Đổi mới sáng tạo phải giúp doanh nghiệp giảm chi phí, người dân tăng thu nhập

Ngày 4/10, phát biểu tại Lễ hưởng ứng Ngày hội Đổi mới sáng tạo quốc gia năm 2026 với chủ đề “Đổi mới sáng tạo - Động lực phát triển của toàn xã hội”, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng cho rằng Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới với khát vọng lớn hơn, mục tiêu cao hơn và yêu cầu phát triển nhanh, bền vững hơn.

Theo Phó Thủ tướng, mục tiêu tăng trưởng hai con số trong những năm tới không đơn thuần là yêu cầu về tốc độ tăng trưởng, mà đặt ra yêu cầu đổi mới phương thức phát triển, nâng cao chất lượng tăng trưởng và tạo ra những động lực mới cho nền kinh tế.

Đổi mới sáng tạo phải đi vào đời sống người dân, doanh nghiệp

Theo Phó Thủ tướng, tác động của đổi mới sáng tạo cần được nhìn nhận từ những kết quả cụ thể đối với từng chủ thể của nền kinh tế.

Với doanh nghiệp, đổi mới sáng tạo phải gắn trực tiếp với hoạt động sản xuất, kinh doanh, từ ứng dụng và đổi mới công nghệ, nâng cao chất lượng sản phẩm, giảm chi phí đến mở rộng thị trường và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.

Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng phát biểu tại Lễ hưởng ứng Ngày hội Đổi mới sáng tạo quốc gia năm 2026. (Ảnh: Hùng Cường)

Với người dân, thành quả cuối cùng của đổi mới sáng tạo phải được thể hiện bằng những thay đổi cụ thể trong đời sống.

“Đối với người dân, thành quả cuối cùng của đổi mới sáng tạo phải là việc làm tốt hơn, thu nhập cao hơn, sản phẩm và dịch vụ tốt hơn, chất lượng cuộc sống ngày càng được nâng lên”, Phó Thủ tướng nhấn mạnh.

Đối với nền kinh tế, đổi mới sáng tạo phải góp phần tăng năng suất, nâng cao hiệu quả sử dụng vốn và nguồn lực, đồng thời tạo ra sản phẩm, dịch vụ, ngành nghề và thị trường mới.

Đối với Nhà nước, đổi mới sáng tạo phải góp phần đổi mới quản trị, nâng cao chất lượng dịch vụ công và giải quyết tốt hơn các vấn đề phát triển.

Phó Thủ tướng cho rằng cách tiếp cận này cũng cho thấy đổi mới sáng tạo không phải câu chuyện riêng của các phòng thí nghiệm, viện nghiên cứu hay doanh nghiệp công nghệ. Đây phải là quá trình diễn ra trong từng ngành, từng lĩnh vực, từng địa phương, từng doanh nghiệp và trong đời sống của người dân.

Ngày hội Đổi mới sáng tạo quốc gia vì vậy không chỉ là nơi giới thiệu các công nghệ, sản phẩm, mô hình và thành tựu mới, mà còn là dịp lan tỏa tinh thần đổi mới, khát vọng sáng tạo, kết nối nguồn lực và chuyển hóa những nguồn lực đó thành hành động cụ thể.

Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị đã xác định phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia là đột phá quan trọng hàng đầu, là động lực chính để phát triển nhanh lực lượng sản xuất hiện đại, hoàn thiện quan hệ sản xuất, đổi mới phương thức quản trị quốc gia, góp phần đưa đất nước phát triển bứt phá trong kỷ nguyên mới.

Việt Nam tăng hạng về Chỉ số Đổi mới sáng tạo toàn cầu

Những năm qua, năng lực đổi mới sáng tạo của Việt Nam đã có bước tiến đáng ghi nhận.

Theo Chỉ số Đổi mới sáng tạo toàn cầu (GII) năm 2026, Việt Nam xếp thứ 43/139 nền kinh tế, tăng một bậc so với năm 2025 và đạt mục tiêu Chính phủ đặt ra tại Nghị quyết số 02/NQ-CP ngày 8/1/2026.

Phát động Ngày hội Đổi mới sáng tạo quốc gia năm 2026. (Ảnh: Hùng Cường)

Hệ sinh thái đổi mới sáng tạo cũng từng bước được hình thành. Hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo hiện có trên 4.000 doanh nghiệp, tổ chức và cá nhân khởi nghiệp; khoảng 208 quỹ đầu tư mạo hiểm và hơn 1.400 tổ chức hỗ trợ. Khoảng 34,6% doanh nghiệp có hoạt động đổi mới sáng tạo, cùng 20 sàn giao dịch khoa học và công nghệ đang hoạt động.

Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng cùng PGS. TS Đoàn Minh Huấn, Ủy viên Bộ Chính trị, Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh tại sự kiện. (Ảnh: Hùng Cường)

Mạng lưới các trung tâm đổi mới sáng tạo, cơ sở ươm tạo, tổ chức thúc đẩy kinh doanh, viện nghiên cứu, trường đại học, quỹ đầu tư, chuyên gia và doanh nghiệp lớn từng bước được hình thành, tạo điều kiện kết nối nghiên cứu với sản xuất, kinh doanh.

