Nhật Bản xác định ba trụ cột hợp tác với Việt Nam

Đại sứ Nhật Bản tại Việt Nam Ito Naoki. Ảnh: Kim Khánh.

Đây là chuyến thăm Nhật Bản đầu tiên của một Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Việt Nam kể từ năm 2015, đồng thời diễn ra sau chuyến thăm Việt Nam của Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae hồi tháng 5. Sự kiện này diễn ra trong bối cảnh quan hệ Việt Nam - Nhật Bản phát triển mạnh mẽ, mở ra nhiều cơ hội hợp tác trong các lĩnh vực chiến lược.

Trao đổi với báo chí trước thềm chuyến thăm, Đại sứ Nhật Bản tại Việt Nam Ito Naoki cho biết Tokyo đặc biệt coi trọng việc Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm thăm Nhật Bản ngay trong năm đầu tiên của nhiệm kỳ mới. Hai bên kỳ vọng tận dụng dịp này để định hình các ưu tiên hợp tác trong giai đoạn tiếp theo, nhất là khi môi trường quốc tế biến động và các lĩnh vực công nghệ, kinh tế, an ninh ngày càng gắn kết.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm hội kiến Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae trong chuyến thăm chính thức Việt Nam vào ngày 2/5 tại Phủ Chủ tịch. Ảnh: Việt Linh.

“

Chúng tôi mong muốn chuyến thăm sẽ là cơ hội để đưa quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện giữa Nhật Bản và Việt Nam lên một tầm cao mới

Đại sứ Nhật Bản tại Việt Nam Ito Naoki

Ba ưu tiên trong quan hệ Việt Nam - Nhật Bản

Theo Đại sứ Ito Naoki, Nhật Bản xác định ba ưu tiên trong quan hệ với Việt Nam: phối hợp duy trì hòa bình, ổn định khu vực và trật tự quốc tế dựa trên luật lệ; tăng cường an ninh kinh tế, củng cố chuỗi cung ứng và thúc đẩy đổi mới sáng tạo; mở rộng giao lưu nhân dân, văn hóa và hợp tác địa phương.

Trong đó, công nghệ chiến lược và phát triển nhân lực được xem là những lĩnh vực có nhiều dư địa hợp tác. Nhật Bản đặc biệt quan tâm đến AI, bán dẫn, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, khoáng sản quan trọng và an ninh lương thực.

Trong lĩnh vực bán dẫn, hai nước đang triển khai nghiên cứu chung giữa 5 cặp trường đại học, kết hợp đào tạo nghiên cứu sinh Việt Nam tại Nhật Bản. Nhân chuyến thăm lần này, hai bên dự kiến công bố thêm 6 đề tài nghiên cứu chung. Nhật Bản đặt mục tiêu đào tạo tổng cộng 250 nhân lực Việt Nam trong lĩnh vực bán dẫn thông qua các chương trình tiến sĩ.

Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu tiếp Bộ trưởng Bộ Giáo dục, Văn hóa, Thể thao, Khoa học và Công nghệ Nhật Bản. Ảnh: VGP.

Với AI, Tokyo đang cân nhắc mở rộng chương trình NEXUS từ đào tạo nhân lực bán dẫn sang lĩnh vực trí tuệ nhân tạo. Thông qua Cơ quan Hợp tác Quốc tế Nhật Bản (JICA), Nhật Bản cũng dự kiến triển khai khoản vay chương trình hỗ trợ Việt Nam xây dựng và hoàn thiện chính sách về AI.

Đại học Việt Nhật được kỳ vọng trở thành đầu mối quan trọng trong hợp tác đào tạo và nghiên cứu. Hiện khoảng 200 sinh viên đang theo học các chương trình liên quan đến bán dẫn tại trường. Dự án xây dựng khuôn viên bằng vốn vay ODA Nhật Bản sẽ tạo điều kiện mở rộng hoạt động đào tạo, nghiên cứu và đổi mới sáng tạo.

Trong lĩnh vực năng lượng, hai nước thúc đẩy hợp tác thông qua Sáng kiến Cộng đồng phát thải ròng bằng 0 châu Á (AZEC). Một số doanh nghiệp Nhật Bản đang cân nhắc đầu tư nhà máy điện khí LNG tại Việt Nam.

Củng cố chuỗi cung ứng, mở rộng hợp tác kinh tế

Thương mại và đầu tư tiếp tục là những trụ cột quan trọng trong quan hệ hai nước. Trong 9 tháng đầu năm 2026, kim ngạch thương mại Việt Nam - Nhật Bản đạt 43,7 tỷ USD, tăng 15%. Đại sứ Ito Naoki dự báo con số cả năm có thể đạt 58 tỷ USD, hướng tới mục tiêu 75 tỷ USD vào năm 2030, sau khi quy mô thương mại tăng 1,8 lần trong 10 năm qua.

Theo Đại sứ, Việt Nam đang trở thành cứ điểm sản xuất đầy tiềm năng của châu Á, với triển vọng ở các nhóm hàng thiết bị điện, linh kiện điện tử và phụ tùng ôtô. Hai nước cũng thúc đẩy mở cửa thị trường cho nho Nhật Bản và bưởi Việt Nam, đồng thời mở rộng cơ hội xuất khẩu rượu sake, thịt bò Wagyu sang Việt Nam.

