Đổi mới thiết bị hệ thống y tế cơ sở: Bước đột phá nâng cao năng lực chăm sóc sức khỏe ban đầu cho nhân dân

Nâng cao chất lượng y tế cơ sở, hướng tới sự công bằng và hiệu quả trong toàn bộ hệ thống y tế là một trong những chủ trương, chính sách nhất quán của Đảng và Nhà nước ta. Thông tư số 22/2026/TT-BYT của Bộ Y tế do Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên ký ban hành là một trong những chính sách cụ thể hóa mục tiêu chiến lược này.

Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên chủ trì cuộc họp Ban soạn thảo Thông tư hướng dẫn danh mục máy móc, thiết bị cơ bản phục vụ hoạt động chuyên môn của trạm y tế xã, phường, thị trấn của Bộ Y tế.

Từ chủ trương lớn của Đảng đến hành động cụ thể

Nghị quyết số 20-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XII về tăng cường công tác bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân trong tình hình mới đã khẳng định rõ vai trò của y tế cơ sở là "người gác cổng" tin cậy. Trạm y tế xã, phường, thị trấn là nơi tiếp cận đầu tiên, gần dân nhất, giữ vai trò quyết định trong công tác phòng bệnh, sàng lọc và quản lý bệnh tật.

Tuy nhiên, trong những năm qua, thực tế tại nhiều địa phương cho thấy, năng lực hoạt động của hệ thống y tế tuyến xã còn gặp không ít rào cản, mà nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ sự thiếu hụt, lạc hậu của cơ sở vật chất và thiết bị chuyên môn.

Để giải quyết triệt để "nút thắt" này, đồng thời hiện thực hóa các mục tiêu cốt lõi của Chương trình mục tiêu quốc gia về chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển giai đoạn 2026 - 2035, Bộ Y tế đã khẩn trương nghiên cứu, xây dựng và ban hành Thông tư số 22/2026/TT-BYT.

"Sự ra đời của Thông tư này chính là hành động cụ thể nhằm thay thế cho Thông tư số 28/2020/TT-BYT vốn đã không còn phù hợp trước sự phát triển mạnh mẽ của khoa học kỹ thuật và thực tiễn điều trị trong giai đoạn mới"- TS.BS Nguyễn Minh Lợi - Cục trưởng Cục Hạ tầng và Thiết bị y tế nói.

Theo TS Lợi, Thông tư số 22/2026/TT-BYT không đơn thuần là một văn bản kỹ thuật quản lý, mà mang tầm chiến lược rõ rệt. Văn bản này áp dụng trực tiếp đối với các cơ quan, tổ chức, cá nhân tham gia vào quá trình trang bị máy móc, thiết bị y tế cơ bản tuyến xã bằng nguồn vốn từ Chương trình mục tiêu quốc gia, cũng như các nguồn kinh phí hợp pháp khác.

"Đây chính là đòn bẩy tài chính và pháp lý, tạo điều kiện thuận lợi để các địa phương chủ động phân bổ ngân sách, đẩy mạnh xã hội hóa một cách minh bạch, đúng hướng"- ông Lợi cho biết thêm.

TS.BS Nguyễn Minh Lợi - Cục trưởng Cục Hạ tầng và Thiết bị y tế báo cáo tại cuộc họp của Ban soạn thảo Thông tư.

Nguyên tắc cốt lõi: Khoa học, linh hoạt và chống lãng phí

Điểm nổi bật của Thông tư số 22/2026/TT-BYT nằm ở tính thực tiễn cao, khắc phục triệt để tư duy cào bằng trong đầu tư công. Bộ Y tế đã quy định rõ các nguyên tắc căn bản mang tính chỉ đạo xuyên suốt, yêu cầu các địa phương phải tuyệt đối tuân thủ khi áp dụng danh mục máy móc, thiết bị mới:

Thứ nhất, tính phù hợp và sát thực tế: Căn cứ vào danh mục thiết bị cơ bản do Bộ Y tế ban hành, các cấp có thẩm quyền tại địa phương phải chủ động rà soát, quyết định danh mục cụ thể cho từng trạm y tế. Việc trang bị phải dựa trên chức năng, nhiệm vụ được giao, quy mô dân số, năng lực chuyên môn của đội ngũ cán bộ y tế tại chỗ và điều kiện cơ sở hạ tầng hiện có;