Hoạt động đổi mới sáng tạo trong doanh nghiệp cũng ngày càng đa dạng, không chỉ dừng ở đổi mới công nghệ mà mở rộng sang đổi mới sản phẩm, dịch vụ, quy trình sản xuất, phương thức quản trị và mô hình kinh doanh.

Ông Vũ Hải Quang, Phó Tổng Giám đốc Đài Tiếng nói Việt Nam, tham dự Lễ hưởng ứng Ngày hội Đổi mới sáng tạo quốc gia năm 2026. (Ảnh: Hùng Cường)

Tuy nhiên, Phó Thủ tướng đánh giá những kết quả này vẫn chưa tương xứng với yêu cầu phát triển và mục tiêu nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.

Tỷ lệ doanh nghiệp trong nước có hoạt động đổi mới công nghệ vẫn rất thấp. Phần lớn doanh nghiệp Việt Nam còn tập trung ở các khâu gia công, lắp ráp, giá trị gia tăng thấp và chưa làm chủ được công nghệ lõi. Hoạt động của thị trường khoa học và công nghệ, các sàn giao dịch công nghệ vẫn còn hạn chế.

Thực tế này đặt ra yêu cầu chuyển trọng tâm từ xây dựng hệ thống, chính sách sang tổ chức thực hiện, đồng thời đo lường bằng những kết quả cụ thể của hoạt động đổi mới sáng tạo.

Theo Phó Thủ tướng, hệ thống thể chế, cơ chế và chính sách về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo thời gian qua đã có những bước hoàn thiện quan trọng, tạo nền tảng pháp lý cho hoạt động đổi mới sáng tạo, ứng dụng, chuyển giao công nghệ và thương mại hóa kết quả nghiên cứu.

Giai đoạn tới cần chuyển mạnh từ “có hoạt động đổi mới sáng tạo” sang “có kết quả đổi mới sáng tạo”, từng bước phát triển và hoàn thiện hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Trong quá trình này, doanh nghiệp phải được đặt ở vị trí trung tâm.

Doanh nghiệp là nơi nhận biết nhu cầu của thị trường, đặt ra bài toán, đầu tư nguồn lực, tiếp nhận và làm chủ công nghệ, tổ chức sản xuất và đưa sản phẩm tới người tiêu dùng. Vì vậy, chính sách đổi mới sáng tạo cần ngày càng hướng mạnh vào việc nâng cao năng lực đổi mới của doanh nghiệp.

Mỗi bộ, ngành, địa phương phải có trách nhiệm đổi mới sáng tạo

Để các quan điểm trên trở thành kết quả thực tế, Phó Thủ tướng đề nghị các Bộ, ngành, địa phương, viện nghiên cứu, trường đại học, cộng đồng doanh nghiệp và các chủ thể liên quan tập trung vào ba nhóm nhiệm vụ trọng tâm.

Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng trao đổi cùng ông Vũ Hải Quân, Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ. (Ảnh: Hùng Cường)

Thứ nhất, xác định rõ trách nhiệm đổi mới sáng tạo của từng Bộ, ngành, địa phương và người đứng đầu. Mỗi bộ, ngành cần xác định các bài toán đổi mới sáng tạo trọng tâm; đưa mục tiêu, nhiệm vụ và chỉ tiêu đổi mới sáng tạo vào kế hoạch phát triển ngành, lĩnh vực phụ trách, đồng thời bố trí nguồn lực và định kỳ đánh giá kết quả, tác động.

Tinh thần này cũng gắn với yêu cầu từng Bộ, ngành, địa phương trở thành một trung tâm đổi mới sáng tạo trong chính lĩnh vực của mình.

Thứ hai, thúc đẩy mạnh mẽ đổi mới công nghệ trong doanh nghiệp và phát triển thị trường khoa học, công nghệ. Mục tiêu là từng bước hình thành dòng chảy thực sự giữa nhu cầu của doanh nghiệp với nguồn cung công nghệ, chuyên gia, tài chính, sở hữu trí tuệ, các tổ chức trung gian và thị trường.

Thứ ba, phát triển hệ thống đổi mới sáng tạo quốc gia, nguồn nhân lực và hợp tác quốc tế. Các trung tâm đổi mới sáng tạo cần trở thành đầu mối kết nối doanh nghiệp, viện, trường, chuyên gia, nhà đầu tư và các nguồn lực, tập trung vào lợi thế, bài toán và nhu cầu thực tế.

Các viện nghiên cứu, trường đại học được yêu cầu vừa nâng cao chất lượng nghiên cứu, vừa thúc đẩy chuyển giao, thương mại hóa, phát triển doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao.

Trong khi đó, hội nhập quốc tế về đổi mới sáng tạo cần phục vụ trực tiếp cho việc nâng cao năng lực công nghệ trong nước và vị thế của Việt Nam trong các mạng lưới đổi mới sáng tạo toàn cầu.