Đối ngoại Hà Nội mở đường cho phát triển bằng bản lĩnh và sức mạnh văn hóa

Đối ngoại cần mở đường cho công nghệ, tri thức, thị trường và sáng tạo, đồng thời làm sâu sắc hơn bản sắc, lòng tin và sự gắn kết giữa Hà Nội với bạn bè quốc tế.

PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Phó trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương. (Nguồn: QH)

Mở rộng không gian phát triển từ tư duy hội nhập

Những ngày đầu tháng 10, Hoàng thành Thăng Long trở thành nơi gặp gỡ của các nền văn hóa. Lễ hội Văn hóa Thế giới tại Hà Nội lần thứ hai, diễn ra từ ngày 1 đến 4/10 với sự tham gia của 50 quốc gia, đem đến một hình ảnh đáng suy ngẫm: trong không gian di sản của dân tộc, Hà Nội đón nhận sự đa dạng của thế giới với tâm thế cởi mở. Một cuộc gặp gỡ văn hóa như vậy có thể gieo những hạt giống hợp tác vượt ra ngoài thời gian của lễ hội.

Từ những định hướng đối ngoại của Thủ đô được trao đổi tại Hội nghị Ngoại giao lần thứ 33 và Hội nghị Ngoại vụ toàn quốc lần thứ 22, có thể nhận thấy yêu cầu xuyên suốt: Hoạt động đối ngoại phải gắn chặt hơn với nhiệm vụ phát triển. Hà Nội vừa là địa bàn diễn ra nhiều hoạt động đối ngoại quốc gia, vừa có trách nhiệm chủ động khai thác các cơ hội hợp tác để giải quyết những vấn đề của chính mình.

Trong phát biểu tại Hội nghị Ngoại giao lần thứ 33, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đặt ra yêu cầu chuyển các khuôn khổ quan hệ, cam kết và thỏa thuận quốc tế thành thị trường, dự án, công nghệ, nguồn nhân lực và năng lực mới cho đất nước. Đây là một chỉ dẫn có ý nghĩa thiết thực đối với đối ngoại địa phương. Giá trị của một cuộc gặp cần được nhìn nhận tiếp qua công việc sau đó: đối tác nào tiếp tục đồng hành, dự án nào được triển khai và năng lực nào được nâng cao.

Nghị quyết số 59-NQ/TW ngày 24/1/2025 của Bộ Chính trị về hội nhập quốc tế trong tình hình mới là nền tảng quan trọng cho những chuyển biến ấy. Trong bài viết “Vươn mình trong hội nhập quốc tế”, Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh tinh thần “chuyển từ tiếp nhận sang đóng góp”. Với Hà Nội, đóng góp có thể bắt đầu từ những sáng kiến thiết thực về bảo tồn di sản, phát triển đô thị bền vững, giáo dục, sáng tạo và quản trị đô thị. Thủ đô cần đến các diễn đàn quốc tế để bàn về những vấn đề cần hợp tác giải quyết và những giá trị có thể cùng chia sẻ.

Điều này đòi hỏi mỗi chương trình đối ngoại phải xuất phát từ nhu cầu phát triển cụ thể. Ùn tắc giao thông, ô nhiễm môi trường, thích ứng với biến đổi khí hậu, nâng cao chất lượng dịch vụ công hay đào tạo nhân lực đều có thể trở thành nội dung hợp tác quốc tế. Một quan hệ giữa hai thành phố sẽ có chiều sâu khi kết nối được các cơ quan, trường đại học, doanh nghiệp và cộng đồng để cùng giải quyết một bài toán chung.

Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia giúp xác định rõ hơn chất lượng nguồn lực cần thu hút. Đối ngoại Hà Nội cần hỗ trợ tiếp cận công nghệ, kết nối nghiên cứu, đào tạo và nâng cao năng lực hấp thụ tri thức cho các tổ chức trong nước. Một dự án có giá trị lâu dài khi tạo điều kiện để doanh nghiệp và người lao động Việt Nam tham gia sâu hơn vào quá trình sáng tạo, sản xuất và quản trị.

Với lợi thế tập trung nhiều cơ sở nghiên cứu, đào tạo và không gian đổi mới sáng tạo, Hà Nội có điều kiện để làm tốt vai trò kết nối. Tuy nhiên, lợi thế chỉ trở thành năng lực khi các chủ thể được liên kết bởi một cơ chế hợp tác thực chất. Đối ngoại phải tham gia từ khâu tìm hiểu nhu cầu, lựa chọn đối tác đến khâu hỗ trợ triển khai và tháo gỡ vướng mắc. Tính tiên phong được thể hiện qua khả năng nhận ra cơ hội sớm và chuẩn bị đầy đủ điều kiện để nắm bắt cơ hội.

