Đổi mới quản lý nhà nước về luật sư theo hướng kiến tạo để phát triển

Ngày 2/10, tại Hải Phòng, trong khuôn khổ Dự án “Tăng cường pháp luật và tư pháp tại Việt Nam - Giai đoạn II”, Bộ Tư pháp phối hợp các đơn vị liên quan tổ chức Hội thảo tham vấn về mô hình quản lý và tự quản về tổ chức, hoạt động luật sư tại khu vực phía bắc.

Nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về luật sư và hành nghề luật sư

Phát biểu khai mạc, Phó Cục trưởng Cục Bổ trợ Tư pháp Đặng Kim Hoa nhấn mạnh, yêu cầu xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong giai đoạn mới đặt ra yêu cầu cao đối với việc phát triển đội ngũ luật sư cũng như nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước về luật sư và hành nghề luật sư.

Trong bối cảnh kinh tế-xã hội phát triển và hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, mô hình quản lý nhà nước và tự quản về luật sư cần có những bước chuyển dịch mạnh mẽ, phù hợp với yêu cầu

Phó Cục trưởng Cục Bổ trợ Tư pháp Đặng Kim Hoa phát biểu khai mạc hội thảo. (Ảnh: KD)

Theo bà Đặng Kim Hoa, đổi mới mô hình quản lý và tự quản cần tập trung vào ba định hướng. Trước hết, đổi mới quản lý nhà nước theo hướng “kiến tạo để phát triển”. Quản lý nhà nước đối với tổ chức và hoạt động luật sư không chỉ dừng ở kiểm tra, giám sát hay cấp phép, mà cần chuyển mạnh sang vai trò kiến tạo, tạo môi trường thuận lợi cho thị trường dịch vụ pháp lý phát triển.

Cùng với đó là nâng cao “trách nhiệm tự quản” của các tổ chức xã hội-nghề nghiệp của luật sư. Theo bà Hoa, cần có sự chuyển dịch từ khái niệm “vai trò tự quản” sang “trách nhiệm tự quản”, qua đó nâng cao tính thực chất và mức độ cam kết trong tự quản nghề nghiệp. Trách nhiệm tự quản càng cao sẽ góp phần củng cố uy tín nghề luật sư trong xã hội.

Một yêu cầu khác được nhấn mạnh là tăng cường cơ chế tự quản ngay tại các tổ chức hành nghề luật sư. Việc nâng cao năng lực và trách nhiệm tự quản tại các tổ chức hành nghề sẽ góp phần phòng ngừa vi phạm, bảo vệ uy tín của nghề luật sư.

Cố vấn trưởng Dự án “Tăng cường pháp luật và tư pháp tại Việt Nam - Giai đoạn II” Nguyễn Thị Thanh Hải nhận định, Nhà nước giữ vai trò quản trị về thể chế, chính sách ở tầm vĩ mô; tổ chức nghề nghiệp thực hiện quản trị về chuẩn mực, đạo đức và hành vi ở cấp độ vi mô thông qua cơ chế trao quyền tự quản. Tự quản là biểu hiện cao của sự phát triển về ý thức pháp luật và đạo đức nghề nghiệp trong cộng đồng luật sư.

Cố vấn trưởng Dự án “Tăng cường pháp luật và tư pháp tại Việt Nam - Giai đoạn II” Nguyễn Thị Thanh Hải. (Ảnh: KD)

Đánh giá về sự phát triển của nghề luật sư tại Việt Nam, bà Thanh Hải cho biết, qua các hoạt động tham vấn trong khuôn khổ Dự án EU JULE II, nghề luật sư đã phát triển mạnh về quy mô và phạm vi trong hơn một thập kỷ. Tuy nhiên, nghề luật sư cũng đang đứng trước nhiều thách thức liên quan chất lượng, đạo đức, kỷ luật nghề nghiệp, sự phân bổ luật sư chưa đồng đều, khả năng tiếp cận dịch vụ pháp lý và chuyển đổi số.

Bà Hải nhấn mạnh, dù mô hình được hoàn thiện theo hướng nào, thước đo cuối cùng vẫn là quyền, lợi ích hợp pháp của người dân - những người sử dụng dịch vụ pháp lý. Theo đó, dịch vụ pháp lý cần bảo đảm chất lượng, dễ tiếp cận, trong đó có người nghèo và các nhóm yếu thế trong xã hội.

Đẩy mạnh chuyển đổi số, nâng cao trách nhiệm tự quản

Theo đại diện Cục Bổ trợ Tư pháp, sau gần 20 năm thi hành Luật Luật sư, đội ngũ luật sư và tổ chức hành nghề luật sư không ngừng phát triển. Hiện có hơn 22.600 luật sư hoạt động tại khoảng 6.500 tổ chức hành nghề, từng bước đáp ứng nhu cầu dịch vụ pháp lý ngày càng tăng của xã hội. Công tác quản lý nhà nước và tự quản nghề nghiệp cũng từng bước được hoàn thiện, góp phần thúc đẩy sự phát triển của nghề luật sư.

