Đổi mới phương thức tham gia xây dựng chính sách, pháp luật để bảo vệ người lao động từ sớm, từ xa

Tại Trung tâm thảo luận số 1, bà Đặng Thị Kim Chung, Phó Chủ tịch LĐLĐ tỉnh Quảng Ninh đã trình bày tham luận với chủ đề “Các giải pháp nâng cao chất lượng tham gia xây dựng chính sách, pháp luật của tổ chức Công đoàn trong tình hình mới”.

Theo bà Đặng Thị Kim Chung, tham gia xây dựng chính sách, pháp luật là một trong những nhiệm vụ quan trọng hàng đầu để thực hiện chức năng đại diện, chăm lo và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của đoàn viên, người lao động.

Khác với việc giải quyết các vụ việc cụ thể tại từng doanh nghiệp, việc tham gia xây dựng chính sách giúp tạo lập hành lang pháp lý đồng bộ, bảo vệ quyền lợi của đông đảo người lao động trên phạm vi rộng. Đây được xem là hình thức bảo vệ người lao động từ sớm, từ xa và hiệu quả nhất.

Nhận thức rõ vai trò đó, từ năm 2023 đến nay, Ban Chấp hành và Ban Thường vụ LĐLĐ tỉnh Quảng Ninh đã tập trung đổi mới, nâng cao chất lượng công tác tham gia xây dựng chính sách, pháp luật gắn với nhiệm vụ đại diện, chăm lo và bảo vệ người lao động trong bối cảnh mới.

Ông Ngọ Duy Hiểu - Phó Chủ tịch Tổng LĐLĐ Việt Nam điều hành thảo luận tại Trung tâm thảo luận số 1 của Đại hội XIV Công đoàn Việt Nam. (Ảnh: PV)

Một trong những kết quả nổi bật là công tác lãnh đạo, chỉ đạo được thực hiện bài bản, xuyên suốt và có tầm nhìn dài hạn. LĐLĐ tỉnh Quảng Ninh đã đưa nội dung tham gia xây dựng chính sách, pháp luật vào nghị quyết và chương trình hành động thực hiện nghị quyết đại hội công đoàn các cấp. Nhiều chương trình, kế hoạch và đề án chuyên đề đã được ban hành nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động đại diện, bảo vệ quyền lợi người lao động.

Cùng với công tác chỉ đạo, LĐLĐ tỉnh Quảng Ninh đặc biệt chú trọng phối hợp với các cơ quan, đơn vị liên quan nhằm huy động nguồn lực phục vụ hoạt động xây dựng chính sách và bảo vệ người lao động.

Hằng năm, LĐLĐ tỉnh đều ký kết và triển khai các chương trình phối hợp với UBND tỉnh cùng nhiều sở, ngành như Nội vụ, Y tế, Giáo dục và Đào tạo, Văn hóa - Thể thao và Du lịch, Bảo hiểm xã hội, Ban Quản lý Khu kinh tế, Công an tỉnh và Tòa án nhân dân tỉnh.

Các nội dung phối hợp tập trung vào tuyên truyền, tư vấn pháp luật, hỗ trợ pháp lý cho người lao động; giải quyết tranh chấp lao động, đình công, ngừng việc tập thể; tham gia xây dựng Đảng, chính quyền; thực hiện giám sát, phản biện xã hội; xây dựng và thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở.

Đáng chú ý, ngoài nguồn kinh phí công đoàn, nhiều hoạt động được bảo đảm từ ngân sách địa phương thông qua Đề án Phát triển quan hệ lao động tỉnh Quảng Ninh, với kinh phí hỗ trợ hơn 4 tỷ đồng mỗi năm.

Bà Đặng Thị Kim Chung, Phó Chủ tịch LĐLĐ tỉnh Quảng Ninh nêu ý kiến. (Ảnh: V.Phúc)

Bên cạnh việc tham gia góp ý xây dựng chính sách, công tác phản biện xã hội và giám sát việc thực thi pháp luật cũng được các cấp công đoàn tỉnh Quảng Ninh đẩy mạnh.

LĐLĐ tỉnh đã phối hợp với Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh tổ chức nhiều hội nghị phản biện xã hội đối với các dự thảo luật và nghị quyết quan trọng như sửa đổi Hiến pháp năm 2013, Luật Đất đai, Luật Công đoàn, Luật Thanh niên và Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở.

Đối với các chính sách an sinh xã hội của địa phương, công đoàn cũng tham gia phản biện, đóng góp nhiều ý kiến nhằm bảo đảm quyền lợi của người lao động.

Từ năm 2023 đến nay, các cấp công đoàn trong tỉnh đã tổ chức 75 cuộc giám sát chuyên đề; phối hợp thanh tra, kiểm tra việc thực hiện pháp luật lao động, an toàn vệ sinh lao động, bảo hiểm xã hội, bình đẳng giới và dân chủ ở cơ sở tại 302 lượt doanh nghiệp.

Thông qua hoạt động giám sát, nhiều khó khăn, bất cập trong quá trình thực hiện chính sách đã được phát hiện, kiến nghị xử lý hoặc đề xuất sửa đổi, bổ sung để phù hợp hơn với thực tiễn.

