Đổi mới quy trình để nâng cao chất lượng, hiệu quả xây dựng pháp luật

Công tác xây dựng pháp luật có nhiều đổi mới tích cực

Đồng chủ trì hội nghị có Thứ trưởng Bộ Tư pháp Đặng Hoàng Oanh, Vụ trưởng Vụ Công tác xây dựng văn bản quy phạm pháp luật Nguyễn Quốc Hoàn. Hội nghị được tổ chức theo hình thức trực tiếp tại trụ sở Bộ Tư pháp kết hợp với trực tuyến tại điểm cầu 34 tỉnh, thành phố.

Phát biểu tại hội nghị, Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng cho biết, Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2025 đã có nhiều đổi mới mang tính đột phá, quán triệt yêu cầu đổi mới tư duy xây dựng pháp luật, góp phần quan trọng vào việc xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật đồng bộ, thống nhất, khả thi, công khai, minh bạch, từng bước nâng cao chất lượng công tác xây dựng pháp luật đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước và phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.

Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng chủ trì hội nghị. Ảnh: PV

Thực tiễn thời gian qua cho thấy, công tác xây dựng pháp luật đã có nhiều đổi mới tích cực và hiệu quả. Nghị quyết số 264 của Quốc hội về công tác nhiệm kỳ 2021-2026 nhấn mạnh kết quả nổi bật về công tác lập pháp là tiếp tục đổi mới mạnh mẽ theo hướng luật chỉ quy định những vấn đề khung, nguyên tắc, còn nội dung chi tiết giao Chính phủ quy định để bảo đảm linh hoạt trong quản lý, điều hành; xác định Chính phủ chịu trách nhiệm đến cùng trong việc trình dự án luật.

Nhờ đó, Quốc hội đã hoàn thành khối lượng công tác lập pháp kỷ lục với 150 luật, 49 nghị quyết quy phạm pháp luật được thông qua. So với nhiệm kỳ Quốc hội khóa XIII, chỉ tính riêng số lượng luật được Quốc hội thông qua bằng 140% (nhiệm kỳ Quốc hội khóa XIII, Quốc hội thông qua 107 luật).

Chỉ trong năm 2025, Quốc hội đã thông qua 89 luật, bao gồm 4 luật tại kỳ họp bất thường lần thứ nhất và lần thứ 9, 34 luật tại kỳ họp thứ 9 và 51 luật tại kỳ họp thứ 10, bằng 146% tổng số luật được thông qua tại 16 kỳ họp thường lệ và không thường lệ trước đó của Quốc hội khóa XV.

Đồng thời, trong năm 2025, Chính phủ cũng đã ban hành 377 nghị định, nghị quyết quy phạm pháp luật, bằng 208% so với năm 2024. Các bộ, ngành đã soạn thảo trình ban hành và ban hành theo thẩm quyền 1.404 văn bản. Về mặt số lượng, đây là mức cao nhất trong cả nhiệm kỳ. Các địa phương cũng đã ban hành trên 13.000 văn bản quy phạm pháp luật…

Quang cảnh hội nghị. Ảnh: PV

Nghiên cứu ban hành Luật về Văn bản quy phạm pháp luật

Trong kết quả chung đó, Bộ trưởng Bộ Tư pháp cho rằng, Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong việc tạo lập khuôn khổ pháp lý cho công tác xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật.

Tuy nhiên, quá trình triển khai thi hành luật cũng cho thấy một số nội dung liên quan đến cấu trúc hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, nguyên tắc áp dụng pháp luật, quy trình xây dựng pháp luật và tổ chức thi hành pháp luật cần được tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

Hiện nay, nhiều chủ trương định hướng của Đảng đã đặt ra yêu cầu tiếp tục đổi mới mạnh mẽ công tác xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật. Nghị quyết số 66 của Bộ Chính trị về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới đã đặt ra nhiều yêu cầu quan trọng đối với quy trình xây dựng pháp luật.

Đó là phải phân định rõ quy trình xây dựng chính sách và quy trình soạn thảo văn bản; thực hiện kỹ lưỡng, thực chất, khoa học hoạt động tổng kết, khảo sát thực tiễn, nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế; đẩy mạnh truyền thông chính sách, thực hiện nghiêm túc cơ chế tiếp thu, giải trình ý kiến góp ý của các đối tượng chịu sự tác động.

Kết luận số 119 ngày 20-1-2025 của Bộ Chính trị về định hướng đổi mới, hoàn thiện quy trình xây dựng pháp luật cũng đặt ra yêu cầu công tác xây dựng pháp luật phải bám sát thực tiễn, nâng cao năng lực phản ứng chính sách và giải quyết hiệu quả, kịp thời những vấn đề thực tiễn đặt ra.

Đặc biệt, Kết luận số 09 ngày 10-3-2026 của Bộ Chính trị về hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới chỉ rõ các định hướng: Cấu trúc hệ thống pháp luật được xác định theo thứ bậc; mở rộng phạm vi áp dụng và xác định rõ giá trị pháp lý của các nguồn hỗ trợ; bổ sung nguyên tắc áp dụng pháp luật trong trường hợp có quy định khác nhau về cùng một vấn đề theo hướng ưu tiên áp dụng quy phạm pháp luật chuyên ngành so với quy phạm pháp luật chung.

Bộ Chính trị giao Đảng đoàn Quốc hội và Ban Cán sự đảng Chính phủ phối hợp với các cơ quan có liên quan để nghiên cứu sửa đổi, bổ sung Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật trình Quốc hội xem xét thông qua tại kỳ họp thứ hai năm 2026 và sẽ có hiệu lực từ ngày 1-3-2027.

Vì vậy, theo Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng, việc nghiên cứu ban hành Luật về Văn bản quy phạm pháp luật để thay thế Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2025 là yêu cầu khách quan, cấp thiết, đáp ứng yêu cầu đổi mới quy trình xây dựng pháp luật để nâng cao chất lượng, hiệu quả thi hành các văn bản pháp luật.

Đại biểu phát biểu tham luận tại hội nghị. Ảnh: PV

Sau khi nghe Vụ trưởng Vụ Công tác xây dựng văn bản quy phạm pháp luật Bộ Tư pháp Nguyễn Quốc Hoàn trình bày Báo cáo tổng kết việc thi hành Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật, các đại biểu đã tham luận, thảo luận, góp ý kiến về quan điểm chỉ đạo, mục tiêu và dự kiến chính sách của Luật về văn bản quy phạm pháp luật; thảo luận một số chuyên đề về thực trạng thi hành Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật ở trung ương và địa phương…

Ông Đồng Ngọc Ba, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội cho rằng, về tổng thể, cần tiếp tục nghiên cứu đổi mới mạnh mẽ, cải cách toàn diện quy trình lập pháp hiện hành theo hướng không chỉ dừng lại ở việc quy định trình tự, thủ tục xây dựng, ban hành văn bản, mà phải hướng tới quản trị toàn bộ “vòng đời” của văn bản quy phạm pháp luật.

Đồng thời, tiếp tục đổi mới, hoàn thiện quy trình xây dựng chính sách, nâng cao chất lượng chính sách ngay từ đầu, làm cơ sở để quy phạm hóa chính sách; nghiên cứu đổi mới quy trình tham vấn; siết chặt kỷ luật, kỷ cương, giới hạn các trường hợp được áp dụng trình tự, thủ tục rút gọn trong xây dựng, ban hành luật; đẩy mạnh chuyển đổi số trong quy trình lập pháp để rút ngắn thời gian ban hành, hạn chế mâu thuẫn, chồng chéo và tối ưu hóa nguồn lực.