ yếu bằng hồ sơ, thủ tục sang quản lý dựa trên nguy cơ là bước tiến quan trọng. Hướng tiếp cận này phù hợp với Kết luận số 114 của Bộ Chính trị về quản trị theo chuỗi cung ứng, hậu kiểm, nguy cơ và cảnh báo sớm nhằm bảo vệ sức khỏe nhân dân.

ĐBQH Tạ Đình Thi (TP. Hà Nội) phát biểu. Ảnh Hồ Long

Để phương thức quản lý này thực sự phát huy hiệu quả, ĐBQH Tạ Đình Thi (TP. Hà Nội) cho rằng, cần bảo đảm sự thống nhất trong quản lý toàn bộ chuỗi giá trị thực phẩm. Theo đại biểu, tại khoản 4 Điều 4, dự thảo giao Bộ Nông nghiệp và Môi trường quản lý hoạt động sản xuất ban đầu về trồng trọt, chăn nuôi, thú y, thủy sản, bảo vệ và kiểm dịch thực vật. Tuy nhiên, yêu cầu quản lý theo chuỗi đòi hỏi sự xuyên suốt từ nuôi trồng, đánh bắt, giết mổ đến chế biến, bảo quản và lưu thông.

Do đó, đại biểu đề nghị làm rõ nguyên tắc một sản phẩm, một chuỗi và một đầu mối chịu trách nhiệm chính, bảo đảm thực hiện đúng tinh thần Kết luận số 114 của Bộ Chính trị. Cùng với đó, cần bổ sung cơ chế phối hợp liên ngành, chia sẻ dữ liệu thực chất giữa Bộ Y tế, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Công Thương, tránh tình trạng cát cứ, chồng chéo trong phân công nhiệm vụ, nhất là tại những khâu giao thoa như cơ sở giết mổ nhỏ lẻ, chợ đầu mối hay thực phẩm tươi sống bao gói sẵn.

Đồng tình với yêu cầu tăng cường phối hợp trong quản lý chuỗi cung ứng, ĐBQH Nguyễn Trung Kiên (TP. Đồng Nai) cho rằng, dự thảo cần làm rõ hơn cơ chế kiểm soát an toàn thực phẩm xuyên suốt từ sản xuất ban đầu, thu hoạch, chế biến, bảo quản, vận chuyển, phân phối đến người tiêu dùng.

ĐBQH Nguyễn Trung Kiên (TP. Đồng Nai) phát biểu. Ảnh Hồ Long

Theo đó, tại Điều 3, cần bổ sung quy định giao Bộ Y tế chủ trì điều phối hoạt động kiểm soát an toàn thực phẩm trên toàn bộ chuỗi cung ứng; tổ chức kết nối dữ liệu, truy xuất nguồn gốc, cảnh báo nguy cơ và phối hợp xử lý sự cố. Các bộ, ngành, địa phương có trách nhiệm phối hợp theo chức năng, nhiệm vụ được giao.

Đặc biệt, cần bổ sung quy định riêng về phòng ngừa, phát hiện, đấu tranh và xử lý vi phạm pháp luật về an toàn thực phẩm. Trong đó, cần xác định rõ trách nhiệm phối hợp giữa cơ quan quản lý an toàn thực phẩm với công an, hải quan, quản lý thị trường và các cơ quan liên quan; cơ chế chia sẻ thông tin, cảnh báo vi phạm; trách nhiệm chuyển hồ sơ cho cơ quan điều tra khi phát hiện dấu hiệu tội phạm; đồng thời công khai thông tin vi phạm và có biện pháp ngăn chặn tái phạm.

Bên cạnh đó, để bảo đảm an toàn thực phẩm tại các bếp ăn tập thể, nhất là ở trường học và bệnh viện, đại biểu Nguyễn Trung Kiên đề nghị bổ sung vào Điều 10 quy định về trách nhiệm của người đứng đầu cơ sở tổ chức bếp ăn tập thể trong lựa chọn, kiểm soát nhà cung cấp thực phẩm, truy xuất nguồn gốc nguyên liệu, giám sát quá trình chế biến, bảo quản và tổ chức bữa ăn.

Các đại biểu dự phiên họp. Ảnh: Khánh Duy

Cùng với đó, cần làm rõ trách nhiệm phối hợp giữa cơ sở giáo dục, đơn vị cung cấp suất ăn và cơ quan quản lý nhà nước; tăng cường kiểm tra định kỳ, đột xuất đối với các bếp ăn tập thể có nguy cơ cao; thiết lập cơ chế tiếp nhận, xử lý kịp thời phản ánh của phụ huynh, người lao động và người sử dụng thực phẩm.

“Đối với bếp ăn trường học cần xác định bảo đảm an toàn thực phẩm là trách nhiệm trực tiếp của nhà trường, không thể khoán trắng cho doanh nghiệp cung cấp suất ăn”, đại biểu nhấn mạnh.

Đề xuất lập mã QR truy xuất nguồn gốc tối thiểu đối với các sản phẩm thiết yếu

Nhấn mạnh “quản lý rủi ro và truy xuất nguồn gốc là "linh hồn" của việc quản lý theo chuỗi giá trị”, đại biểu Tạ Đình Thi đề nghị dự thảo Luật cần làm rõ lộ trình thực hiện truy xuất nguồn gốc. Theo đó, bên cạnh quy định thực phẩm nguy cơ cao phải thực hiện truy xuất nguồn gốc theo pháp luật về chất lượng sản phẩm, hàng hóa, cần có lộ trình cụ thể, khả thi và cơ chế hỗ trợ các cơ sở nhỏ lẻ, hộ gia đình – những chủ thể chiếm tỷ trọng lớn trong chuỗi giá trị nông sản Việt Nam.

