Nối dài một ngày quanh Hồ Gươm

Khi Hà Nội đặt lên bàn phương án tái thiết hơn 65 ha quanh Hồ Gươm, câu hỏi không còn dừng ở việc sẽ phá bỏ, giữ lại hay xây mới công trình nào. Bài toán khó hơn là sau cuộc tái cấu trúc ấy, khu vực trung tâm sẽ được vận hành ra sao để không chỉ rộng hơn, đẹp hơn mà còn có sức sống từ sáng đến đêm.

Trên bản đồ, một ngày quanh Hồ Gươm tưởng rất dễ sắp xếp, nhưng chính hành trình ngắn ấy bộc lộ các điểm đứt về thời gian, lối đi, nội dung và cách vận hành.

Một ngày đến Hồ Gươm có thể bắt đầu bằng việc đi bộ quanh hồ, bước sang những con phố của khu phố cổ, qua Tràng Tiền rồi tới Nhà hát Lớn và hệ thống bảo tàng lân cận.

Khi trời tối, hành trình có thể tiếp tục bằng một chương trình biểu diễn, một bữa tối hay các hoạt động kinh tế đêm.

Nhìn trên bản đồ, khoảng cách giữa nhiều điểm đến không lớn, nhưng du khách rất khó để có trải nghiệm liền mạch.

Hồ Gươm và vùng phụ cận tập trung nhiều lớp di sản, không gian văn hóa, thương mại và dịch vụ đặc trưng của Hà Nội.

Theo ông Phạm Hải Quỳnh - Viện trưởng Viện Phát triển du lịch châu Á (ATI), khu vực Hồ Gươm - phố cổ - Tràng Tiền - Nhà hát Lớn cùng hệ thống bảo tàng lân cận sở hữu mật độ di sản và tài nguyên văn hóa dày đặc, đủ điều kiện để hình thành một hệ sinh thái du lịch - văn hóa từ chiều đến đêm. Tuy nhiên, dưới góc độ trải nghiệm của du khách, chuỗi này vẫn tồn tại điểm đứt gãy.

Một điểm đứt nằm ở nhịp thời gian. Nhiều bảo tàng và di tích đóng cửa vào khoảng 17h, tạo khoảng trống trải nghiệm trong thời gian chuyển tiếp từ chiều sang tối, trước khi các hoạt động kinh tế đêm bắt đầu.

Điểm đứt khác nằm ở kết nối không gian. Theo ông Quỳnh, du khách chưa có một tuyến bộ hành với hạ tầng đủ tốt, an toàn để di chuyển trôi chảy từ trục Tràng Tiền - Nhà hát Lớn vào lõi phố cổ.

Chưa có một tuyến bộ hành với hạ tầng đủ tốt, an toàn để di chuyển trôi chảy từ trục Tràng Tiền - Nhà hát Lớn vào lõi phố cổ.

Ngay cả khi giải quyết được việc đi lại, vẫn còn một khoảng trống: Các điểm đến được nối với nhau bằng câu chuyện gì? Ông Quỳnh cho rằng khu vực đang thiếu một “sợi chỉ đỏ” về nội dung cũng như cơ chế vé chung để xâu chuỗi nhiều địa chỉ thành một hành trình có tính dẫn dắt.

KTS. Nguyễn Minh Tâm (Hội Kiến trúc sư Việt Nam) cho rằng muốn mở rộng không gian đi bộ phải xử lý đồng thời giao thông công cộng, phương tiện cá nhân và hậu cần đô thị.

Nếu chỉ cấm hoặc giảm xe tại một số tuyến quanh hồ, lưu lượng có thể dồn sang những phố nhỏ của khu phố cổ và khu phố Pháp.

Theo ông Tâm, cần xác định rõ vùng hạn chế xe, các điểm trung chuyển, hướng tiếp cận của xe buýt, taxi, xe cứu hộ và phương tiện phục vụ hộ kinh doanh. Việc giao hàng cũng cần được tổ chức theo khung giờ.

Nếu coi Hồ Gươm, phố cổ, Tràng Tiền, Nhà hát Lớn và các bảo tàng là chuỗi trải nghiệm, giao thông vì thế không chỉ là câu chuyện giảm ùn tắc.

Nó quyết định du khách có thể chuyển từ điểm này sang điểm khác thuận tiện hay mỗi điểm đến vẫn là một “ốc đảo” riêng.

Một hành trình văn hóa cũng cần phải trả lời câu hỏi: Du khách hiểu được gì khi đi qua những không gian ấy?