Bà Dương Thu Phương, đại diện Cục Bổ trợ Tư pháp tham luận tại hội thảo. (Ảnh: KD)

Tuy nhiên, thực tiễn thi hành Luật Luật sư, đặc biệt trong công tác quản lý về luật sư, công tác tự quản tổ chức, hoạt động luật sư đã bộc lộ một số hạn chế, bất cập cần khắc phục như: Chất lượng luật sư chưa đồng đều; ý thức tuân thủ pháp luật, quy tắc đạo đức và ứng xử nghề nghiệp của một bộ phận luật sư còn hạn chế. Công cụ pháp lý phục vụ quản lý, nhất là xử lý vi phạm, chưa đầy đủ; trách nhiệm tự quản của tổ chức xã hội-nghề nghiệp chưa đáp ứng yêu cầu. Bên cạnh đó, việc thể chế hóa các chủ trương mới về phân cấp, phân quyền, phát triển thị trường dịch vụ pháp lý và cải cách thủ tục hành chính còn cần tiếp tục hoàn thiện…

Để nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về luật sư và hành nghề luật sư, theo đại diện Cục Bổ trợ Tư pháp, trước hết cần đổi mới phương thức quản lý theo hướng tạo dựng môi trường pháp lý ổn định, thuận lợi, thúc đẩy dịch vụ pháp lý phát triển, đồng thời bảo đảm đặc thù nghề nghiệp và trách nhiệm xã hội của luật sư.

Quang cảnh hội thảo. (Ảnh: KD)

Cùng với đó, cần bám sát các chủ trương mới và tiếp tục thể chế hóa trong Luật Luật sư (sửa đổi) và các văn bản hướng dẫn theo hướng phân định rõ trách nhiệm giữa quản lý nhà nước và tự quản nghề nghiệp; xác định cụ thể trách nhiệm của Bộ Tư pháp, Sở Tư pháp, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh và cơ chế phối hợp cùng các cơ quan liên quan.

Việc tiếp tục phân cấp, phân quyền hợp lý, đơn giản hóa thủ tục hành chính, từng bước thực hiện toàn bộ quy trình tiếp nhận, xử lý và trả kết quả trên môi trường điện tử cũng được xác định là một trong những nhiệm vụ cần ưu tiên.

Đặc biệt, đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý nghề luật sư. Theo đó, cần xây dựng và vận hành cơ sở dữ liệu về luật sư, tổ chức hành nghề luật sư và tổ chức xã hội - nghề nghiệp; khuyến khích ứng dụng công nghệ trong cung cấp dịch vụ pháp lý và quản trị nghề nghiệp.

Song song với đổi mới quản lý nhà nước, năng lực và trách nhiệm tự quản của Liên đoàn Luật sư Việt Nam, các Đoàn Luật sư cũng cần được nâng cao, nhất là trong giám sát, bồi dưỡng, giải quyết khiếu nại, xử lý kỷ luật và hỗ trợ thành viên. Đồng thời, tăng cường sự phối hợp, giám sát của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam ở Trung ương và địa phương, bảo đảm các tổ chức hội hoạt động theo pháp luật và điều lệ hội; không hành chính hóa hoạt động của hội.

Phó Chủ nhiệm Đoàn Luật sư thành phố Bắc Ninh Nguyễn Chí Dưỡng phát biểu tại hội thảo. (Ảnh: KD)

Từ thực tiễn hoạt động tại địa phương, Phó Chủ nhiệm Đoàn Luật sư thành phố Bắc Ninh Nguyễn Chí Dưỡng đề xuất cần thống nhất chính sách và sự quan tâm của chính quyền địa phương đối với Đoàn Luật sư, từ xác định vị trí, chức năng, giao nhiệm vụ đến quản lý, phối hợp và bố trí nguồn lực.

Bên cạnh quản lý, giám sát, Đoàn Luật sư cần phát huy tốt hơn vai trò đại diện, bảo vệ và hỗ trợ thành viên; sử dụng dữ liệu để quản lý hiệu quả và đánh giá bằng kết quả thực hiện nhiệm vụ. “Cần tăng trách nhiệm hai chiều giữa Đoàn Luật sư và thành viên, đồng thời phát huy sự phối hợp song hành của tổ chức hành nghề”, ông Dưỡng kiến nghị.

Tại hội thảo, một số ý kiến luật sư cũng đề xuất xây dựng Cơ sở dữ liệu quốc gia về luật sư và tổ chức hành nghề luật sư; số hóa toàn bộ quy trình cấp thẻ luật sư, đăng ký hoạt động, quản lý hồ sơ và tra cứu thông tin hành nghề trên môi trường mạng. Các Đoàn Luật sư địa phương cần được hỗ trợ áp dụng các giải pháp quản lý hiện đại, qua đó giảm thủ tục hành chính và tạo thuận lợi cho luật sư hành nghề.

Cùng với đó, cần xây dựng cơ chế kiểm tra độc lập, minh bạch hơn trong giải quyết khiếu nại, tố cáo đối với luật sư; đề cao trách nhiệm xã hội của luật sư, gắn hoạt động hành nghề với công cuộc cải cách tư pháp và bảo vệ công lý.