Đời sống mới cho sân khấu cổ truyền

Chương trình "Tuồng xuống phố" trở thành dấu ấn về sản phẩm văn hóa phục vụ du khách của Đà Nẵng. Ảnh: ĐVCC

Từ tuồng, bài chòi đến dân ca kịch, Đà Nẵng sở hữu “vốn liếng” sân khấu cổ truyền giàu bản sắc. Bên cạnh bảo tồn những giá trị được trao truyền, những người có trách nhiệm đã đưa di sản trở lại đời sống, tìm khán giả mới và từng bước chuyển hóa thành sản phẩm văn hóa - du lịch có khả năng tạo ra giá trị kinh tế.

Mạch nguồn sân khấu xứ Quảng

Trong ký ức của nhiều thế hệ người dân xứ Quảng, tiếng trống tuồng từng là âm thanh quen thuộc trong những dịp lễ hội, đám đình, những đêm diễn giữa làng. Người xem không chỉ thưởng thức một loại hình nghệ thuật mà còn tìm thấy trong tích tuồng những câu chuyện về đạo lý, nhân nghĩa, trung hiếu và khí phách con người.

Cùng với tuồng là bài chòi, dân ca kịch và các hình thức diễn xướng dân gian tạo nên diện mạo phong phú của nghệ thuật truyền thống vùng Nam Trung Bộ. Đặc biệt, những năm qua, Đà Nẵng đã thử nghiệm nhiều cách tiếp cận như đưa tuồng vào học đường, “Tuồng xuống phố”, tổ chức các hoạt động trải nghiệm nghệ thuật hay đưa nghệ thuật truyền thống đến phục vụ du khách. Nhà hát Nghệ thuật truyền thống Đà Nẵng hiện duy trì chương trình “Con đường di sản” vào tối thứ Bảy hằng tuần tại Cảng hàng không quốc tế Đà Nẵng.

Ở không gian di sản Hội An, bài chòi, hát bội, dân ca, nhạc cụ truyền thống, hò khoan đối đáp… từ lâu cũng được đưa vào các hoạt động du lịch. Nhà Biểu diễn nghệ thuật cổ truyền Hội An được phát triển như một sân khấu biểu diễn thường xuyên, góp phần biến các loại hình nghệ thuật dân gian thành một phần của trải nghiệm điểm đến.

Đoàn diễn viên trẻ của Nhà hát tuồng Nguyễn Hiển Dĩnh đưa tuồng vào trường học. Ảnh: H.S

Khán giả được trải nghiệm và tương tác

Mới đây, tối 18/9, Nhà hát Nghệ thuật truyền thống Đà Nẵng đưa show “Khai Hà Nhất Thống Yến”, thuộc chuỗi “Di sản Dạ Yến”, vào phục vụ du khách trong nước và quốc tế. Khác với cấu trúc sân khấu truyền thống, chương trình được xây dựng theo mô hình xem biểu diễn nghệ thuật kết hợp trải nghiệm ẩm thực và dịch vụ tiếp đón (hospitality show). Theo đó, trong khoảng 45 phút tham gia chương trình, khán giả vừa thưởng thức ẩm thực đặc trưng miền Trung, vừa theo dõi nghệ thuật trình diễn và tương tác với nghệ sĩ.

Ở đó, những lớp lang của tuồng hòa điệu với dân ca bài chòi cùng nghệ thuật múa và nhạc cụ dân tộc tạo thành không gian sân khấu đặc biệt. Show diễn lấy cảm hứng từ cuộc đời danh thần Nguyễn Văn Thoại (Thoại Ngọc Hầu), người con vùng An Hải, cùng dấu ấn của ông trong quá trình khai phá phương Nam và đào kênh Vĩnh Tế. Câu chuyện được chia thành ba chương: “Khai Kinh Lập Địa”, “Thủy Lộ Thông Thương” và “Nhất Thống Thái Bình”, dẫn người xem từ hành trình mở đất, khơi dòng đến không khí giao thương và đời sống thái bình, trù phú.

Khán giả vì thế không còn ngồi ngoài sân khấu. Họ được đặt vào không gian yến tiệc tái hiện không khí cung đình xưa, trong vai những “thượng khách”. Món ăn, âm nhạc, ánh sáng, diễn xuất và câu chuyện lịch sử được kết nối để tạo trải nghiệm từ thị giác, thính giác đến vị giác. Đây là thay đổi đáng chú ý trong tư duy làm sản phẩm nghệ thuật. Chất liệu sân khấu truyền thống được kiến tạo thành trải nghiệm văn hóa và nhu cầu thưởng thức của du khách.

Show “Khai Hà Nhất Thống Yến” thuộc chuỗi “Di sản Dạ Yến” được Nhà hát Nghệ thuật truyền thống tổ chức phục vụ du khách. Ảnh: ĐVCC

Bảo tồn trong đổi mới, sáng tạo

Bà Nguyễn Thị Hương, Giám đốc Nhà hát Nghệ thuật truyền thống Đà Nẵng cho rằng, việc xây dựng những sản phẩm du lịch dựa trên bản sắc, kết nối bảo tồn di sản với sáng tạo đương đại và quảng bá văn hóa với phát triển kinh tế là yêu cầu thiết thực đối với địa phương giàu tài nguyên văn hóa như Đà Nẵng. Với “Khai Hà Nhất Thống Yến”, nghệ thuật truyền thống được đưa ra khỏi khuôn khổ những tiết mục riêng lẻ để tham gia sản phẩm du lịch hoàn chỉnh, trong đó lịch sử, nghệ thuật, ẩm thực và dịch vụ cùng kể câu chuyện về vùng đất.

Trong bối cảnh Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đặt vấn đề xây dựng nền sân khấu Việt Nam vừa giàu bản sắc vừa sáng tạo, trong đó bảo tồn nghệ thuật truyền thống phải song hành với đổi mới phương thức sáng tạo, tổ chức biểu diễn và tiếp cận công chúng, những thể nghiệm mới được đặt ra. Nhà hát có thể trở thành không gian sáng tạo về nghệ thuật truyền thống, nơi ban ngày có hoạt động trải nghiệm hóa trang, phục trang, nhạc cụ, workshop cho học sinh và du khách; buổi tối có những chương trình biểu diễn, show trải nghiệm và các sản phẩm kết hợp ẩm thực - nghệ thuật.

“Khai Hà Nhất Thống Yến” vì thế có thể xem như một phép thử đáng chú ý. Giá trị cuối cùng của mô hình sẽ cần được kiểm chứng bằng khả năng thu hút khách, tần suất biểu diễn và sức sống trên thị trường. Nhưng cách tiếp cận của show đã cho thấy nỗ lực đưa nghệ thuật đến cho du khách xem sang thiết kế trải nghiệm để du khách bước vào không gian của nghệ thuật.

Việc định vị lại sân khấu trong sự gắn kết với du lịch, giáo dục, công nghệ và truyền thông sẽ giúp mở rộng dư địa phát triển mới, góp phần trong hành trình phát triển công nghiệp văn hóa của thành phố.