Nhà nghiên cứu Nguyễn Khoa (Viện Nghiên cứu bảo tồn và phát huy văn hóa dân tộc) cho rằng chuỗi Hồ Gươm - Nhà thờ Lớn - Tràng Tiền - Nhà hát Lớn - các bảo tàng - sông Hồng có thể kể câu chuyện về một Hà Nội hình thành qua nhiều lớp lịch sử.

Theo ông Khoa, quy hoạch có thể kết nối những lớp này thành một hành trình, nhưng không nên ép chúng vào một phong cách kiến trúc đồng nhất.

Nhà văn Trương Quý - cây bút có nhiều tác phẩm về Hà Nội - cho rằng ký ức đô thị không phải những mảnh ghép có thể tháo ra, lắp vào từng phần.

Để giúp thế hệ trẻ hiểu những lớp Hà Nội đã mất hoặc ngày càng khó nhận diện, Nguyễn Trương Quý cho rằng thành phố nên tạo những không gian lưu trữ thông tin, mở hệ thống tàng thư trong thư viện, cung cấp rộng rãi bản đồ, tranh ảnh và tư liệu đô thị.





Hồ Gươm mang lớp huyền sử và ký ức quốc gia.

Từ nền tảng đó, Hà Nội có thể xây dựng một tuyến trải nghiệm thống nhất: Cùng một hệ thống chỉ dẫn, bản đồ số, dữ liệu hình ảnh, nội dung thuyết minh và mã QR, để người đi bộ có thể tiếp tục câu chuyện từ Hồ Gươm sang phố cổ, khu phố Pháp, Tràng Tiền và Nhà hát Lớn mà không phải bắt đầu lại ở mỗi điểm.

Mục tiêu kéo dài thời gian trải nghiệm của du khách thực tế đã được Hà Nội cụ thể hóa bằng những chỉ tiêu kinh tế.

Bài toán này thực tế đã được Hà Nội đặt ra ở cấp chính sách chiến lược. Kế hoạch 282/KH-UBND ngày 15/7/2026 giao Sở Văn hóa và Thể thao (nay VHTTDL) xây dựng Quy chế phối hợp liên ngành trong quản lý hoạt động kinh tế đêm, với mốc thực hiện tháng 8, đồng thời nghiên cứu mô hình điều phối liên ngành và khả năng hình thành đầu mối chuyên trách, tiến tới Văn phòng điều phối kinh tế đêm khi quy mô hoạt động mở rộng.

Vấn đề là cơ chế ấy sẽ được cụ thể hóa thế nào ở Hồ Gươm - nơi bảo tàng, nhà hát, di tích, phố đi bộ, giao thông, dịch vụ và đời sống dân cư cùng chồng lên một không gian hẹp.

Nếu mỗi mắt xích tiếp tục vận hành theo một lịch riêng, mục tiêu hình thành một chuỗi trải nghiệm từ ngày sang đêm sẽ khó thành hiện thực.

Hà Nội cũng đã có những kế hoạch về sản phẩm văn hóa ban đêm. Kế hoạch của Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội năm 2026 xác định tiếp tục triển khai chương trình trải nghiệm đêm tại Di tích Nhà tù Hỏa Lò, chương trình trải nghiệm Văn Miếu - Quốc Tử Giám được tổ chức 2-3 đêm mỗi tuần, Nhà hát Múa Rối Thăng Long xây dựng chương trình biểu diễn rối nước truyền thống ở khung giờ muộn sau 22h, bên cạnh các chương trình nghệ thuật ban đêm.

Điều này cho thấy khoảng trống không đơn thuần nằm ở việc Hà Nội thiếu sản phẩm đêm. Bài toán khó hơn là giờ mở cửa, giờ biểu diễn, giao thông, thông tin, đặt vé, ẩm thực và dịch vụ có thể khớp với nhau để tạo điều kiện trải nghiệm cho du khách.

Trở ngại lớn nhất không hẳn nằm ở việc thiếu sản phẩm, mà ở chỗ mỗi mắt xích đang được quản lý và vận hành theo một nhịp riêng. Nếu không xác lập được đầu mối điều phối, vé chung hay hành trình chung rất dễ dừng ở mức ý tưởng.

Để giữ chân du khách lâu hơn, Hà Nội cần tái cấu trúc sản phẩm theo hướng chuyên sâu và mở rộng khung thời gian phục vụ.

Với bảo tàng, Hà Nội có thể nghiên cứu mở cửa về đêm vào một số ngày cố định trong tuần, kết hợp tour chuyên đề, công nghệ trình chiếu, thực tế ảo hoặc những buổi biểu diễn âm nhạc dân tộc quy mô nhỏ trong không gian di sản.

Hà Nội cần tái cấu trúc sản phẩm theo hướng chuyên sâu và mở rộng khung thời gian phục vụ.