Lễ bế mạc Festival Thăng Long - Hà Nội lần thứ II năm 2026 diễn ra trong không khí rực rỡ âm nhạc, ánh sáng và cảm xúc. (Ảnh: Khánh Huy)

Đưa chiều sâu văn hiến thành sức hấp dẫn và lòng tin quốc tế

Trong cạnh tranh giữa các đô thị, bản sắc văn hóa là một nguồn lực đặc biệt. Hạ tầng hiện đại có thể được xây dựng ở nhiều nơi, nhưng ký ức, chiều sâu lịch sử và nếp sống của một thành phố được tích lũy qua nhiều thế hệ. Hà Nội có thể giới thiệu mình bằng những giá trị ấy, đồng thời cho thấy cách một đô thị giàu truyền thống đang sáng tạo để thích ứng với tương lai.

Lễ hội Văn hóa Thế giới vừa qua cho thấy khả năng tạo dựng một không gian đối thoại văn hóa. Khi nghệ sĩ và công chúng đến từ nhiều quốc gia cùng hiện diện trong không gian Hoàng thành, di sản có thêm cơ hội được cảm nhận trong những mối liên hệ mới. Ý nghĩa đối ngoại của sự kiện nằm ở khả năng tạo sự gần gũi, khơi dậy sự quan tâm và mở đầu những quan hệ lâu dài giữa con người với con người.

Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam xác định văn hóa là nguồn lực nội sinh, động lực và trụ cột của phát triển, đồng thời yêu cầu các giá trị văn hóa thấm sâu vào đối ngoại, trở thành sức mạnh mềm quốc gia. Vận dụng vào Hà Nội, ngoại giao văn hóa cần được đặt trong chiến lược phát triển chung của thành phố, gắn với giáo dục, du lịch, công nghiệp văn hóa và chất lượng sống của cộng đồng.

Tôi cho rằng, sức mạnh mềm của Thủ đô trước hết phải được tạo nên từ những trải nghiệm đáng tin cậy. Một du khách được hướng dẫn tận tình, một nhà nghiên cứu được tiếp cận thông tin thuận lợi, một nghệ sĩ tìm được không gian làm việc phù hợp hay một doanh nghiệp được giải quyết thủ tục minh bạch đều có thể trở thành người kể câu chuyện tích cực về Hà Nội. Sự tử tế và tính chuyên nghiệp trong đời sống hằng ngày là nền tảng bền vững cho công tác thông tin đối ngoại.

Vì vậy, hình ảnh Thủ đô cần được xây dựng đồng thời từ nội dung truyền thông và chất lượng quản trị. Câu chuyện về một Hà Nội yêu hòa bình phải có sức thuyết phục từ sự an toàn, tinh thần tôn trọng khác biệt và cách ứng xử văn minh. Câu chuyện về một Hà Nội sáng tạo phải được chứng minh bằng những cơ hội dành cho người trẻ, nghệ sĩ, nhà thiết kế, doanh nghiệp và những cộng đồng đang thử nghiệm các ý tưởng mới.

Để sự kiện quốc tế tạo được hiệu ứng dài hạn, cần chuẩn bị cả chương trình hợp tác sau sự kiện. Các cuộc gặp giữa đơn vị biểu diễn, bảo tàng, trường nghệ thuật, doanh nghiệp du lịch và nhà sản xuất nội dung có thể mở đường cho trao đổi chuyên môn, đồng sáng tạo sản phẩm, đào tạo nhân lực và tiếp cận thị trường. Những kết nối này nên được thiết kế từ trước, có đầu mối theo dõi và có mục tiêu phù hợp với năng lực của từng bên.

Hà Nội cũng cần dành vị trí xứng đáng cho nghệ nhân, cộng đồng di sản và các nhà sáng tạo trẻ. Họ phải có cơ hội tham gia xây dựng nội dung, giới thiệu sản phẩm và hưởng lợi từ hợp tác. Khi một sản phẩm thủ công được cải tiến thiết kế mà vẫn giữ được tri thức truyền thống, khi một câu chuyện lịch sử được chuyển thể có trách nhiệm thành tác phẩm đương đại, văn hóa đang tạo ra giá trị mới trên nền tảng bản sắc.

Trong không gian số, công tác thông tin đối ngoại cần giúp công chúng quốc tế hiểu Hà Nội qua những câu chuyện có chiều sâu, dữ liệu chính xác và ngôn ngữ phù hợp. Có thể phát triển nội dung đa ngôn ngữ về di sản, đời sống đô thị và sáng tạo, kết nối các cơ quan báo chí với các cơ sở văn hóa, các trường đại học và cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài. Truyền thông sẽ hiệu quả khi người xem có thể từ sự quan tâm ban đầu tìm đến thông tin, trải nghiệm và cơ hội hợp tác cụ thể.

