Đổi mới sáng tạo để doanh nghiệp vươn ra chuỗi giá trị toàn cầu

Lấy năng lực đổi mới sáng tạo làm nền tảng

Thế giới đang chứng kiến sự tái định hình sâu sắc của chuỗi giá trị toàn cầu. Cạnh tranh không còn chỉ là cuộc đua của từng sản phẩm hay doanh nghiệp riêng lẻ mà ngày càng chuyển sang cạnh tranh giữa các hệ sinh thái, trong đó năng lực công nghệ, dữ liệu và khả năng kết nối thị trường quyết định vị thế của doanh nghiệp và quốc gia.

Trong dòng chảy này, đổi mới sáng tạo là động lực nâng cao năng suất, chất lượng và giá trị sản phẩm, trong khi thương mại điện tử xuyên biên giới mở thêm cánh cửa để hàng hóa, thương hiệu Việt tiếp cận trực tiếp người tiêu dùng toàn cầu.

Tại hội thảo “Đổi mới sáng tạo và Thương mại điện tử trong chuỗi giá trị toàn cầu” ngày 3/10 tại Hà Nội, ông Phạm Ngọc Hiếu - Phó Giám đốc phụ trách Trung tâm Hỗ trợ đổi mới sáng tạo, Cục Đổi mới sáng tạo, Bộ Khoa học và Công nghệ cho rằng thương mại điện tử không còn đơn thuần là phương thức mua bán hàng hóa mà ngày càng trở thành hạ tầng quan trọng giúp doanh nghiệp tiếp cận thị trường quốc tế, xây dựng thương hiệu, kết nối đối tác và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Theo ông Hiếu, mở rộng thị trường phải đi cùng đổi mới công nghệ, nâng cao chất lượng sản phẩm và xây dựng thương hiệu. Từ góc nhìn hỗ trợ đổi mới sáng tạo, doanh nghiệp cần tập trung vào ba định hướng.

Trước hết, lấy năng lực đổi mới sáng tạo làm nền tảng. Đổi mới không chỉ nằm ở công nghệ mà cần đi vào sản phẩm, quy trình, quản trị và mô hình kinh doanh. Việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn hay tự động hóa cũng cần gắn với những bài toán cụ thể về năng suất, chất lượng và hiệu quả hoạt động.

Theo ông Phạm Ngọc Hiếu - Phó Giám đốc phụ trách Trung tâm Hỗ trợ đổi mới sáng tạo, mở rộng thị trường phải đi cùng đổi mới công nghệ và xây dựng thương hiệu.

Tiếp đó, doanh nghiệp cần chuyển từ tư duy bán hàng sang định vị giá trị và xây dựng thương hiệu trên thị trường quốc tế. Thương mại điện tử xuyên biên giới phải gắn với chất lượng sản phẩm, tiêu chuẩn và yêu cầu tuân thủ. Cùng với công nghệ, doanh nghiệp cần quan tâm đến nhân lực, quản trị dữ liệu, logistics và thanh toán điện tử.

Thứ ba là tăng cường kết nối nguồn lực quốc tế, chuyển giao công nghệ và hợp tác thị trường. Theo ông Hiếu, việc hỗ trợ doanh nghiệp cần sự phối hợp giữa cơ quan quản lý, hiệp hội, chuyên gia, viện, trường và các đối tác quốc tế.

“Đổi mới sáng tạo để tạo ra giá trị, thương mại điện tử để mở rộng thị trường, và hợp tác để nâng cao vị thế doanh nghiệp Việt Nam”, ông Hiếu nhấn mạnh.

Từ góc độ thương mại điện tử, ông Nguyễn Thanh Vân - Chủ tịch Hiệp hội Thương mại điện tử Toàn cầu Việt Nam cho biết cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam có đến 98% là doanh nghiệp nhỏ và vừa. Đây là nhóm đang đứng trước nhiều khó khăn khi chuyển từ phương thức kinh doanh truyền thống sang thương mại điện tử.

Theo Chủ tịch Hiệp hội Thương mại điện tử Toàn cầu Việt Nam, doanh nghiệp Việt cần nhìn rộng hơn về dòng chảy hàng hóa toàn cầu và tìm kiếm cơ hội từ những thay đổi của chuỗi cung ứng. Trung Quốc hiện chiếm tỷ trọng lớn trong dòng hàng hóa toàn cầu, trong khi những biến động địa chính trị và nguy cơ đứt gãy chuỗi cung ứng đang tạo ra các khoảng trống tại nhiều thị trường như Ấn Độ, Trung Đông và Mỹ.