“

Việt Nam được định vị như một cứ điểm sản xuất đầy tiềm năng của châu Á

Đại sứ Nhật Bản tại Việt Nam Ito Naoki

Nhật Bản hiện là nhà đầu tư lớn thứ ba tại Việt Nam, với tổng vốn lũy kế 81,2 tỷ USD. Riêng 9 tháng đầu năm, vốn đầu tư Nhật Bản đạt 2,45 tỷ USD, tăng 15,5%. Đại sứ đánh giá cao định hướng thu hút FDI chất lượng cao của Việt Nam, nhất là trong đào tạo nhân lực, chuyển giao công nghệ và nghiên cứu phát triển; đồng thời cho rằng cần có cơ chế ưu đãi phù hợp để thu hút thêm dự án công nghệ cao.

Nhật Bản cũng kỳ vọng doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng của các tập đoàn Nhật Bản. Dẫn chứng Honda có tỷ lệ nội địa hóa xe máy tại Việt Nam đạt 90%, Đại sứ cho rằng doanh nghiệp trong nước cần nâng cao năng lực công nghệ, nhân lực và chất lượng sản phẩm. Nhật Bản cũng mong muốn có thêm doanh nghiệp khởi nghiệp công nghệ đầu tư tại Việt Nam, góp phần phát triển công nghiệp hỗ trợ.

Theo Đại sứ Ito Naoki, một trọng tâm hợp tác khác là tăng cường sự tham gia của doanh nghiệp Việt Nam vào chuỗi cung ứng của các tập đoàn Nhật Bản. Ảnh: Đan Thanh.

“Nhật Bản và Việt Nam thực sự chia sẻ những giá trị chiến lược”, Đại sứ nhấn mạnh khi đề cập đến hợp tác duy trì hòa bình, ổn định và trật tự quốc tế dựa trên luật lệ. Theo ông, hai nước có chung lợi ích trong việc duy trì môi trường khu vực ổn định, tạo nền tảng cho phát triển kinh tế và tăng cường kết nối.

Ở cấp độ đa phương, Nhật Bản kỳ vọng Việt Nam phát huy vai trò Chủ tịch CPTPP năm 2026 và chủ nhà APEC 2027, góp phần thúc đẩy hội nhập kinh tế, củng cố chuỗi cung ứng khu vực. Tokyo cam kết đóng góp vào thành công của APEC 2027 và thúc đẩy tầm nhìn Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương tự do và rộng mở (FOIP).

Hướng tới 2 triệu lượt khách đi lại hai chiều

Bên cạnh hợp tác chiến lược, giao lưu nhân dân tiếp tục là nền tảng quan trọng trong quan hệ Việt Nam - Nhật Bản. Hai nước đặt mục tiêu nâng lượng người đi lại hai chiều lên 2 triệu lượt trước năm 2030, hướng tới kỷ niệm 55 năm thiết lập quan hệ ngoại giao vào năm 2028.

Để đạt mục tiêu này, hai bên thúc đẩy mở rộng kết nối hàng không. Ngoài Tokyo, Nagoya, Osaka và Fukuoka, một số sân bay địa phương như Hiroshima, Shizuoka đã có đường bay thẳng tới Việt Nam; hai nước cũng tính đến việc mở đường bay tới Hokkaido. Nhật Bản mong muốn thu hút thêm du khách Việt Nam đến những điểm ngoài các hành trình quen thuộc như Tokyo, Osaka, Kyoto và núi Phú Sĩ.

Hợp tác địa phương và công nghiệp văn hóa cũng được đẩy mạnh. Sau các diễn đàn tại Quảng Ninh và Huế, hai nước dự kiến tổ chức diễn đàn lần thứ ba tại Việt Nam vào năm 2027. Manga, anime và J-POP tiếp tục thu hút giới trẻ Việt Nam, trong khi các sản phẩm văn hóa Việt Nam có cơ hội tiếp cận rộng hơn với công chúng Nhật Bản.

Các lễ hội Việt Nam - Nhật Bản là cầu nối hữu nghị, giao lưu văn hóa giữa Việt Nam với Nhật Bản nói chung và giữa các địa phương của hai nước nói riêng. Ảnh: Báo ảnh Việt Nam.

Hiện khoảng 690.000 người Việt Nam sinh sống tại Nhật Bản. Từ tháng 4/2027, nước này dự kiến triển khai chương trình Việc làm để phát triển kỹ năng, thay thế cơ chế thực tập sinh kỹ năng.

Hai chính phủ đang trao đổi về biên bản ghi nhớ, trong đó phí người lao động trả cho tổ chức phái cử được giới hạn ở mức hai tháng lương. Người lao động cũng có thêm cơ hội chuyển nơi làm việc trong những điều kiện nhất định, thuận lợi hơn khi chuyển sang tư cách lao động kỹ năng đặc định và được hỗ trợ học tiếng Nhật trong suốt thời gian làm việc.

Đại sứ Ito Naoki kỳ vọng những thay đổi này sẽ cải thiện môi trường lao động, giúp người Việt Nam hòa nhập và phát triển nghề nghiệp tốt hơn tại Nhật Bản.