Đổi mới tư duy tiêu chuẩn hóa, đón đầu công nghệ và thị trường

Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Lê Xuân Định phát biểu tại lễ kỷ niệm - Ảnh: chinhphu.vn/Thu Giang

Chiều 14/10, Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng (TCĐLCL) Quốc gia tổ chức Lễ kỷ niệm Ngày Tiêu chuẩn Thế giới 14/10 với chủ đề Mục tiêu Phát triển bền vững số 7 (SDG 7) – Năng lượng sạch với giá thành hợp lý.

Chủ động xây dựng tiêu chuẩn cho công nghệ mới

Phát biểu tại lễ kỷ niệm, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Lê Xuân Định nhấn mạnh chủ đề năm nay có ý nghĩa đặc biệt trong bối cảnh thế giới đẩy mạnh chuyển dịch năng lượng, giảm phát thải và bảo đảm khả năng tiếp cận năng lượng an toàn, tin cậy với chi phí hợp lý.

Tiêu chuẩn giúp thống nhất các yêu cầu kỹ thuật, bảo đảm an toàn, chất lượng và khả năng tương thích giữa thiết bị, hệ thống và công nghệ, từ năng lượng tái tạo, lưu trữ năng lượng, xe điện, hạ tầng sạc đến sử dụng năng lượng hiệu quả trong sản xuất và đô thị. Các tiêu chuẩn về hệ thống quản lý năng lượng như TCVN ISO 50001 cũng hỗ trợ doanh nghiệp tiết kiệm năng lượng, giảm chi phí.

Theo Thứ trưởng Lê Xuân Định, sự phát triển nhanh của công nghệ, chuyển dịch xanh và những thay đổi trong chuỗi cung ứng toàn cầu đặt ra yêu cầu đổi mới hoạt động tiêu chuẩn hóa. Việt Nam cần chuyển từ xây dựng tiêu chuẩn khi thị trường đã hình thành sang chủ động dự báo nhu cầu, chuẩn bị tiêu chuẩn cho lĩnh vực mới; từ tiêu chuẩn đáp ứng sang tiêu chuẩn dẫn dắt.

Tính đến tháng 10 năm 2026, hệ thống TCVN có trên 14.600 tiêu chuẩn còn hiệu lực, trong đó khoảng 65% hài hòa với tiêu chuẩn quốc tế và khu vực, với trên 180 Ban kỹ thuật và Tiểu ban kỹ thuật tiêu chuẩn quốc gia. Đây là nền tảng quan trọng.

Tuy nhiên, quy mô không phải là mục tiêu cuối cùng; điều quan trọng hơn là tiêu chuẩn phải có chất lượng, kịp thời, có khả năng dự báo và tạo ra giá trị thực chất cho doanh nghiệp, thị trường và xã hội

Để đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới, Thứ trưởng Lê Xuân Định đề nghị Ủy ban TCĐLCL Quốc gia, các bộ, ngành, địa phương, hiệp hội, doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học và cộng đồng chuyên gia tập trung vào một số định hướng.

Trong đó, cần ưu tiên xây dựng tiêu chuẩn cho các lĩnh vực có ý nghĩa chiến lược đối với phát triển đất nước; nâng cao tính chủ động và vai trò của Việt Nam trong xây dựng tiêu chuẩn quốc tế; gắn tiêu chuẩn hóa chặt chẽ hơn với đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và phát triển công nghệ; đồng thời chuyển mạnh từ xây dựng tiêu chuẩn sang tạo giá trị từ tiêu chuẩn.

Chủ tịch Ủy ban TCĐLCL Quốc gia Nguyễn Nam Hải chia sẻ về Tiêu chuẩn – Nền tảng niềm tin trong kỷ nguyên số - Ảnh: chinhphu.vn/Thu Giang

Số hóa tiêu chuẩn, tăng vai trò của Việt Nam trên trường quốc tế

Chia sẻ tại lễ kỷ niệm, Chủ tịch Ủy ban TCĐLCL Quốc gia Nguyễn Nam Hải cho rằng trong bối cảnh cạnh tranh địa kinh tế, phân cực và những thay đổi nhanh chóng của công nghệ, tiêu chuẩn có vai trò quan trọng trong xây dựng niềm tin và nâng cao hiệu quả vận hành của nền kinh tế.

