Đối thoại châu Á - Thái Bình Dương về Di sản và tính xác thực tại Hà Nội và Ninh Bình:Sẽ thông qua 'Văn kiện Hà Nội về Di sản và tính xác thực'

Đại biểu tham dự Đối thoại sẽ tham quan, khảo sát tại Ninh Bình. Ảnh: TR.HUẤN

Khoảng 250 đại biểu trong và ngoài khu vực tham dự sự kiện, gồm đại diện các cơ quan chính phủ, chuyên gia di sản, đơn vị quản lý di sản, nhà nghiên cứu, đại diện cộng đồng, chủ thể nắm giữ tri thức và thanh niên.

Đối thoại diễn ra vào thời điểm có nhiều ý nghĩa đối với quan hệ hợp tác Việt Nam - UNESCO. Năm 2026 đánh dấu 50 năm Việt Nam và UNESCO thiết lập quan hệ hợp tác. Cũng trong thời gian này, Đại hội đồng Liên Hợp Quốc đã thông qua nghị quyết phát động Thập kỷ quốc tế về văn hóa vì phát triển bền vững giai đoạn 2027-2036, một sáng kiến do Việt Nam khởi xướng.

Đưa kinh nghiệm Việt Nam vào đối thoại quốc tế

Theo bà Lê Thị Hồng Vân, Cục trưởng Cục Ngoại vụ và Ngoại giao văn hóa (Bộ Ngoại giao), kiêm Tổng Thư ký Ủy ban quốc gia UNESCO Việt Nam, Đối thoại hướng tới việc chia sẻ kinh nghiệm giữa các quốc gia và đóng góp vào quá trình xây dựng “Văn kiện Hà Nội về Di sản và tính xác thực”.

Văn kiện được kỳ vọng trở thành tài liệu tham khảo thực tiễn cho các quốc gia trong nhận diện di sản, xây dựng danh sách dự kiến, lập hồ sơ đề cử, bảo tồn, quản lý và giám sát di sản.

“Nói cách khác, Việt Nam không chỉ tham gia vào cuộc đối thoại với tư cách một quốc gia có nhiều di sản được UNESCO ghi danh, mà còn có cơ hội đưa những kinh nghiệm, bài học từ thực tiễn bảo tồn của mình vào quá trình trao đổi, thảo luận để hình thành cách tiếp cận chung ở cấp độ khu vực và rộng hơn là quốc tế”, bà Vân chia sẻ.

Một trong những nội dung trọng tâm của Hội nghị là xem xét mức độ phù hợp của các cách tiếp cận hiện nay trước thực tiễn bảo tồn di sản. Những vấn đề được đặt ra trải rộng từ phục dựng di sản sau xung đột hoặc thiên tai, bảo tồn di sản sống, vai trò của cộng đồng trong gìn giữ giá trị di sản, đến những thách thức do đô thị hóa, biến đổi khí hậu, thiên tai và yêu cầu phát triển.

Thông qua các trường hợp nghiên cứu so sánh, nhóm làm việc chuyên môn và khảo sát thực địa, những cách tiếp cận hiện hành sẽ được kiểm chứng trong từng bối cảnh di sản cụ thể. Trên cơ sở đó, Hội nghị hướng tới xác định những lĩnh vực cần tiếp tục hoàn thiện và đề xuất các hướng dẫn phù hợp hơn với thực tiễn.

Đây cũng là bài toán ngày càng rõ nét đối với Việt Nam khi công tác bảo tồn di sản phải giải quyết hài hòa giữa gìn giữ giá trị gốc, phục hồi những giá trị đã mất, bảo đảm đời sống cộng đồng và đáp ứng yêu cầu phát triển. Tính xác thực của di sản vì thế được xem xét trong mối quan hệ với tính toàn vẹn, giá trị nổi bật toàn cầu, cơ chế bảo vệ và hiệu quả quản lý.

Theo BTC, với hệ thống di sản thế giới và di sản thiên nhiên đa dạng cùng nhiều năm kinh nghiệm trong công tác bảo tồn, Việt Nam có những bài học thực tiễn phù hợp để đóng góp vào các nội dung thảo luận của Hội nghị.