ĐBQH Tô Ái Vang (TP. Cần Thơ) phát biểu. Ảnh: Lâm Hiển

Đại biểu cũng đề nghị quy định về hộ chiếu sản phẩm hoặc mã QR truy xuất nguồn gốc tối thiểu đối với các sản phẩm thiết yếu; đồng thời có chính sách hỗ trợ công nghệ, đào tạo cho các cơ sở sản xuất nhỏ lẻ, giúp các chủ thể này không bị bỏ lại phía sau trong quá trình chuyển đổi số.

Đối với Điều 19 về cơ sở dữ liệu an toàn thực phẩm, cần làm rõ trách nhiệm của Bộ Y tế trong kết nối, chia sẻ dữ liệu với hệ thống của các bộ, ngành, địa phương, bảo đảm dữ liệu “đúng, đủ, sạch, sống”, thống nhất và dùng chung.

Về quản lý thực phẩm và nguyên liệu nhập khẩu, ĐBQH Tô Ái Vang (TP. Cần Thơ) cho rằng, việc người dân gặp khó khăn trong nhận diện thực phẩm an toàn không chỉ xuất phát từ hạn chế về nhận thức mà phần lớn còn do thiếu thông tin, thiếu công cụ để tự bảo vệ mình giữa tình trạng thực phẩm thật, giả lẫn lộn.

Vì vậy, đại biểu đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo nghiên cứu bổ sung quy định giao Bộ Y tế chủ trì vận hành nền tảng số truy xuất nguồn gốc quốc gia, công khai ứng dụng trên điện thoại di động. Qua đó, người dân chỉ cần quét mã QR là có thể tra cứu nhật ký sản xuất, chứng nhận an toàn và lịch sử xử phạt của cơ sở.

Đại biểu cũng đề nghị bổ sung tại Điều 13 và Điều 36 quy định về cơ chế cảnh báo luồng đỏ liên thông. Theo đó, khi một cơ sở bị kết luận vi phạm nghiêm trọng, hệ thống dữ liệu quốc gia phải tự động cập nhật cơ sở đó vào luồng đỏ vi phạm trong vòng 24 giờ. Bắt buộc các sàn thương mại điện tử, ứng dụng giao đồ ăn trực tuyến tự động ngắt kết nối hoặc hiển thị cảnh báo luồng đỏ đối với gian hàng vi phạm.

ĐBQH Trần Mạnh Huy (TP. Đà Nẵng) phát biểu. Ảnh Hồ Long

Khi nguy cơ vượt khỏi địa bàn một tỉnh, ai có trách nhiệm kích hoạt phối hợp và kích hoạt từ thời điểm nào? ĐBQH Trần Mạnh Huy (TP. Đà Nẵng) đặt ra vấn đề này và cho rằng dự thảo cần phân biệt rõ hai ngưỡng kích hoạt để vừa bảo đảm phản ứng nhanh, vừa tránh áp dụng biện pháp thiếu căn cứ, gây thiệt hại cho doanh nghiệp.

Cụ thể, ngưỡng thứ nhất là cảnh báo nghiệp vụ và xác minh liên tỉnh. Khi có tín hiệu nguy cơ đáng tin cậy đối với cùng một lô hàng đã phân phối đến ít nhất hai tỉnh, thành phố hoặc có dấu hiệu nguy cơ đặc biệt nghiêm trọng dù chưa xác định rõ phạm vi lưu thông, cơ quan chức năng cần chia sẻ thông tin truy xuất, lấy mẫu và khoanh vùng ngay.

Ngưỡng thứ hai là áp dụng các biện pháp bắt buộc. Khi đã có căn cứ chuyên môn và pháp lý tương ứng, cơ quan có thẩm quyền mới quyết định đình chỉ, thu hồi và xử lý theo Điều 56. Theo đại biểu, không nhất thiết phải đợi đến khi có người bị ngộ độc mới hành động, nhưng cũng không được biến tín hiệu chưa được xác minh thành kết luận gây thiệt hại cho doanh nghiệp.

Về thẩm quyền, đại biểu Trần Mạnh Huy đề nghị Bộ Y tế là đầu mối kích hoạt, điều phối liên tỉnh; xác định cơ quan chủ trì theo dõi vụ việc, địa phương nơi phát hiện có trách nhiệm xác minh, lấy mẫu, còn các địa phương liên quan tiếp nhận cảnh báo và xử lý trong phạm vi thẩm quyền. Việc xác lập một đầu mối điều phối không đồng nghĩa với việc một cơ quan làm thay nhiệm vụ của quản lý thị trường, công an hay chính quyền địa phương.

“Hàng hóa có thể đi qua nhiều tỉnh trong một ngày, cảnh báo bảo vệ người dân không thể đến sau hàng hóa. Đó mới là thước đo thực chất của quản lý theo nguy cơ và mô hình một đầu mối”, đại biểu nhấn mạnh.

Từ những phân tích trên, đại biểu Trần Mạnh Huy đề nghị bổ sung tại Điều 54 nguyên tắc kích hoạt cảnh báo, xác minh liên tỉnh; làm rõ tại Điều 55 trách nhiệm điều phối khi vụ việc vượt địa giới hành chính; đồng thời rà soát Điều 56, Điều 63 và Điều 72 về thẩm quyền, nguồn lực. Các tiêu chí chuyên môn, thời hạn và quy trình cụ thể cần được Chính phủ quy định, đi kèm cơ chế cập nhật, đính chính thông tin.