Người trẻ Trung Quốc 'mất việc' khi chưa kịp đi làm

Người trẻ phải cạnh tranh để giữ việc ngay cả sau khi đã trúng tuyển. Ảnh minh họa: Aly Song/Reuters.

Năm 2025, Xu Shan, sinh viên năm cuối ngành thiết kế sản phẩm tại một trường đại học ở tỉnh An Huy (Trung Quốc), tham gia đợt tuyển dụng mùa thu dành cho sinh viên sắp tốt nghiệp. Sau khi nộp hồ sơ và trải qua 3 vòng phỏng vấn, Shan nhận được lời mời làm nhà thiết kế công nghiệp tại Marssenger, doanh nghiệp sản xuất thiết bị nhà bếp có trụ sở tại Gia Hưng (tỉnh Chiết Giang, Trung Quốc), theo Caixin Global.

Mức lương được đề nghị là 8.000 NDT/tháng (khoảng 1.194 USD), kèm chỗ ở và các bữa ăn. Theo Shan, đây là mức đãi ngộ khá tốt so với nhiều vị trí đầu vào cùng ngành. Tuy nhiên, công ty chỉ cho anh 3 ngày để quyết định. Nếu không ký, vị trí có thể được chuyển cho ứng viên khác. Ngược lại, nếu đã ký nhưng đổi ý, Shan phải bồi thường 5.000 NDT.

Lo mất cơ hội, anh đồng ý và ký thỏa thuận việc làm ba bên dành cho sinh viên tốt nghiệp, với ngày bắt đầu công việc là 7/7.

Nhưng đến giữa tháng 6, chỉ khoảng 2 tuần trước ngày nhận việc, Shan bất ngờ được thông báo công ty hủy lời mời. Doanh nghiệp chấp nhận trả khoản bồi thường theo thỏa thuận, còn nhân sự Gen Z mất công việc đầu tiên khi còn chưa kịp đi làm.

Tuyển nhiều rồi sa thải

Trước khi nhận thông báo, Shan đã phần nào lo lắng khi theo dõi tình hình kinh doanh của Marssenger.

Tính đến ngày 16/9, cổ phiếu doanh nghiệp giảm hơn 13% so với đầu năm. Trong báo cáo công bố ngày 28/8, Marssenger cho biết doanh thu nửa đầu năm 2026 giảm gần 27,6% so với cùng kỳ, còn 271 triệu NDT. Công ty ghi nhận khoản lỗ ròng thuộc về cổ đông 130 triệu NDT. Doanh nghiệp lý giải ngành hàng đang trong giai đoạn điều chỉnh sâu, chịu tác động từ thị trường bất động sản Trung Quốc tiếp tục suy yếu và niềm tin tiêu dùng phục hồi chậm.

Vượt qua nhiều vòng phỏng vấn và nhận lời mời làm việc, một số sinh viên Trung Quốc vẫn mất việc ngay trước ngày bắt đầu hoặc trong kỳ thử việc. Ảnh minh họa: Go Nakamura/Reuters.

Không chỉ những người chưa kịp nhận việc như Shan, một số sinh viên mới tốt nghiệp còn bị loại ngay trong thời gian thử việc.

Zhang Lu, sinh viên tốt nghiệp năm 2024, từng được một công ty dược phẩm tại Thiên Tân (Trung Quốc) tuyển qua chương trình tuyển dụng trong trường đại học. Vài ngày trước khi kết thúc thời gian thử việc, công ty tổ chức đánh giá hàng loạt nhân viên mới.

Theo Zhang, khoảng 20-30 sinh viên mới tốt nghiệp chờ kết quả đánh giá và lần lượt được thông báo không vượt qua kỳ thử việc. Họ không nhận được bảng điểm hay lý do cụ thể, mà được yêu cầu nhanh chóng ký thỏa thuận chấm dứt hợp đồng. Sau đó, công ty vẫn tiếp tục đến các trường đại học tuyển sinh viên cho năm tiếp theo.