Thứ hai, tính linh hoạt và mở rộng: Không rập khuôn máy móc, đối với các loại máy móc, thiết bị nằm ngoài danh mục cơ bản nhưng thực tế địa phương có nhu cầu cấp bách do mô hình bệnh tật đặc thù, hoặc do năng lực điều trị của trạm y tế đạt mức cao hơn, cơ quan có thẩm quyền hoàn toàn có thể xem xét, bổ sung để tối ưu hóa hiệu quả điều trị;

Thứ ba, tính chuẩn mực pháp lý: Việc mua sắm, trang bị phải tuân thủ nghiêm ngặt tiêu chuẩn, định mức sử dụng tài sản công được quy định tại Quyết định số 15/2025/QĐ-TTg (đã được sửa đổi, bổ sung bởi Quyết định số 10/2026/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ) và các thông tư hướng dẫn của Bộ Y tế;

Thứ tư, hiệu quả đầu tư, chống lãng phí, tiêu cực: Đây là nguyên tắc mang tính then chốt. Cấu hình kỹ thuật và số lượng thiết bị phải được xác định rõ ràng, bảo đảm hiệu quả kinh tế, phù hợp với năng lực khai thác của cán bộ y tế tại trạm. Kiên quyết không để xảy ra tình trạng trang thiết bị mua về bị "đắp chiếu", gây lãng phí nguồn lực của Nhà nước và nhân dân.

Thứ năm, đồng bộ giữa hướng dẫn về thiết kế với máy móc, thiết bị, phù hợp chức năng, nhiệm vụ và khả năng hoạt động chuyên môn, tiếp cận với các công nghệ, thiết bị mới trong chăm sóc sức khỏe cấp cơ bản.

Quang cảnh cuộc họp Ban soạn thảo.

Hướng tới sự công bằng trong thụ hưởng dịch vụ y tế

Theo TS Lợi, việc Thông tư số 22/2026/TT-BYT chính thức đi vào cuộc sống từ ngày 1/7/2026 được kỳ vọng sẽ tạo nên một diện mạo mới cho hệ thống y tế cơ sở.

"Khi các trạm y tế xã, phường, thị trấn được "tiếp sức" bằng những máy móc, thiết bị hiện đại, đồng bộ theo đúng tiêu chuẩn, năng lực sàng lọc bệnh sớm, sơ cấp cứu ban đầu và quản lý các bệnh lý mãn tính tại cộng đồng sẽ được nâng lên một tầm cao mới"- ông Lợi nói.

Đồng thời ông Lợi cho biết thêm, ý nghĩa nhân văn và xã hội sâu sắc của văn bản này chính là rút ngắn khoảng cách về chất lượng dịch vụ y tế giữa vùng nông thôn, vùng sâu, vùng xa với khu vực thành thị. Người dân nghèo, người đồng bào dân tộc thiểu số hay người dân ở vùng biên giới sẽ được tiếp cận với các dịch vụ khám, chữa bệnh kỹ thuật cao ngay tại quê nhà mà không phải vượt tuyến.

Điều này không chỉ giúp giảm bớt gánh nặng chi phí kinh tế vô cùng lớn cho người bệnh mà còn góp phần quan trọng giảm tải cho các bệnh viện tuyến trên, giải quyết triệt để bài toán ùn ứ bệnh nhân vốn là nỗi trăn trở nhiều năm nay của ngành y tế.

Để Thông tư được triển khai đồng bộ, khẩn trương và hiệu quả, lãnh đạo Bộ Y tế đã chỉ đạo Cục Hạ tầng và Thiết bị y tế phối hợp chặt chẽ với Vụ Kế hoạch - Tài chính và Sở Y tế các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương rà soát kỹ lưỡng thực trạng, lập kế hoạch mua sắm công khai, minh bạch. Công tác đào tạo, bồi dưỡng nâng cao trình độ tay nghề cho đội ngũ bác sĩ, y sĩ, điều dưỡng tuyến cơ sở cũng phải được thực hiện song song để đảm bảo làm chủ được công nghệ, thiết bị mới.

Đổi mới, nâng cao năng lực y tế cơ sở là một quá trình lâu dài, đòi hỏi sự vào cuộc quyết liệt của cả hệ thống chính trị. Với sự ra đời của Thông tư số 22/2026/TT-BYT, ngành y tế đã có thêm một công cụ sắc bén, một hành lang pháp lý vững chắc để vững vàng tiến bước trên hành trình chăm sóc, bảo vệ và nâng cao sức khỏe nhân dân, đóng góp tích cực vào sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội của đất nước trong kỷ nguyên mới.

Việc Thông tư số 22/2026/TT-BYT chính thức đi vào cuộc sống từ ngày 1/7/2026 được kỳ vọng sẽ tạo nên một diện mạo mới cho hệ thống y tế cơ sở...