Đối ngoại đi trước mở đường, biến cam kết thành nguồn lực

Không dừng ở nhiệm vụ bảo vệ độc lập, tự chủ, đối ngoại ngày nay phải chủ động "đi trước một bước" để ngăn ngừa nguy cơ xung đột, mở rộng hợp tác và tranh thủ nguồn lực bên ngoài nhằm kiến tạo môi trường hòa bình, phục vụ phát triển bền vững và nâng cao vị thế đất nước.

Chủ tịch Hội đồng châu Âu Antonio Costa đón Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm. Ảnh: Thống Nhất/TTXVN

Thực tiễn thời gian qua đã chứng minh tính đúng đắn của định hướng này. Việt Nam không chỉ mở rộng quan hệ với các đối tác truyền thống mà còn chủ động thiết lập, nâng cấp các khuôn khổ hợp tác với nhiều quốc gia, trung tâm kinh tế, chính trị lớn.

Việc nâng cấp quan hệ Việt Nam - EU lên thành Đối tác Chiến lược toàn diện và chuyến thăm chính thức EU của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tháng 10 của năm nay là những dấu mốc có ý nghĩa quan trọng. Quan hệ với Nhật Bản, Pháp, Ấn Độ tiếp tục được thúc đẩy trên những lĩnh vực chiến lược. Với Lào, mối quan hệ hữu nghị vĩ đại, đoàn kết đặc biệt, hợp tác toàn diện, gắn kết chiến lược giữa hai nước được cụ thể hóa bằng những chương trình hợp tác thực chất, chặt chẽ giữa các cơ quan của hai Đảng, hai Nhà nước và hai Quốc hội.

Đáng chú ý, đối ngoại ngày càng được triển khai đồng bộ trên cả ba bình diện: đối ngoại Đảng, ngoại giao Nhà nước và đối ngoại nhân dân; kết hợp chặt chẽ với quốc phòng, an ninh và đối ngoại kinh tế. Mà một trong những thước đo quan trọng theo tinh thần đường lối đối ngoại Đại hội XIV của Đảng là khả năng biến kết quả chính trị, ngoại giao thành lợi ích cụ thể cho đất nước và nhân dân. Quan hệ tốt đẹp phải mở ra cơ hội hợp tác, còn cam kết cấp cao phải được cụ thể hóa bằng chương trình, dự án và khuôn khổ đối tác phải khơi thông nguồn vốn, công nghệ, việc làm và giá trị gia tăng cho nền kinh tế.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên tiếp Đoàn Doanh nghiệp Hội đồng Kinh doanh châu Âu - ASEAN. Ảnh: Tuấn Anh/TTXVN

Cuộc tiếp Phái đoàn Doanh nghiệp cấp cao châu Âu của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên ngày 5/11 cho thấy rất rõ yêu cầu đó. Sau khi quan hệ Việt Nam - EU được nâng cấp lên Đối tác Chiến lược toàn diện, hai bên đã tập trung trao đổi về hoàn thiện thể chế, pháp luật; phát triển kinh tế và môi trường đầu tư, kinh doanh; y tế và an sinh xã hội; khoa học, công nghệ và phát triển bền vững.

Các doanh nghiệp châu Âu cam kết tiếp tục đầu tư lâu dài, đồng hành với Việt Nam trong xây dựng pháp luật, các chính sách về y tế, dược phẩm, bảo hiểm, mua sắm công, sở hữu trí tuệ, chuyển giao công nghệ, an toàn thực phẩm, hàng không - vũ trụ, kinh tế tuần hoàn và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.

Việt Nam cũng đề nghị các đối tác thúc đẩy phê chuẩn Hiệp định Bảo hộ đầu tư Việt Nam - EU (EVIPA), Ủy ban châu Âu sớm gỡ bỏ cảnh báo “thẻ vàng” IUU đối với thủy sản Việt Nam, đồng thời tăng cường hợp tác trong khuôn khổ Đối tác chuyển đổi năng lượng công bằng (JETP); kết nối doanh nghiệp Việt Nam với chuỗi cung ứng toàn cầu.

Với Nhật Bản, chuyến thăm chính thức của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm từ ngày 8-11/11/2026 mở ra cơ hội thúc đẩy hợp tác trên những lĩnh vực có ý nghĩa trực tiếp đối với mô hình tăng trưởng mới.

Ông Trần Quốc Phương, Thứ trưởng Bộ Tài chính và Đại sứ Đặc mệnh toàn quyền Nhật Bản tại Việt Nam Ito Naoki thay mặt Chính phủ hai nước ký Công hàm trao đổi tài khoá 2025 (Hà Nội, 20/3/2026). Ảnh: Lê Đông/TTXVN

Theo Đại sứ Nhật Bản tại Việt Nam Ito Naoki, trong 9 tháng của năm 2026, kim ngạch thương mại hai nước đạt 43,7 tỷ USD, tăng 15% so với cùng kỳ; cả năm dự kiến đạt khoảng 58 tỷ USD. Hai bên có thể hướng tới mốc 75 tỷ USD vào năm 2030. Đáng chú ý, Nhật Bản đặt mục tiêu đào tạo 250 nhân lực Việt Nam trong lĩnh vực bán dẫn thông qua các chương trình tiến sĩ tại Nhật Bản; hai nước đang triển khai hợp tác giữa 5 cặp trường đại học và dự kiến công bố thêm 6 đề tài nghiên cứu chung mới trong dịp chuyến thăm của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm.

