Đổi mới tư duy sản xuất để giữ vụ mùa thắng lợi

Chủ động thích ứng biến đổi khí hậu

Những ngày này, trên nhiều cánh đồng trong tỉnh, lúa đang bước vào giai đoạn làm đòng, trổ bông. Nông dân các địa phương vẫn đều đặn thăm đồng mỗi ngày. Bà con không chỉ dõi theo màu xanh của ruộng lúa, mà còn quan sát từng dấu hiệu của thời tiết, nguồn nước và sâu bệnh. Bởi hơn ai hết, họ hiểu rằng, trong điều kiện biến đổi khí hậu ngày càng rõ nét, một vụ mùa thắng lợi không còn phụ thuộc vào sự ưu đãi của thiên nhiên mà được quyết định bằng sự chủ động ngay từ đầu vụ.

Nhiều năm gắn bó với đồng ruộng, ông Lê Mậu Hán, Hợp tác xã Sản xuất kinh doanh dịch vụ tổng hợp nông nghiệp Bích La (HTX Bích La), xã Triệu Phong cho biết, điều thay đổi rõ nhất trong sản xuất lúa hiện nay chính là cách làm của người nông dân. Nếu trước đây chủ yếu dựa vào kinh nghiệm thì nay mọi khâu, từ lựa chọn giống, gieo sạ, bón phân đến phòng trừ sâu bệnh đều thực hiện theo hướng dẫn của ngành chuyên môn và HTX.

Hiệu quả từ mô hình khảo nghiệm giống lúa ĐT68 càng củng cố niềm tin của gia đình ông vào hướng đi mới. Nếu giống lúa cũ chỉ đạt khoảng 64 tạ/ha thì vụ khảo nghiệm năm trước, ĐT68 cho năng suất khoảng 75 tạ/ha. Kết quả đó là cơ sở để gia đình ông mạnh dạn lựa chọn ĐT68 cho vụ hè-thu năm nay, với kỳ vọng vừa nâng cao năng suất, vừa thích ứng tốt hơn với điều kiện thời tiết bất lợi.

Nhờ mạnh dạn đưa giống mới vào sản xuất, áp dụng quy trình chăm sóc hợp lý, nhiều diện tích lúa của gia đình ông vẫn sinh trưởng tốt dù thời tiết nắng nóng kéo dài. Theo ông Hán, việc tuân thủ đúng quy trình kỹ thuật không chỉ giúp cây lúa khỏe hơn mà còn tiết kiệm đáng kể chi phí phân bón, thuốc bảo vệ thực vật và công chăm sóc.

Hợp tác xã Bích La ứng dụng thiết bị bay không người lái nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất nông nghiệp - Ảnh: N.B

Sự thay đổi ấy cũng đang diễn ra ở nhiều cánh đồng trong tỉnh. Từ tâm lý "được mùa nhờ trời", người nông dân đang dần chuyển sang sản xuất dựa trên khoa học kỹ thuật, coi việc theo dõi đồng ruộng, cập nhật thông tin dự báo thời tiết, sâu bệnh là công việc thường xuyên trong mỗi vụ sản xuất. Để có được sự chuyển biến đó, vai trò của các HTX ngày càng được khẳng định.

Ông Nguyễn Thọ Hữu, Giám đốc HTX Bích La cho biết, HTX không chỉ cung ứng giống, vật tư hay dịch vụ làm đất như trước đây mà còn đồng hành với bà con trong suốt quá trình sản xuất. Từ xây dựng cơ cấu giống, hướng dẫn quy trình kỹ thuật đến điều tiết nước tưới, phòng trừ sâu bệnh, mọi hoạt động đều được triển khai đồng bộ nhằm giúp bà con giảm chi phí và nâng cao hiệu quả sản xuất.

Đặc biệt, những năm gần đây, hợp tác xã mạnh dạn đưa cơ giới hóa vào nhiều khâu, trong đó có việc sử dụng thiết bị bay không người lái để phun thuốc bảo vệ thực vật trên diện rộng. Giải pháp này không chỉ giảm nhân công, tiết kiệm chi phí mà còn góp phần nâng cao hiệu quả phòng trừ sâu bệnh và bảo vệ sức khỏe người lao động.