Dẫn Báo cáo Phát triển Thế giới 2025 của Ngân hàng Thế giới với chủ đề “Tiêu chuẩn cho phát triển”, ông Nguyễn Nam Hải nhấn mạnh tiêu chuẩn là nền móng của thịnh vượng, kết tinh tri thức tập thể và giúp các nền kinh tế vận hành hiệu quả.

Tại Hội nghị thường niên ISO năm 2026 ở Paris, chủ đề “Xây dựng niềm tin trong một thế giới đang thay đổi” nhấn mạnh vai trò của tiêu chuẩn trước những biến động về kinh tế, thương mại và công nghệ. ISO xác định ba định hướng chuyển đổi số đến năm 2030, gồm khai mở giá trị tiêu chuẩn thông qua dữ liệu, phát triển hệ sinh thái số có trí tuệ nhân tạo hỗ trợ và cung cấp dịch vụ số dùng chung cho các thành viên.

Theo ông Nguyễn Nam Hải, danh mục được tổng hợp tại Hội nghị thường niên ISO năm 2026 gồm 16 tiêu chuẩn chủ chốt, thuộc bốn nhóm: chất lượng và năng lực; niềm tin số và đổi mới; môi trường, năng lượng và bền vững; an toàn, liêm chính và trách nhiệm.

Các tiêu chuẩn này đề cập đến quản lý chất lượng, an toàn thông tin, trí tuệ nhân tạo, đổi mới sáng tạo, quản lý môi trường, sử dụng năng lượng hiệu quả, an toàn thực phẩm và trách nhiệm xã hội. Phần lớn sử dụng cấu trúc hài hòa, giúp tổ chức tích hợp nhiều tiêu chuẩn trong một hệ thống quản lý thống nhất.

Lễ kỷ niệm Ngày Tiêu chuẩn Thế giới 14/10 - Ảnh: chinhphu.vn/Thu Giang

Đối với Việt Nam, Chủ tịch Ủy ban TCĐLCL Quốc gia xác định năm định hướng trọng tâm: Số hóa quy trình xây dựng TCVN và hoạt động của các ban kỹ thuật; số hóa kho tiêu chuẩn, chuẩn bị tiếp nhận tiêu chuẩn SMART; kịp thời cập nhật các tiêu chuẩn chủ chốt như ISO 9001:2026 và ISO 14001:2026, đồng thời hướng dẫn doanh nghiệp chuyển đổi; tăng cường tham gia xây dựng tiêu chuẩn về công nghệ mới, nhất là trí tuệ nhân tạo và hộ chiếu số sản phẩm; đổi mới mô hình cấp phép, tiếp cận tiêu chuẩn, xem xét khả năng truy cập miễn phí có điều kiện đối với các TCVN được pháp luật viện dẫn.

Những định hướng này nhằm nâng cao năng lực tiêu chuẩn hóa quốc gia, thúc đẩy chuyển đổi số và tăng cường vai trò của Việt Nam trong xây dựng tiêu chuẩn quốc tế, từng bước chuyển từ bên áp dụng sang bên tham gia kiến tạo tiêu chuẩn.

Trong khuôn khổ lễ kỷ niệm, các đại biểu trao đổi thảo luận về an ninh năng lượng trong bối cảnh chuyển dịch năng lượng, từ hạ tầng, công nghệ đến tiêu chuẩn hóa; tiêu chuẩn hóa vật liệu xanh, kinh tế tuần hoàn nhằm thúc đẩy chuỗi sản xuất bền vững, hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng 0; thực phẩm an toàn, bền vững; trí tuệ nhân tạo và đô thị thông minh...