Trưởng Đại diện UNESCO tại Việt Nam Jonathan Wallace Baker đánh giá cao việc Việt Nam ngày càng chủ động mang kinh nghiệm, góc nhìn và các sáng kiến của mình đóng góp vào công việc chung của UNESCO ở cấp độ khu vực và toàn cầu. Theo ông, điều này góp phần đưa quan hệ hợp tác Việt Nam - UNESCO trở thành quan hệ đối tác bình đẳng, cùng học hỏi và chia sẻ tri thức.

Việt Nam hiện có 9 di sản thế giới, 17 di sản văn hóa phi vật thể, cùng nhiều khu dự trữ sinh quyển, công viên địa chất toàn cầu, thành phố sáng tạo, thành phố học tập và di sản tư liệu được công nhận.

Từ thực tiễn phong phú đó, việc tổ chức Đối thoại tại Việt Nam tạo điều kiện để các chuyên gia quốc tế tiếp cận trực tiếp những trường hợp di sản cụ thể; đồng thời giúp các nhà quản lý, nhà nghiên cứu và cộng đồng Việt Nam trao đổi với đồng nghiệp trong khu vực về những vấn đề đang đặt ra trong bảo tồn.

Thông qua Đối thoại, Việt Nam còn có cơ hội đưa tiếng nói, tri thức và kinh nghiệm thực tiễn của khu vực châu Á - Thái Bình Dương vào các cuộc thảo luận quốc tế, đồng thời tăng cường quan hệ hợp tác với UNESCO, ICOMOS, các thành viên Ủy ban Di sản Thế giới và đội ngũ chuyên gia quốc tế.

Việc đăng cai sự kiện nằm trong tiến trình Việt Nam tiếp tục chủ động tham gia UNESCO và các cơ chế quốc tế về văn hóa, di sản. Đối thoại vì thế vừa là nơi Việt Nam chia sẻ những kinh nghiệm đã tích lũy, vừa mở thêm cơ hội tiếp nhận tư vấn chuyên môn đối với những vấn đề đang được quan tâm trong bảo tồn và phát huy giá trị di sản.

Một trong những nội dung được kỳ vọng là tranh thủ sự ủng hộ và tư vấn chuyên môn của các chuyên gia quốc tế đối với những hồ sơ đề cử di sản thế giới như Óc Eo - Ba Thê, Cổ Loa, Củ Chi, Vân Long - Kim Bảng - Tam Chúc.

Theo chương trình, ngày 28.9 sẽ diễn ra phiên khai mạc toàn thể và các phiên hội thảo chuyên đề về tính xác thực, giá trị nổi bật toàn cầu và những đóng góp của châu Á đối với tư duy toàn cầu về tính xác thực.

Ngày 29.9, các đại biểu sẽ tham quan trưng bày về tính xác thực phục dựng Điện Kính Thiên, không gian Chính điện Kính Thiên và dự kiến tham dự lễ khởi công Dự án Bảo quản, tu bổ, phục hồi Điện Kính Thiên tại Khu trung tâm Hoàng thành Thăng Long - Hà Nội. Chiều cùng ngày tiếp tục diễn ra các phiên hội thảo chuyên đề.

Ngày 30.9, Hội nghị tổ chức các phiên toàn thể với chủ đề về cộng đồng, tri thức, quản trị dài hạn và định hướng tương lai; con đường phía trước của “Văn kiện Hà Nội về Tính xác thực”.

Hoàng thành Thăng Long, điển hình về tính xác thực của di sản

Hoàng thành Thăng Long là không gian để các chuyên gia quốc tế trực tiếp trao đổi về những vấn đề liên quan đến tính xác thực và tính toàn vẹn của di sản. Ảnh: H.G

Một trong những điểm nhấn của Đối thoại tại Hà Nội là Khu trung tâm Hoàng thành Thăng Long. Di sản này sẽ được giới thiệu như một trường hợp nghiên cứu thực tiễn về bảo tồn và phát huy giá trị, đồng thời trở thành không gian để các chuyên gia quốc tế trực tiếp trao đổi về tính xác thực và tính toàn vẹn của di sản.

