Đổi mới sáng tạo nâng cao sức cạnh tranh, tự chủ nền kinh tế

Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng phát biểu tại sự kiện. (Ảnh: Bộ Khoa học và Công nghệ)

Ngày 4/10, tại Hà Nội, Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức Lễ hưởng ứng Ngày hội Đổi mới sáng tạo quốc gia năm 2026 với chủ đề “Đổi mới sáng tạo - Động lực phát triển của toàn xã hội”.

Các đồng chí: Ủy viên Bộ Chính trị, Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đoàn Minh Huấn; Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng; đại diện lãnh đạo các bộ, ngành; đại sứ quán các tổ chức quốc tế; các nhà khoa học, nhà sáng chế, đại diện các viện nghiên cứu, trường đại học, trung tâm đổi mới sáng tạo, tổ chức hỗ trợ khởi nghiệp sáng tạo, các doanh nghiệp và những người yêu khoa học tham dự.

Khơi dậy khát vọng khởi nghiệp, tinh thần dám làm, chấp nhận rủi ro

Lễ hưởng ứng Ngày hội Đổi mới sáng tạo quốc gia là sự kiện chính trị-xã hội quan trọng, khẳng định quyết tâm và cam kết mạnh mẽ của Đảng, Nhà nước trong việc thúc đẩy đổi mới sáng tạo toàn dân, toàn diện, đưa các cơ chế, chính sách về đổi mới sáng tạo vào thực tiễn để đổi mới sáng tạo thực sự trở thành động lực quan trọng cho phát triển đất nước nhanh và bền vững. Đây cũng là dịp để các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học, chuyên gia trong và ngoài nước hội tụ, chia sẻ, kết nối tri thức, công nghệ, nguồn lực qua đó góp phần phát triển hệ thống đổi mới sáng tạo quốc gia.

Theo Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân, dưới sự lãnh đạo của Đảng, đứng đầu là đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, đất nước đang xác lập những định hướng lớn cho kỷ nguyên phát triển mới.

Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân phát biểu tại sự kiện. (Ảnh: Bộ Khoa học và Công nghệ)

Việc đặt vấn đề xây dựng tầm nhìn phát triển trong 100 năm tiếp theo thể hiện trách nhiệm với tương lai lâu dài của dân tộc. Tầm nhìn ấy yêu cầu chúng ta vượt lên giới hạn của một nhiệm kỳ, suy nghĩ về những nền tảng phải xây dựng hôm nay để các thế hệ mai sau có thể tiến xa hơn; đòi hỏi tư duy đổi mới, mở ra yêu cầu tổ chức lại không gian phát triển, nâng cao hiệu lực bộ máy và xây dựng nền quản trị gần dân, phục vụ nhân dân.

Theo Bộ trưởng Vũ Hải Quân, Chính phủ đã ban hành Chiến lược quốc gia về khởi nghiệp sáng tạo, khơi dậy khát vọng khởi nghiệp, tinh thần dám làm, chấp nhận rủi ro và khoan dung với thất bại. Chiều sâu của một quốc gia khởi nghiệp nằm ở khả năng nuôi dưỡng sáng kiến và tạo cơ hội để sáng kiến ấy trưởng thành.

“Một người trẻ có ý tưởng cần tìm được người hướng dẫn; một nhóm nghiên cứu có công nghệ cần gặp được doanh nghiệp; một doanh nghiệp có sản phẩm mới cần có cơ hội thử nghiệm và tiếp cận thị trường. Tinh thần khởi nghiệp cũng cần hiện diện trong những tổ chức đã hoạt động nhiều năm luôn học hỏi, luôn tìm cơ hội mới, luôn sẵn sàng tự làm mới mình”, Bộ trưởng cho biết.

Từng bước phát triển và hoàn thiện hệ sinh thái đổi mới sáng tạo

Phát biểu tại buổi lễ, Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng nhấn mạnh, Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị đã xác định phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia là đột phá quan trọng hàng đầu, là động lực chính để phát triển nhanh lực lượng sản xuất hiện đại, hoàn thiện quan hệ sản xuất, đổi mới phương thức quản trị quốc gia, góp phần đưa đất nước phát triển bứt phá trong kỷ nguyên mới. Trong bối cảnh yêu cầu đó, “đổi mới sáng tạo” không chỉ là một lĩnh vực cần được quan tâm thúc đẩy, mà còn là một động lực cần được kích hoạt mạnh mẽ trong toàn bộ nền kinh tế và xã hội.

Đối với nền kinh tế, “đổi mới sáng tạo” phải góp phần tăng năng suất, nâng cao hiệu quả sử dụng vốn và nguồn lực, tạo ra sản phẩm, dịch vụ, ngành nghề và thị trường mới. Đối với Nhà nước, “đổi mới sáng tạo” phải góp phần đổi mới quản trị, nâng cao chất lượng dịch vụ công và giải quyết tốt hơn những vấn đề phát triển. Đối với doanh nghiệp, “đổi mới sáng tạo” phải giúp ứng dụng, đổi mới công nghệ, nâng cao chất lượng, giảm chi phí, mở rộng thị trường và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị. Đối với người dân, thành quả cuối cùng của “đổi mới sáng tạo” phải là việc làm tốt hơn, thu nhập cao hơn, sản phẩm và dịch vụ tốt hơn, chất lượng cuộc sống ngày càng được nâng lên.