Ông Hữu cho rằng, muốn sản xuất hiệu quả thì không thể làm riêng lẻ. Bởi vậy, HTX đang từng bước mở rộng liên kết với doanh nghiệp, xây dựng vùng sản xuất tập trung, hướng tới bao tiêu sản phẩm, giúp nông dân yên tâm đầu tư và nâng cao giá trị hạt gạo.

Theo ông Bùi Phước Trang, Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, Sở Nông nghiệp và Môi trường, trong bối cảnh biến đổi khí hậu và chi phí đầu vào ngày càng tăng, sản xuất lúa cần chuyển từ mục tiêu tăng năng suất sang nâng cao hiệu quả kinh tế, giá trị gia tăng. Việc giảm lượng giống gieo sạ, ứng dụng cơ giới hóa, chuyển đổi số và tăng cường liên kết sản xuất sẽ giúp giảm chi phí, nâng cao giá trị hạt gạo và hướng tới nền nông nghiệp phát triển bền vững.

Nâng giá trị hạt gạo từ đồng ruộng

Đổi mới tư duy không chỉ thể hiện ở khâu tổ chức sản xuất mà còn ở cách phòng ngừa rủi ro trên đồng ruộng. Thay vì chờ sâu bệnh xuất hiện mới xử lý, nhiều địa phương đã chủ động theo dõi diễn biến thời tiết, quản lý đồng ruộng ngay từ đầu vụ, coi đây là giải pháp căn cơ để giảm thiểu rủi ro và bảo vệ năng suất.

Theo bà Thái Thị Kim Tuyến, Trạm trưởng Trạm Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Hải Lăng-Quảng Trị, thời điểm lúa làm đòng, trổ bông quyết định năng suất nên người dân cần thường xuyên thăm đồng, bón phân cân đối, giữ nước hợp lý và phòng trừ sâu bệnh theo đúng khuyến cáo. Chủ động phát hiện sớm không chỉ giúp bảo vệ năng suất mà còn góp phần thay đổi thói quen canh tác, giảm chi phí và nâng cao chất lượng nông sản.

Đổi mới tư duy sản xuất bắt đầu từ những buổi hướng dẫn kỹ thuật ngay trên đồng ruộng - Ảnh: N.B

Ông Phạm Viết Thanh, Phó Chủ tịch UBND xã Hiếu Giang cho biết, địa phương đã chỉ đạo các đơn vị quản lý, khai thác công trình thủy lợi phối hợp rà soát nguồn nước, xây dựng phương án điều tiết phù hợp, ưu tiên bảo đảm nước tưới cho giai đoạn lúa làm đòng và trổ bông. Song song với đó là tăng cường bám sát đồng ruộng, theo dõi chặt chẽ diễn biến sâu bệnh để kịp thời phát hiện, xử lý ngay từ khi mới phát sinh.

Không chỉ chú trọng bảo vệ năng suất, Hiếu Giang còn từng bước chuyển dịch sang sản xuất lúa chất lượng cao. Hiện nay, trên 90% diện tích lúa của địa phương sử dụng giống chất lượng cao; hơn 100ha được sản xuất theo hướng hữu cơ có liên kết tiêu thụ và khoảng 200ha sản xuất theo mô hình liên kết với doanh nghiệp. Theo tính toán của địa phương, sản xuất lúa hữu cơ giúp tăng lợi nhuận khoảng 30-40% trên cùng đơn vị diện tích, trong khi mô hình liên kết cũng mang lại giá trị cao hơn từ 15-20% so với phương thức sản xuất truyền thống.

Từ những chuyển biến trên đồng ruộng hôm nay có thể thấy, khi người nông dân thay đổi tư duy, HTX đổi mới phương thức tổ chức sản xuất, chính quyền địa phương và ngành chuyên môn đồng hành từ đồng ruộng đến thị trường, mỗi hạt gạo làm ra không chỉ mang giá trị của một mùa vụ thắng lợi mà còn là kết quả của quá trình chuyển mình từ sản xuất nông nghiệp sang kinh tế nông nghiệp. Đó cũng chính là nền tảng để nông nghiệp Quảng Trị phát triển theo hướng hiện đại, hiệu quả và bền vững.