Đổi mới quản lý đo lường: Tăng hậu kiểm, giảm thủ tục

Các đại biểu trao đổi tại hội nghị.

Hội nghị nằm trong kế hoạch truyền thông chính sách của Bộ, nhằm cung cấp thông tin về những định hướng lớn của dự án Luật, đồng thời tiếp nhận ý kiến từ các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp và người dân.

Phát biểu khai mạc, bà Nguyễn Thị Thu Trang, Phó Vụ trưởng Vụ Pháp chế, Bộ KHCN cho biết hoạt động truyền thông chính sách không chỉ đơn thuần là cung cấp thông tin về một dự thảo luật mà còn phải tạo diễn đàn để các cơ quan quản lý, chuyên gia, hiệp hội, doanh nghiệp và cộng đồng tham gia phản biện, đóng góp ý kiến ngay trong quá trình xây dựng chính sách. Mục tiêu là để các quy định khi được ban hành có tính khả thi, phù hợp hơn với thực tiễn và đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.

Đối với dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đo lường, Chính phủ đã thống nhất thông qua dự án tại Nghị quyết số 162/NQ-CP ngày 23/6/2026. Trên cơ sở đó, Bộ KHCN đã được ủy quyền trình dự án Luật; hồ sơ dự án đang được chuẩn bị cho các bước thẩm tra, xem xét theo quy định.

Hiện đại hóa hoạt động đo lường

Theo bà Nguyễn Thị Thu Trang, việc sửa đổi Luật Đo lường được đặt trong yêu cầu chung về đổi mới phương thức xây dựng pháp luật, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm, đồng thời đáp ứng yêu cầu phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Trọng tâm của dự án Luật là hiện đại hóa hạ tầng đo lường quốc gia theo hướng số hóa, cắt giảm những quy định không còn phù hợp, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền và đổi mới phương thức kiểm tra nhà nước. Qua đó, dự thảo hướng tới giảm chi phí tuân thủ, tạo môi trường thuận lợi hơn cho hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp.

Sau gần 15 năm thực hiện, Luật Đo lường năm 2011 đã bộc lộ một số bất cập, trong đó có việc thiếu nền tảng và cơ sở dữ liệu đo lường thống nhất, liên thông; chưa có đầy đủ quy định về giá trị pháp lý của kết quả đo điện tử; cơ chế huy động nguồn lực xã hội cho phát triển hệ thống đo lường còn hạn chế; đồng thời một số quy định về phân quyền, tiền kiểm và kiểm tra chưa còn phù hợp với mô hình quản lý mới.

Dự thảo vì vậy tập trung vào ba nhóm chính sách lớn: chuyển đổi số hoạt động đo lường; nâng cao năng lực hệ thống đo lường quốc gia, phát huy vai trò của doanh nghiệp; và phân quyền quản lý nhà nước gắn với trách nhiệm giải trình, cải cách thủ tục hành chính, cắt giảm điều kiện đầu tư kinh doanh.

Một trong những nội dung đáng chú ý là xây dựng nền tảng số và cơ sở dữ liệu chuyên ngành về đo lường, gắn mã quản lý duy nhất cho phương tiện đo và chuẩn đo lường, công nhận kết quả đo dưới dạng điện tử, đồng thời sử dụng dữ liệu để phục vụ phân tích, cảnh báo và kiểm tra theo mức độ rủi ro.

Tăng hậu kiểm, giảm tiền kiểm

Tại hội nghị, ông Trần Quý Giầu, Trưởng ban Đo lường, Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia, Bộ KHCN trình bày chuyên đề tổng quan về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đo lường.

Một trong những thay đổi quan trọng được giới thiệu là chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm. Theo dự thảo, đối với một số hoạt động dịch vụ đo lường, tổ chức cung cấp dịch vụ sẽ chuyển từ cơ chế đăng ký sang công bố năng lực và chịu trách nhiệm trước pháp luật về kết quả. Cơ chế chỉ định của cơ quan quản lý nhà nước được duy trì đối với những hoạt động bắt buộc phục vụ quản lý nhà nước.

Cùng với đó, dự thảo bổ sung cơ chế kiểm tra dựa trên mức độ rủi ro. Việc kiểm tra nhà nước sẽ tập trung vào những đối tượng, lĩnh vực và hoạt động có nguy cơ vi phạm cao, thay vì kiểm tra dàn trải. Kết quả thực hiện Chương trình bảo đảm đo lường của tổ chức, doanh nghiệp cũng được sử dụng như một căn cứ đánh giá rủi ro.

Dự thảo đồng thời bổ sung Chương trình bảo đảm đo lường, do tổ chức, doanh nghiệp tự xây dựng và triển khai nhằm bảo đảm tính chính xác, độ tin cậy của hoạt động đo lường và chất lượng sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ. Cơ chế này được kỳ vọng khuyến khích doanh nghiệp chủ động đầu tư cho hạ tầng và năng lực đo lường, thay vì chỉ thực hiện khi có yêu cầu kiểm tra của cơ quan quản lý.

Tạo không gian phản biện chính sách

Một nội dung đáng chú ý khác của dự thảo là cắt giảm một số thủ tục, điều kiện kinh doanh; trong đó bỏ cơ chế quản lý dấu định lượng đối với hàng đóng gói sẵn và các quy định liên quan. Dự thảo cũng điều chỉnh phương thức quản lý theo hướng giảm tiền kiểm, tăng hậu kiểm và thống nhất với pháp luật về thanh tra cũng như mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Việc thay đổi phương thức quản lý đặt ra yêu cầu đồng thời phải nâng cao năng lực hậu kiểm, bảo đảm dữ liệu đo lường chính xác, an toàn và có khả năng truy xuất. Đây cũng là những nội dung cần tiếp tục được trao đổi, phản biện trong quá trình hoàn thiện dự án Luật.

Bổ sung chương mới về chuyển đổi số

Một điểm mới đáng chú ý là Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đo lường bổ sung Chương Va – Chuyển đổi số hoạt động đo lường, gồm 3 điều 34a, 34b và 34c, được bổ sung sau Chương V.

Các quy định mới hướng tới xây dựng nền tảng số hoạt động đo lường, hình thành cơ sở dữ liệu đo lường trong cơ sở dữ liệu quốc gia về tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng. Phương tiện đo và chuẩn đo lường được gắn mã quản lý duy nhất để có thể truy xuất trong suốt vòng đời.

Đáng chú ý, kết quả kiểm định, hiệu chuẩn, thử nghiệm dưới dạng dữ liệu số được xác định là có giá trị pháp lý tương đương chứng từ giấy, tạo cơ sở chuyển đổi phương thức quản lý và giao dịch trong lĩnh vực đo lường.