Đổi mới xác minh điều kiện thi hành án, nâng cao hiệu quả công tác kiểm sát

Đẩy mạnh chuyển đổi số trong xác minh điều kiện thi hành án

Xác minh điều kiện thi hành án là khâu nghiệp vụ quan trọng, quyết định hiệu quả tổ chức thi hành các bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật. Kết quả xác minh là căn cứ để Chấp hành viên lựa chọn biện pháp thi hành án phù hợp, đồng thời bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của các đương sự.

Thực tiễn thi hành Luật Thi hành án dân sự (THADS) năm 2008, đã được sửa đổi, bổ sung, cho thấy hoạt động xác minh vẫn còn những khó khăn, bất cập. Việc thu thập thông tin về tài sản, thu nhập của người phải thi hành án chủ yếu thực hiện bằng phương thức thủ công; cơ chế phối hợp giữa các cơ quan, tổ chức chưa đồng bộ; nhiều vụ việc chưa có điều kiện thi hành án kéo dài, ảnh hưởng đến hiệu lực thi hành bản án, quyết định của Tòa án.

Nhằm khắc phục những hạn chế trên, Luật THADS số 106/2025/QH15 đã bổ sung nhiều quy định quan trọng, hướng đến đơn giản hóa thủ tục, đẩy mạnh chuyển đổi số và nâng cao trách nhiệm của cơ quan, người có thẩm quyền thi hành án.

Theo Điều 37 Luật THADS năm 2025 và Điều 21 Nghị định số 152/2026/NĐ-CP, thời hạn xác minh điều kiện thi hành án được rút từ 10 ngày xuống còn 9 ngày làm việc kể từ ngày hết thời hạn tự nguyện thi hành án.

Quy định này góp phần nâng cao trách nhiệm của Chấp hành viên, hạn chế tình trạng chậm trễ trong tổ chức thi hành án, đồng thời tạo điều kiện phát hiện, ngăn chặn nguy cơ tẩu tán, che giấu tài sản nhằm trốn tránh nghĩa vụ thi hành án.

Đáng chú ý, khoản 8 Điều 37 Luật THADS năm 2025 cho phép Chấp hành viên sử dụng kết quả xác minh điều kiện thi hành án do Văn phòng THADS, Thừa hành viên thực hiện để tổ chức thi hành án theo quy định.

Một trong những điểm mới nổi bật là việc ứng dụng công nghệ thông tin, khai thác cơ sở dữ liệu và thực hiện xác minh trên môi trường số.

Điều 5 Luật THADS năm 2025 quy định cơ sở dữ liệu về THADS do Bộ Tư pháp quản lý được kết nối, chia sẻ với Cơ sở dữ liệu tổng hợp quốc gia và các cơ sở dữ liệu có liên quan.

Theo khoản 1 Điều 21 Nghị định số 152/2026/NĐ-CP, Chấp hành viên xác minh cụ thể thông tin về tài sản, thu nhập, số định danh cá nhân, tình trạng hôn nhân, địa chỉ cư trú và các thông tin cần thiết khác của người phải thi hành án. Đối với cơ quan, tổ chức, nội dung xác minh còn bao gồm số định danh, mã số doanh nghiệp, hợp tác xã, trụ sở và những thông tin liên quan.

Đặc biệt, khoản 2 Điều 21 Nghị định số 152/2026/NĐ-CP quy định việc xác minh trên môi trường số được thực hiện thông qua nền tảng số THADS, cơ sở dữ liệu được kết nối và các phương tiện điện tử khác theo quy định của pháp luật.

Những quy định này tạo cơ sở pháp lý để từng bước chuyển từ phương thức xác minh chủ yếu bằng văn bản, công văn sang khai thác, đối chiếu dữ liệu điện tử, góp phần rút ngắn thời gian, tiết kiệm chi phí, nâng cao tính chính xác, minh bạch và hiệu quả thi hành án.

 Đại diện Đoàn VKSND TP Đồng Nai thông báo trực tiếp kiểm sát tại THADS TP Đồng Nai.

Tháo gỡ vướng mắc đối với việc chưa có điều kiện thi hành án

Bên cạnh đổi mới phương thức xác minh, Luật THADS năm 2025 còn có những điều chỉnh quan trọng đối với việc xác định và xử lý các trường hợp chưa có điều kiện thi hành án.

Điều 38 Luật THADS năm 2025 quy định cụ thể các trường hợp chưa có điều kiện thi hành án, trong đó có trường hợp người phải thi hành án không có thu nhập, tài sản để thực hiện nghĩa vụ; tài sản không đủ điều kiện xử lý; tài sản phải thi hành không còn hoặc các trường hợp khác theo quy định.

Việc xác định chưa có điều kiện thi hành án phải dựa trên kết quả xác minh khách quan, đầy đủ, đúng trình tự, thủ tục pháp luật, tránh tình trạng phân loại thiếu căn cứ, ảnh hưởng đến quyền lợi của người được thi hành án.

Đáng chú ý, Luật THADS năm 2025 thiết lập cơ chế xử lý đối với những vụ việc đã được xác định chưa có điều kiện thi hành án trong thời gian dài nhưng không phát sinh thông tin mới.