Ông Nguyễn Thanh Quang, Giám đốc Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long - Hà Nội cho biết, tại Hội nghị, Trung tâm sẽ có tham luận tại Phiên toàn thể 2 với chủ đề “Tính xác thực, tính toàn vẹn và giá trị nổi bật toàn cầu (OUV)”. Tham luận tập trung làm rõ mối quan hệ giữa các yếu tố này, yêu cầu về bằng chứng đối với những đóng góp của châu Á cho tư duy toàn cầu về tính xác thực, đồng thời chia sẻ kinh nghiệm thực tế của Hoàng thành Thăng Long trong nghiên cứu, bảo tồn và phát huy giá trị di sản.

Câu chuyện phục dựng Điện Kính Thiên được đặt ngay trong mạch thảo luận về tính xác thực. Công tác nghiên cứu, phục dựng Điện Kính Thiên và không gian Điện Kính Thiên được tiến hành kỹ lưỡng, đáp ứng các quy định, yêu cầu khoa học trong nước cũng như khuyến nghị của UNESCO, ICOMOS, hướng tới mục tiêu bảo tồn và gia tăng giá trị nổi bật toàn cầu của di sản.

Cũng trong khuôn khổ Hội nghị, Hoàng thành Thăng Long được giới thiệu như một điển hình về bảo tồn và phát huy giá trị di sản. Việc khởi công phục dựng Điện Kính Thiên gắn với quá trình nghiên cứu, bảo tồn và hợp tác quốc tế kéo dài nhiều năm, dựa trên các cứ liệu khảo cổ học, định hướng chiến lược và những khuyến nghị chuyên môn của UNESCO, ICOMOS.

“Việc phục dựng Điện Kính Thiên không tách rời cuộc đối thoại rộng hơn về cách ứng xử với di sản trong thế giới đương đại. Những gì được phục hồi, cách thức phục hồi, căn cứ khoa học nào được sử dụng và làm thế nào để những giá trị được phục hồi tiếp tục nằm trong tổng thể giá trị nổi bật toàn cầu của di sản là những vấn đề cần được xem xét trên nền tảng khoa học và các khuyến nghị quốc tế.

Đây cũng là một trong những giá trị thiết thực mà Đối thoại mang lại cho Việt Nam: Đặt những vấn đề cụ thể của di sản Việt Nam trong không gian trao đổi quốc tế, đồng thời mở rộng cơ hội để các chuyên gia, nhà quản lý và cộng đồng cùng tham gia vào quá trình bảo tồn và phát huy giá trị di sản”, ông Quang cho biết.

Việc đăng cai Đối thoại châu Á - Thái Bình Dương về Di sản và tính xác thực tiếp tục cho thấy sự chủ động của Việt Nam trong hợp tác quốc tế về di sản, đồng thời mở thêm một diễn đàn để những kinh nghiệm được đúc rút từ thực tiễn bảo tồn trong nước được chia sẻ rộng rãi.

Từ câu chuyện phục dựng Điện Kính Thiên đến những kinh nghiệm trong bảo tồn, quản lý và phát huy giá trị di sản, Đối thoại lần này là cơ hội để Việt Nam đưa những vấn đề đang đặt ra trong thực tiễn của mình vào một không gian trao đổi rộng hơn. Ở đó, kinh nghiệm từ các di sản Việt Nam được chia sẻ, đối chiếu với những cách tiếp cận của khu vực và thế giới, đồng thời tiếp nhận thêm những góc nhìn chuyên môn cho chính công tác bảo tồn trong nước.

Xa hơn một kỳ hội nghị, những trao đổi tại Hà Nội và Ninh Bình còn được kỳ vọng góp phần hình thành “Văn kiện Hà Nội về Di sản và tính xác thực”. Từ thực tiễn Việt Nam, tiếng nói và kinh nghiệm của khu vực châu Á - Thái Bình Dương vì thế có thêm một con đường để đi vào cuộc đối thoại chung của thế giới về cách nhận diện, gìn giữ và trao truyền giá trị di sản cho tương lai.