Một trong những điểm nhấn của công đoàn Quảng Ninh là việc đổi mới hình thức tuyên truyền và tư vấn pháp luật cho người lao động.

Các cấp công đoàn đã tổ chức hơn 400 cuộc tuyên truyền, tư vấn pháp luật lưu động cho gần 50.000 lượt người lao động. Các điểm tư vấn pháp luật lưu động tại khu công nghiệp tiếp tục được duy trì và phát huy hiệu quả.

Nhiều mô hình sáng tạo như sân chơi “Sau giờ thứ 8”, chuyên mục “Hỏi - đáp pháp luật” trên các phương tiện truyền thông và Fanpage Công đoàn Quảng Ninh đã góp phần đưa pháp luật đến gần hơn với đoàn viên, người lao động.

Bên cạnh đó, mạng lưới cộng tác viên dư luận xã hội và đoàn viên nòng cốt tại doanh nghiệp được duy trì nhằm kịp thời nắm bắt tâm tư, nguyện vọng, kiến nghị của người lao động, từ đó phản ánh tới các cấp có thẩm quyền để nghiên cứu hoàn thiện chính sách.

Theo bà Đặng Thị Kim Chung, việc thực hiện dân chủ ở cơ sở và thúc đẩy đối thoại, thương lượng tập thể tiếp tục được các cấp công đoàn tỉnh quan tâm.

Thông qua hội nghị người lao động, hội nghị cán bộ, công chức, viên chức và các cuộc đối thoại định kỳ, nhiều chế độ, chính sách có lợi cho người lao động đã được bổ sung, hoàn thiện.

Từ năm 2023 đến nay, toàn tỉnh đã ký mới 981 thỏa ước lao động tập thể. Trong đó, hơn 50% thỏa ước đạt chất lượng loại B trở lên, với nhiều điều khoản có lợi hơn cho người lao động về tiền lương, tiền thưởng, việc làm, đào tạo kỹ năng nghề, môi trường làm việc và nâng cao chất lượng bữa ăn ca.

Đặc biệt, Quảng Ninh đã triển khai 4 thỏa ước lao động tập thể nhóm doanh nghiệp theo ngành trong các lĩnh vực du lịch - dịch vụ, xây dựng, giao thông vận tải và giáo dục. Đây được xem là mô hình hiệu quả nhằm mở rộng phạm vi bảo vệ quyền lợi người lao động.

Để nâng cao chất lượng tham gia xây dựng chính sách, pháp luật trong giai đoạn tới, LĐLĐ tỉnh Quảng Ninh đề xuất bốn nhóm giải pháp trọng tâm.

Trước hết, cần xây dựng đội ngũ cán bộ công đoàn tinh gọn, chuyên nghiệp, có trình độ pháp luật, kỹ năng phân tích chính sách và hiểu biết sâu về quan hệ lao động. Đồng thời tăng cường tuyển dụng, đào tạo cán bộ có chuyên môn luật, bồi dưỡng kỹ năng tham vấn, nghiên cứu và phản biện chính sách.

Thứ hai, đổi mới tư duy và phương thức tham gia xây dựng pháp luật theo hướng chủ động tham gia ngay từ giai đoạn đầu của quá trình soạn thảo; tăng cường khảo sát thực tiễn, tổ chức diễn đàn đối thoại giữa người lao động với cơ quan quản lý nhà nước; xây dựng cơ sở dữ liệu phản ánh đầy đủ đời sống, việc làm và nguyện vọng của người lao động.

Thứ ba, đẩy mạnh chuyển đổi số và ứng dụng khoa học công nghệ trong hoạt động công đoàn. Theo đó, cần khai thác hiệu quả các nền tảng số, mạng xã hội và các công cụ công nghệ mới để tiếp nhận phản ánh, kiến nghị của đoàn viên, người lao động; phát triển các kênh tư vấn pháp luật trực tuyến hoạt động 24/7.

Thứ tư, tăng cường cơ chế phối hợp giữa tổ chức công đoàn với các cơ quan soạn thảo, thẩm định và ban hành văn bản quy phạm pháp luật nhằm bảo đảm tiếng nói của người lao động được phản ánh đầy đủ trong quá trình xây dựng chính sách.

Từ thực tiễn triển khai tại địa phương, LĐLĐ tỉnh Quảng Ninh cũng kiến nghị Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam sớm ban hành hướng dẫn thống nhất về công tác tham gia xây dựng pháp luật, giám sát và phản biện xã hội; nghiên cứu xây dựng đội ngũ luật sư công đoàn; hình thành mạng lưới chuyên gia, nhà khoa học hỗ trợ công đoàn các cấp trong hoạt động phản biện chính sách; đồng thời tiếp tục đổi mới công tác cán bộ nhằm đáp ứng yêu cầu của giai đoạn phát triển mới.

Theo đại diện LĐLĐ tỉnh Quảng Ninh, trong bối cảnh thị trường lao động và quan hệ lao động ngày càng phức tạp, việc nâng cao chất lượng tham gia xây dựng chính sách, pháp luật không chỉ là yêu cầu cấp thiết đối với tổ chức công đoàn mà còn là giải pháp căn cơ để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của hàng triệu người lao động ngay từ quá trình hoạch định chính sách.