Việt Nam có lợi thế về vị trí địa lý, hệ thống cảng biển và mạng lưới các hiệp định thương mại tự do. Theo ông Vân, đây là những nền tảng để doanh nghiệp tận dụng các thay đổi trong chuỗi cung ứng và mở rộng thị trường.

Sự kiện do Cục Đổi mới sáng tạo, Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức.

Một hướng đi được ông đề xuất là tăng cường hợp tác với doanh nghiệp Trung Quốc, trong đó có thể thu hút doanh nghiệp Trung Quốc đầu tư sản xuất tại Việt Nam để cùng khai thác thị trường quốc tế. Doanh nghiệp Việt có thể tập trung vào xây dựng thương hiệu, phát triển thị trường, trong khi đối tác tham gia vào sản xuất.

Ông Vân cho rằng giá trị thương hiệu có thể lớn hơn nhiều so với giá trị hàng hóa. Vì vậy, doanh nghiệp Việt cần tận dụng thương mại điện tử và mạng xã hội để xây dựng thương hiệu trên thị trường quốc tế.

“Doanh nghiệp Việt Nam nên giữ giá trị cốt lõi là thương hiệu, nhưng không chỉ xây dựng thương hiệu Việt Nam mà hướng tới thương hiệu toàn cầu. Doanh nghiệp cần kết nối thị trường trước, sau đó tìm cách đưa hàng hóa vào thị trường với thương hiệu do Việt Nam xây dựng”, ông Vân nói.

Doanh nghiệp phải chủ động bước ra thị trường

Ở góc độ doanh nghiệp, bà Nguyễn Thị Thu Hòa - Trung tâm Hỗ trợ và Phát triển Công nghiệp cho rằng để tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu, trước hết doanh nghiệp phải xác định rõ thị trường mục tiêu và yêu cầu của khách hàng. Từ đó, doanh nghiệp rà soát lại quy trình sản xuất để đáp ứng tiêu chuẩn nhưng vẫn kiểm soát được chi phí.

Bên cạnh làm chủ công nghệ và sản phẩm, doanh nghiệp cần chú trọng xây dựng thương hiệu và marketing. Theo bà Hòa, đây vẫn là điểm yếu của nhiều doanh nghiệp Việt Nam khi bước ra thị trường quốc tế. Một thương hiệu tốt không chỉ nâng độ tin cậy mà còn có thể mở ra cơ hội kết nối với các đối tác lớn.

Theo đó, doanh nghiệp được khuyến nghị chủ động hơn khi “Go Global”, trong đó lãnh đạo doanh nghiệp nên trực tiếp tham gia xúc tiến, tìm kiếm đối tác và bán hàng thay vì chỉ giao cho bộ phận kinh doanh. Doanh nghiệp không chỉ đi để bán hàng mà còn cần học hỏi cách vận hành, xây dựng thương hiệu và phát triển thị trường của các doanh nghiệp quốc tế.

Trong khi đó, ông Loki Tran (Trần Việt Hưng) - Founder & CEO GIP Group cho rằng một trong những nút thắt lớn khi doanh nghiệp tham gia thương mại điện tử xuyên biên giới là chính sách, pháp luật. Dù doanh nghiệp có năng lực bán hàng, sự khác biệt và chưa đầy đủ của hành lang pháp lý giữa các quốc gia vẫn có thể khiến việc tuân thủ gặp khó khăn.

Ông kỳ vọng các hiệp hội và cơ quan quản lý phối hợp xây dựng hành lang pháp lý rõ ràng hơn, qua đó giúp doanh nghiệp mở rộng hoạt động ra thị trường quốc tế an toàn.

Theo các diễn giả, để hình thành những doanh nghiệp có khả năng cạnh tranh toàn cầu, bên cạnh công nghệ và vốn, nguồn nhân lực chất lượng cao là yếu tố quan trọng. Đặc biệt, thế hệ trẻ với khả năng ứng dụng công nghệ, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và ngoại ngữ được kỳ vọng sẽ trở thành lực lượng thúc đẩy doanh nghiệp Việt mở rộng ra thị trường quốc tế.

Từ đổi mới sáng tạo đến thương mại điện tử, thương hiệu và nhân lực, điểm chung được các diễn giả nhấn mạnh là doanh nghiệp Việt không thể chỉ dừng ở việc đưa sản phẩm ra nước ngoài. Mục tiêu cao hơn là xây dựng năng lực, thương hiệu và mạng lưới thị trường để từng bước làm chủ giá trị trong chuỗi cung ứng toàn cầu.