Sinh viên mới tốt nghiệp thường là nhóm dễ bị cắt giảm khi doanh nghiệp thu hẹp dự án, ngân sách. Nguồn cung lao động dồi dào cũng khiến một số công ty tuyển nhiều người rồi sàng lọc trong thời gian thử việc.

Huang Yi, luật sư tại công ty luật Shanghai Win Zone Law Firm, cho biết một số doanh nghiệp có thể tuyển số lượng lớn sinh viên mới tốt nghiệp, đặt họ vào thế cạnh tranh với nhau rồi tìm nhiều lý do để cho nghỉ ngay trước khi kết thúc thời gian thử việc.

Tình trạng này phổ biến hơn trong ngành sản xuất, nhu cầu nhân sự thay đổi theo từng thời điểm. Nhiều doanh nghiệp cũng ngại duy trì quá nhiều nhân viên lâu dài vì tốn chi phí, đặc biệt khi lợi nhuận thấp.

Người trẻ bất an

Sau khi bị huỷ lời mời làm việc, Shan đến Thượng Hải (Trung Quốc) làm công việc bán thời gian để tự trang trải chi phí, đồng thời tiếp tục gửi hồ sơ xin việc.

Anh nhận thấy việc tìm được công việc tại các công ty lớn khó hơn trước nên chuyển sang ứng tuyển vào startup. Sau đó, anh gia nhập một công ty robot tại Tô Châu (Trung Quốc) với mức lương cao hơn công việc cũ và được hỗ trợ chỗ ở. Tuy nhiên, Shan cho biết trước đây anh không nghĩ mình sẽ chọn một công ty như vậy vì quy trình làm việc và quản lý còn thiếu hoàn thiện.

“Tôi từng hy vọng một công ty lớn sẽ là điểm khởi đầu tốt và tạo bàn đạp cho sự nghiệp. Kế hoạch đó giờ không còn nữa”, anh nói.

Một số nhân sự trẻ Trung Quốc vẫn tiếp tục tìm việc dù đang đi làm vì từng trải qua cảnh bị sa thải bất ngờ. Ảnh minh họa: Thomas Peter/Reuters.

Công nghệ cũng khiến cơ hội việc làm của sinh viên mới tốt nghiệp thu hẹp. AI đang đảm nhận nhiều công việc vốn dành cho nhân sự mới, khiến một số vị trí đầu vào giảm đi. Shan cho biết nhiều bạn cùng ngành thiết kế sản phẩm đã phải chuyển sang các công việc khác dễ ứng tuyển hơn.

Bai Yufei, luật sư thuộc văn phòng Thượng Hải của Beijing Hengdu Law Firm, cho biết một trong những lý do phổ biến được doanh nghiệp viện dẫn là nhân viên “không đáp ứng yêu cầu tuyển dụng”.

Theo Luật Hợp đồng lao động Trung Quốc, doanh nghiệp có thể chấm dứt quan hệ lao động mà không phải trả trợ cấp thôi việc nếu chứng minh được nhân viên không đáp ứng các điều kiện tuyển dụng. Tuy nhiên, các tiêu chí này phải được thông báo rõ từ trước và doanh nghiệp phải chỉ ra cụ thể nhân viên không đạt ở điểm nào.

Ví dụ, nếu công ty tuyển 3 người nhưng chỉ muốn giữ lại một, họ không thể tùy ý cho 2 người còn lại nghỉ việc mà phải chứng minh những nhân viên này không đạt yêu cầu. Những trường hợp như vậy cũng khiến nhiều người trẻ lo lắng về công việc, ngay cả khi đã được tuyển.

Ngày 26/8, Shan nhận tháng lương đầu tiên tại công ty mới, muộn hơn lịch dự kiến một ngày. Chỉ một ngày chậm trễ cũng khiến anh lo lắng về mức độ ổn định của doanh nghiệp. “Tôi vẫn tiếp tục gửi CV. Tôi muốn tìm một nơi ổn định hơn”, Shan nói.