Ở lĩnh vực biểu diễn, những chương trình nghệ thuật mang tính nhận diện tại Nhà hát Lớn hoặc không gian phù hợp lân cận, với khung giờ ổn định có thể trở thành "thực đơn tinh thần" phong phú để các đơn vị lữ hành có thể đưa vào lịch trình.

Hành trình khi đó có thể kéo dài từ tham quan, tìm hiểu di sản sang xem biểu diễn, dùng bữa và trải nghiệm thành phố về đêm, thay vì mỗi hoạt động tồn tại như một sản phẩm riêng lẻ.

Kéo dài thời gian du khách ở lại Hồ Gươm còn liên quan đến khả năng tạo thêm giá trị kinh tế. Nhưng tăng chi tiêu không đồng nghĩa với tăng mật độ thương mại.

Nhà nghiên cứu Nguyễn Khoa cho rằng thương mại vốn là một thành tố lịch sử của khu vực Hồ Gươm. Tràng Tiền, Hàng Khay, Cầu Gỗ và khu phố cổ phát triển gắn với giao thương. Vì thế, khách sạn, dịch vụ hay thương mại không mặc nhiên đối lập với văn hóa.

Nếu những vị trí có giá trị cảnh quan cao nhất được ưu tiên cho các cơ sở cao cấp, không gian công cộng có nguy cơ bị thương mại hóa từng phần.

Theo ông Khoa, cần kiểm soát chiều cao, mặt đứng, biển hiệu, ánh sáng, tiếng ồn, mật độ người và lượng phương tiện phát sinh, đồng thời xác định rõ phần diện tích người dân được sử dụng miễn phí.

Một ngày quanh Hồ Gươm có thể kéo dài từ tham quan, tìm hiểu di sản sang xem biểu diễn, dùng bữa và trải nghiệm thành phố về đêm, thay vì mỗi hoạt động tồn tại như một sản phẩm riêng lẻ.

“Giá trị kinh tế cần phục vụ sức sống của khu vực, không được trở thành lý do để thu hẹp quyền tiếp cận di sản. Hà Nội nên ưu tiên sản phẩm văn hóa đặc trưng có giá trị gia tăng cao thay vì tăng thuần túy số lượng dịch vụ", ông Quỳnh nói.

Với ẩm thực và kinh tế đêm, thay vì chỉ dừng ở chợ đêm và hàng lưu niệm đại trà, ông đề xuất phát triển những trải nghiệm ẩm thực có chọn lọc, trong đó món ăn được kết nối với văn hóa Hà Thành, kiến trúc và âm nhạc.

Ông Phạm Hải Quỳnh dẫn các trục văn hóa tại Paris và khu South Bank ở London như những trường hợp Hà Nội có thể tham khảo về tổ chức tuyến đi bộ, ánh sáng nghệ thuật và hoạt động cộng đồng để dẫn dòng khách giữa các điểm đến.

Tuy nhiên, điều quan trọng hơn việc kích hoạt kinh tế đêm là xác lập giới hạn bảo tồn. Kinh tế đêm quanh Hồ Gươm và phố cổ không thể đánh đổi bằng thương mại hóa hỗn loạn, tiếng ồn vượt ngưỡng hoặc những loại hình kinh doanh làm biến dạng không gian kiến trúc di sản.

Cần phân vùng giữa không gian văn hóa lắng đọng và không gian giải trí sôi động, thay vì áp cùng một cường độ hoạt động lên toàn khu vực.

Nối dài một ngày quanh Hồ Gươm vì thế không có nghĩa là kéo giờ đóng cửa muộn hơn hay lấp đầy khu trung tâm bằng thêm nhiều hàng quán. Đó là việc tổ chức lại cả một hệ sinh thái: Đi bộ thuận tiện, giao thông công cộng đủ gần, di sản được kể bằng một mạch thống nhất, bảo tàng và sân khấu nối được lịch hoạt động, dịch vụ tạo ra giá trị nhưng không lấn át không gian công cộng.

Hà Nội đang đứng trước cơ hội tái cấu trúc lớn nhất khu vực Hồ Gươm trong nhiều năm tới. Nhưng một quảng trường rộng hơn chưa đương nhiên tạo ra đời sống văn hóa phong phú hơn. Nếu thiếu một cơ chế vận hành chung, những điểm đến dù nằm sát nhau vẫn chỉ là những “ốc đảo”.

Thước đo sau cùng không phải du khách ở lại muộn thêm bao nhiêu giờ, mà là trong khoảng thời gian ấy, họ hiểu thêm gì về Hà Nội? Và thành phố giữ lại được gì cho chính công dân Thủ đô?