Những con số ấy cho thấy hợp tác quốc tế đang đi vào những lĩnh vực có hàm lượng tri thức và công nghệ cao. Không chỉ là hoạt động thương mại, đầu tư, mà còn là khả năng tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng, phát triển công nghiệp bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh. Đây là những lĩnh vực quyết định năng lực cạnh tranh và chất lượng tăng trưởng của Việt Nam trong nhiều năm tới.

Ngày 8/1/2026, tại Hà Nội, Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia (Bộ Tài chính) phối hợp với Tập đoàn Dassault Systèmes tổ chức Lễ Khai trương Trung tâm Nghiên cứu và phát triển (R&D) và trung tâm Xuất sắc (Center of Excellence - COE) về Trí tuệ nhân tạo (AI) và Bản sao số (Digital Twin). Ảnh: Lê Đông/TTXVN

Hợp tác với Pháp trong lĩnh vực bản sao số và trí tuệ nhân tạo cũng là một ví dụ. Việc Tập đoàn Dassault Systèmes phối hợp với Bộ Tài chính và Trung tâm Đổi mới sáng tạo quốc gia thành lập Trung tâm Xuất sắc (CoE) về bản sao số và AI tại Hà Nội mở ra hướng tiếp cận công nghệ mới. Đáng quan tâm là Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng đã yêu cầu hợp tác cần hướng tới giải quyết những bài toán cụ thể của doanh nghiệp, địa phương, từ sản xuất thông minh, giao thông đến đô thị thông minh; đồng thời chú trọng bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, an toàn dữ liệu và phát triển năng lực công nghệ trong nước. Trên cơ sở đó, từng bước nhân rộng các mô hình thành công, mang lại lợi ích thiết thực cho cả hai bên, góp phần thúc đẩy quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện Việt Nam - Pháp.

Đối ngoại không chỉ tập trung ở cấp Trung ương. Tại địa phương, hợp tác giữa Cần Thơ và các đối tác Thụy Sĩ cho thấy nguồn lực quốc tế có thể chuyển thành lợi ích thiết thực cho cộng đồng. Khoản viện trợ không hoàn lại 10 triệu USD của Chính phủ Thụy Sĩ đã góp phần cải thiện hạ tầng đô thị của Cần Thơ cũng như tăng khả năng chống chịu trước ngập lụt và biến đổi khí hậu. Khoảng 2.675ha khu vực lõi đô thị với hơn 442.600 người dân được hưởng lợi từ các công trình kiểm soát ngập.

Năm 2026, thành phố Cần Thơ tiếp tục phê duyệt 3 khoản viện trợ của các tổ chức Thụy Sĩ với tổng kinh phí hơn 448.000 USD, tập trung vào thích ứng với biến đổi khí hậu và phát triển kỹ năng số; góp phần mở rộng cơ hội tiếp cận tri thức, công nghệ và nâng cao năng lực phát triển cho cộng đồng

Việc đưa đối ngoại thành nhiệm vụ "trọng yếu, thường xuyên" bên cạnh quốc phòng, an ninh cũng đòi hỏi phải nâng cao hơn nữa năng lực dự báo và phản ứng trước những biến động địa chính trị, đứt gãy chuỗi cung ứng hay an ninh năng lượng, nhất là những vấn đề có thể tác động trực tiếp đến đất nước.

Đơn cử như trong cuộc trao đổi mới đây giữa Bộ trưởng Ngoại giao Lê Hoài Trung và Cố vấn An ninh quốc gia Ấn Độ Ajit Doval cho thấy hai bên không chỉ thúc đẩy hợp tác thương mại, đầu tư, khoa học - công nghệ mà còn tăng cường tham vấn về an ninh năng lượng, an toàn hàng hải, chuỗi cung ứng và phối hợp ứng phó với những tình huống phát sinh. Tương tự, với Oman, việc thúc đẩy mở cơ quan đại diện tại thủ đô của mỗi nước cũng gắn liền với trao đổi về vai trò trung gian hòa giải của Oman đối với các xung đột ở Trung Đông, việc tuân thủ luật pháp quốc tế và bảo đảm thông suốt các tuyến vận tải biển.

Những hoạt động đó cho thấy Việt Nam đang hợp tác với tất cả các nước trên cơ sở tôn trọng độc lập, chủ quyền, bình đẳng, cùng có lợi; kiên trì giải quyết bất đồng bằng biện pháp hòa bình, phù hợp với luật pháp quốc tế và Hiến chương Liên hợp quốc. Giữ vững nguyên tắc ấy chính là điều kiện để mở rộng hợp tác mà không đánh mất quyền tự chủ, tranh thủ nguồn lực mà không phụ thuộc, hội nhập sâu rộng mà vẫn bảo vệ vững chắc lợi ích quốc gia.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tiếp Chủ tịch Quốc hội Lào Sonexay Siphandone. Ảnh: Thống Nhất/TTXVN

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nhấn mạnh trong cuộc tiếp Chủ tịch Quốc hội Lào Sonexay Siphandone: hai Đảng, hai Nhà nước cần “cụ thể hóa và triển khai hiệu quả các thỏa thuận cấp cao, tập trung thúc đẩy hiệu quả hợp tác chiến lược, kinh tế - thương mại với các chương trình, dự án, công trình cụ thể trên cơ sở thế mạnh, nhu cầu mỗi nước”. Tinh thần ấy không chỉ có ý nghĩa đối với quan hệ Việt Nam - Lào mà còn phản ánh yêu cầu chung đối với toàn bộ công tác đối ngoại của Việt Nam hiện nay, đó là lấy hiệu quả thực chất làm thước đo, lấy lợi ích của đất nước và nhân dân làm mục tiêu, là mệnh lệnh hành động.