Theo Điều 38 Luật THADS năm 2025 và Điều 22 Nghị định số 152/2026/NĐ-CP, sau 2 năm kể từ ngày có quyết định về việc chưa có điều kiện thi hành án, nếu đã xác minh theo quy định mà không có thông tin mới, cơ quan THADS thực hiện việc xử lý tùy theo từng trường hợp.

Đối với việc cơ quan THADS chủ động ra quyết định thi hành án, vụ việc được chuyển sang sổ theo dõi để thống kê riêng. Khi có thông tin mới về điều kiện thi hành án, Chấp hành viên phải tiến hành xác minh và tổ chức thi hành án theo quy định.

Đối với việc thi hành án theo yêu cầu, cơ quan THADS thông báo bằng văn bản về việc gửi lại yêu cầu thi hành án cho người đã yêu cầu.

Đây là cơ chế mới nhằm khắc phục tình trạng hồ sơ chưa có điều kiện thi hành án kéo dài, góp phần giảm áp lực quản lý, theo dõi và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực trong hoạt động THADS.

Tuy nhiên, việc gửi lại yêu cầu thi hành án không đồng nghĩa với đình chỉ, chấm dứt thi hành án hoặc làm mất quyền yêu cầu thi hành án của đương sự.

Khi phát hiện người phải thi hành án có tài sản, thu nhập hoặc điều kiện thực hiện nghĩa vụ, người được thi hành án vẫn có quyền yêu cầu tổ chức thi hành án trở lại theo quy định.

Điều 22 Nghị định số 152/2026/NĐ-CP cũng quy định, trường hợp đương sự yêu cầu thi hành án trở lại sau khi cơ quan THADS đã gửi lại yêu cầu thì phải cung cấp tài liệu chứng minh người phải thi hành án có điều kiện thi hành.

Quy định này vừa bảo đảm quyền lợi hợp pháp của người được thi hành án, vừa hạn chế việc khôi phục hồ sơ khi chưa có căn cứ thực tế.

 Đại diện Đoàn VKSND TP Đồng Nai thông qua dự thảo kết luận kiểm sát tại THADS TP Đồng Nai.

Nâng cao chất lượng công tác kiểm sát thi hành án dân sự

Những quy định mới của Luật THADS năm 2025 không chỉ tác động đến hoạt động của cơ quan THADS mà còn đặt ra yêu cầu nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác kiểm sát thi hành án dân sự của Viện kiểm sát nhân dân.

Trong phạm vi chức năng, nhiệm vụ được giao, Viện kiểm sát cần tăng cường kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong hoạt động xác minh điều kiện thi hành án, nhất là việc chấp hành thời hạn, trình tự, thủ tục xác minh; tính chính xác, khách quan của thông tin, tài liệu và căn cứ ban hành quyết định chưa có điều kiện thi hành án.

Đối với hoạt động xác minh trên môi trường số, Kiểm sát viên cần chú trọng kiểm sát tính hợp pháp của việc khai thác, sử dụng thông tin, tài liệu điện tử; đối chiếu kết quả xác minh với các tài liệu có liên quan, bảo đảm việc xác định điều kiện thi hành án đúng thực tế, đúng pháp luật.

Đặc biệt, cần tăng cường kiểm sát việc phân loại, quản lý và xử lý các vụ việc chưa có điều kiện thi hành án; kịp thời phát hiện trường hợp xác minh hình thức, thiếu đầy đủ hoặc ban hành quyết định chưa có điều kiện thi hành án khi chưa đủ căn cứ.

Đối với cơ chế gửi lại yêu cầu thi hành án, hoạt động kiểm sát cần tập trung vào điều kiện, thời hạn, trình tự thực hiện; việc thông báo cho đương sự, quản lý hồ sơ và bảo đảm quyền yêu cầu thi hành án trở lại.

Không để cơ chế này bị lợi dụng nhằm né tránh trách nhiệm tổ chức thi hành án hoặc làm ảnh hưởng đến quyền, lợi ích hợp pháp của đương sự.

Cùng với đó, Viện kiểm sát cần chủ động phát hiện vi phạm, kịp thời thực hiện quyền yêu cầu, kiến nghị, kháng nghị theo thẩm quyền; tăng cường phối hợp với cơ quan THADS và các cơ quan liên quan nhằm tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong quá trình tổ chức thi hành án.

Việc hoàn thiện quy định về xác minh điều kiện thi hành án theo Luật THADS năm 2025 là bước tiến quan trọng trong cải cách thủ tục, chuyển đổi số và nâng cao hiệu quả tổ chức thi hành án dân sự.

Thực hiện tốt công tác kiểm sát xác minh điều kiện thi hành án không chỉ góp phần phòng ngừa, phát hiện và khắc phục vi phạm mà còn bảo đảm các bản án, quyết định của Tòa án được thi hành nghiêm chỉnh, bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của Nhà nước, tổ chức và công dân, qua đó khẳng định vai trò của ngành Kiểm sát nhân dân trong bảo đảm pháp luật được chấp hành nghiêm chỉnh và thống nhất.