Kết quả quốc tế những năm qua cho thấy Việt Nam đã có bước tiến đáng ghi nhận về năng lực đổi mới sáng tạo. Theo “Chỉ số đổi mới sáng tạo toàn cầu” (GII) năm 2026, Việt Nam xếp thứ 43/139 nền kinh tế, tăng 1 bậc so với năm 2025, đạt mục tiêu Chính phủ đặt ra tại Nghị quyết số 02/NQ-CP ngày 8/1/2026.

Hệ sinh thái đổi mới sáng tạo từng bước được hình thành và phát triển. Hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo có hơn 4.000 doanh nghiệp, tổ chức và cá nhân khởi nghiệp; khoảng 208 quỹ đầu tư mạo hiểm và hơn 1.400 tổ chức hỗ trợ; 34,6% doanh nghiệp có hoạt động đổi mới sáng tạo, có 20 sàn giao dịch khoa học và công nghệ đang hoạt động. Mạng lưới trung tâm đổi mới sáng tạo, cơ sở ươm tạo, tổ chức thúc đẩy kinh doanh, viện nghiên cứu, trường đại học, quỹ đầu tư, chuyên gia và doanh nghiệp lớn từng bước được hình thành, tạo điều kiện kết nối nghiên cứu với sản xuất, kinh doanh.

Hoạt động đổi mới sáng tạo trong doanh nghiệp ngày càng đa dạng, không chỉ tập trung vào đổi mới công nghệ mà còn mở rộng sang đổi mới sản phẩm, dịch vụ, quy trình sản xuất, phương thức quản trị và mô hình kinh doanh.

Tuy nhiên, Phó Thủ tướng nhận định, kết quả đạt được vẫn chưa tương xứng với yêu cầu phát triển và mục tiêu nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. Mặc dù hệ thống chính sách và các thiết chế hỗ trợ đã từng bước được hoàn thiện, tỷ lệ doanh nghiệp trong nước có hoạt động đổi mới công nghệ vẫn rất thấp. Phần lớn doanh nghiệp Việt Nam tập trung ở các khâu gia công, lắp ráp, giá trị gia tăng thấp và chưa làm chủ được công nghệ lõi. Hoạt động của thị trường khoa học và công nghệ, sàn giao dịch công nghệ còn hạn chế.

Vì vậy, trọng tâm trong giai đoạn tới là phải chuyển mạnh sang tổ chức thực hiện; chuyển từ “có hoạt động đổi mới sáng tạo” sang “có kết quả đổi mới sáng tạo”; từng bước phát triển và hoàn thiện hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.

Để các quan điểm và yêu cầu nêu trên trở thành kết quả thực tế, Phó Thủ tướng đề nghị các bộ, ngành, địa phương, viện nghiên cứu, trường đại học, cộng đồng doanh nghiệp và các chủ thể liên quan tập trung xác định rõ trách nhiệm đổi mới sáng tạo của từng bộ, từng ngành, từng địa phương và người đứng đầu.

Cùng với đó, thúc đẩy mạnh mẽ đổi mới công nghệ trong doanh nghiệp và phát triển thị trường khoa học, công nghệ. Từng bước hình thành dòng chảy thực sự giữa nhu cầu của doanh nghiệp với nguồn cung công nghệ, chuyên gia, tài chính, sở hữu trí tuệ, tổ chức trung gian và thị trường; phát triển hệ thống đổi mới sáng tạo quốc gia, nguồn nhân lực và hợp tác quốc tế.

Các đại biểu thực hiện nghi thức phát động Ngày hội Đổi mới sáng tạo quốc gia năm 2026. (Ảnh: Bộ Khoa học và Công nghệ)

Các trung tâm đổi mới sáng tạo phải trở thành đầu mối kết nối doanh nghiệp, viện, trường, chuyên gia, nhà đầu tư và các nguồn lực; tập trung vào lợi thế, bài toán và nhu cầu thực tế. Các viện nghiên cứu, trường đại học phải vừa nâng cao chất lượng nghiên cứu, vừa thúc đẩy chuyển giao, thương mại hóa, phát triển doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao. Hội nhập quốc tế về đổi mới sáng tạo phải phục vụ trực tiếp cho việc nâng cao năng lực công nghệ trong nước và vị thế của Việt Nam trong các mạng lưới đổi mới sáng tạo toàn cầu.

Cũng tại buổi lễ, Bộ Khoa học và Công nghệ công bố kết quả Chỉ số đổi mới sáng tạo cấp địa phương (PII) năm 2026 nhằm cung cấp căn cứ, bằng chứng để các địa phương ban hành và thực hiện các giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động đổi mới sáng tạo và trao Giải cuộc thi “Sáng kiến khoa học” năm 2026.

Cùng với đó, lễ trao Giải cuộc thi "Sáng kiến khoa học" năm 2026 nhằm tôn vinh các sáng kiến, giải pháp có khả năng ứng dụng cuộc thi Sáng kiến khoa học cũng được triển khai. Với chủ đề “Đổi mới sáng tạo vì cộng đồng”, cuộc thi năm nay hướng tới tôn vinh những sáng kiến có khả năng góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế-xã hội, tạo ra giá trị thiết thực cho cộng đồng; đồng thời hưởng ứng việc triển khai Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

Điểm mới của Sáng kiến khoa học 2026 là mở rộng đối tượng dự thi tới người Việt Nam ở nước ngoài, qua đó tìm kiếm và kết nối các kết quả nghiên cứu trên thế giới với nhu cầu ứng dụng tại Việt Nam.