Văn Miếu - Quốc Tử Giám là một trong những địa điểm tổ chức nhiều hoạt động trong khuôn khổ Festival Thăng Long - Hà Nội 2026. (Ảnh: Hoàng Quyên)

Chuyển những cam kết hợp tác thành kết quả

Tại Hội nghị Công bố Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm và Xúc tiến đầu tư năm 2026, Hà Nội đã ký 50 bản ghi nhớ hợp tác. Đây là một điểm xuất phát để bàn sâu hơn về năng lực thực thi. Bản ghi nhớ tạo khuôn khổ và thể hiện ý định hợp tác; kết quả cần được đánh giá dựa trên mức độ triển khai thực tế của từng nội dung.

Hà Nội cần xây dựng cơ chế theo dõi các cam kết quốc tế theo từng lĩnh vực, xác định rõ đơn vị chịu trách nhiệm, đối tác, bước thực hiện tiếp theo và các điều kiện cần đáp ứng. Những đề xuất có triển vọng cần được hỗ trợ để hoàn thiện. Những nội dung chậm triển khai cần được nhận diện nguyên nhân để tháo gỡ hoặc điều chỉnh. Quản lý tốt quá trình này cũng giúp thành phố lựa chọn có trọng tâm hơn cho các hoạt động đối ngoại tiếp theo.

Sự phối hợp giữa Hà Nội với Bộ Ngoại giao, các bộ, ngành và các cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài cần bám sát danh mục nhu cầu cụ thể của Thủ đô. Với từng lĩnh vực ưu tiên, thành phố có thể chuẩn bị hồ sơ về vấn đề cần giải quyết, điều kiện hợp tác và năng lực của các chủ thể tham gia. Thông tin rõ ràng sẽ giúp quá trình giới thiệu, kết nối và thẩm định đối tác hiệu quả hơn.

Đối với lĩnh vực công nghệ, cần quan tâm đồng thời đến khả năng chuyển giao, đào tạo nhân lực, liên kết với doanh nghiệp trong nước và bảo đảm an toàn dữ liệu. Đối với văn hóa, cần chú trọng bản quyền, chất lượng sáng tạo, khả năng tiếp cận thị trường và quyền lợi của cộng đồng. Đối với hợp tác đô thị, cần đánh giá khả năng vận hành, chi phí duy trì và tác động đến đời sống của người dân. Những tiêu chí ấy giúp đối ngoại phục vụ phát triển một cách có trách nhiệm.

Cùng với đó, cần mở rộng sự tham gia của doanh nghiệp, các trường đại học, các tổ chức nghề nghiệp và người dân. Đối ngoại nhân dân tạo nền tảng xã hội cho quan hệ hợp tác, thông qua trao đổi học thuật, giao lưu thanh niên, kết nối nghề nghiệp và các hoạt động cộng đồng. Mối quan hệ bền vững giữa các đô thị cần được nuôi dưỡng thông qua nhiều kênh, với sự tham gia thường xuyên của các chủ thể ngoài cơ quan quản lý.

Năng lực của cán bộ là điều kiện quyết định. Cán bộ làm đối ngoại cần hiểu đường lối của Đảng, nắm yêu cầu phát triển của thành phố, có khả năng phân tích thông tin và làm việc với các đối tác quốc tế. Cán bộ các ngành chuyên môn cũng cần được trang bị kỹ năng hợp tác quốc tế, bởi một chương trình đã được kết nối chỉ có thể tiến triển khi đơn vị có đủ năng lực để tiếp nhận và vận hành.

Thước đo cuối cùng nên là lợi ích mà người dân và doanh nghiệp nhận được: cơ hội học tập, việc làm, dịch vụ đô thị tốt hơn, môi trường sống được cải thiện và sản phẩm văn hóa có chất lượng tốt hơn. Khi những kết quả ấy hiện diện trong đời sống, người dân sẽ thấy rõ ý nghĩa của hội nhập và có thêm động lực để tham gia xây dựng hình ảnh Thủ đô.

Những sự kiện gần đây mở ra cơ hội để Hà Nội phát huy vai trò của một Thủ đô văn hiến, giàu bản sắc và có khát vọng phát triển. Thực hiện nhất quán đường lối đối ngoại của Đảng, gắn hội nhập với khoa học, công nghệ và văn hóa, Hà Nội có thể biến sự gặp gỡ thành hiểu biết, biến hiểu biết thành lòng tin và đưa lòng tin vào những hoạt động hợp tác cụ thể. Đó là cách đối ngoại góp phần mở rộng tương lai của Thủ đô từ chính những giá trị đã làm nên sức sống bền bỉ.