Đối thoại thực chất, minh bạch thông tin để "nâng chất" thị trường trái phiếu

Gắn công bố thông tin với đối thoại

Trái phiếu doanh nghiệp tạo ra quan hệ tín dụng kéo dài nhiều năm, trong đó dòng tiền, tiến độ dự án, cơ cấu nợ và giá trị tài sản bảo đảm có thể thay đổi. Vì vậy, bên cạnh công bố thông tin, trao đổi thường xuyên giữa doanh nghiệp và trái chủ cần được xem là một phần của quá trình theo dõi khoản vay, giúp các bên cập nhật diễn biến và đánh giá việc thực hiện nghĩa vụ.

Các quy định hiện hành kéo dài nghĩa vụ công bố thông tin định kỳ, bất thường và tình hình sử dụng vốn cho đến khi trái phiếu không còn dư nợ. Công bố thông tin tạo căn cứ chung, còn đối thoại giúp làm rõ những nội dung nhà đầu tư cần hiểu, đối chiếu hoặc hỏi lại. Hai hoạt động này bổ trợ cho nhau trong suốt thời gian doanh nghiệp thực hiện nghĩa vụ với trái chủ.

Đối thoại định kỳ giúp trái chủ theo dõi nghĩa vụ và đánh giá rủi ro. Ảnh: VNDIRECT

Thực tế, trao đổi thường được chú ý khi đã phát sinh chậm thanh toán, thay đổi điều khoản hoặc nhu cầu kéo dài kỳ hạn. Khi ấy, thời gian xử lý và lựa chọn của các bên có thể hạn chế. Nếu được cập nhật từ trước, trái chủ có cơ sở theo dõi diễn biến và đánh giá phương án khi phát sinh thay đổi. Vì thế, đối thoại không nên chỉ bắt đầu khi khó khăn đã bộc lộ; giá trị của nó nằm ở tính liên tục trong cả giai đoạn thực hiện nghĩa vụ.

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, đối thoại định kỳ có thể được tổ chức theo những nguyên tắc cụ thể. Nhật Bản khuyến nghị doanh nghiệp công bố chính sách đối thoại với cổ đông, người phụ trách, kênh trao đổi và cách kiểm soát thông tin nội bộ. Ấn Độ yêu cầu doanh nghiệp niêm yết báo lịch họp với nhà đầu tư tổ chức trước ít nhất 2 ngày làm việc; với họp kết quả kinh doanh, bản ghi và biên bản phải được công bố sau đó. Trong một số đợt phát hành trái phiếu lợi suất cao tại châu Âu, điều khoản phát hành quy định báo cáo hằng năm, hằng quý và có trường hợp tổ chức họp mở cho tất cả trái chủ.

Ở Việt Nam, một số doanh nghiệp niêm yết đã duy trì gặp gỡ nhà đầu tư. PVI tổ chức hằng quý, trong khi Techcombank và SHB cập nhật kết quả kinh doanh theo tháng. Đây là quan hệ với cổ đông và nhà đầu tư cổ phiếu, khác với quan hệ giữa tổ chức phát hành trái phiếu và trái chủ vốn gắn trực tiếp với nghĩa vụ trả nợ. Dù vậy, cách duy trì lịch gặp và cập nhật thông tin có thể tham khảo và điều chỉnh cho phù hợp với đặc điểm của thị trường trái phiếu.

Đối thoại thực chất củng cố niềm tin

Đối thoại hiệu quả không nhất thiết cần tổ chức dày đặc. Doanh nghiệp có thể gắn lịch cập nhật với kỳ công bố báo cáo tài chính và trao đổi thêm khi có thay đổi đáng kể. Tài liệu nên được gửi trước, có phần hỏi đáp và được lưu lại. Nội dung cần tập trung vào khả năng thực hiện nghĩa vụ, gồm dòng tiền, cơ cấu và lịch trả nợ, đòn bẩy tài chính, tiến độ dự án, chất lượng tài sản bảo đảm nếu có và phương án trả nợ. Thông tin có thể ảnh hưởng đến quyết định đầu tư cần được cung cấp đồng thời cho các trái chủ cùng loại trái phiếu hoặc công bố theo quy định.

Chất lượng đối thoại thể hiện ở tính cụ thể, nhất quán và khả năng kiểm chứng của thông tin, cũng như cách doanh nghiệp phản hồi câu hỏi về nguồn tiền trả nợ, tiến độ dự án hay phương án xử lý khi kết quả kinh doanh không đạt kỳ vọng. Việc làm rõ diễn biến, nguyên nhân và phương án xử lý giúp các bên có thêm căn cứ xem xét rủi ro. Tuy nhiên, đối thoại không thay thế công bố thông tin, thẩm định độc lập hay trách nhiệm thực hiện cam kết của tổ chức phát hành.

Thông tin có chất lượng cũng liên quan đến việc định giá rủi ro và chi phí vốn. Khi thiếu cơ sở đánh giá khả năng trả nợ, nhà đầu tư có thể yêu cầu mức bù rủi ro cao hơn, áp dụng điều kiện chặt chẽ hơn hoặc hạn chế tham gia. Trao đổi minh bạch, nhất quán giữa thông tin công bố và kết quả thực hiện có thể góp phần xây dựng uy tín tín dụng, hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận vốn với điều kiện phù hợp hơn trong dài hạn. Đối thoại cũng cần bảo đảm công bằng thông tin: bảo vệ bí mật kinh doanh, nhưng không để thông tin quan trọng chỉ đến với một nhóm trái chủ.

Yêu cầu đối thoại cũng được đặt ra ở cấp quản lý. Tại Hội nghị Tổng kết hoạt động thị trường trái phiếu năm 2026, Thứ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Đức Chi cũng đề nghị tăng cường đối thoại định kỳ giữa cơ quan quản lý và các thành viên thị trường, nghiên cứu tổ chức định kỳ ít nhất hai lần mỗi năm, tiến tới hằng quý nếu có điều kiện. Mỗi kỳ cần xác định vấn đề cần tháo gỡ, thống nhất giải pháp trọng tâm và đánh giá kết quả ở kỳ tiếp theo, để kiến nghị được chuyển thành hành động cụ thể.

Với vai trò nhà đầu tư tổ chức, từ góc nhìn của PVIAM, đối thoại thường xuyên với doanh nghiệp phát hành là một phần của quá trình giám sát và quản trị rủi ro tín dụng sau đầu tư. Hoạt động này giúp cập nhật tình hình tài chính, theo dõi cam kết và nhận diện vấn đề cần đánh giá sâu hơn. Đây cũng là giá trị của quản lý quỹ chuyên nghiệp thông qua nguồn lực dành cho thẩm định, giám sát và quản trị rủi ro danh mục có hệ thống. Dù vậy, đối thoại cần đi cùng đánh giá độc lập, không thay thế nghĩa vụ công bố thông tin và trách nhiệm thực hiện cam kết của tổ chức phát hành.

Niềm tin trên thị trường trái phiếu không hình thành chỉ từ việc có các cuộc gặp, mà từ thông tin đáng tin cậy, phản hồi có trách nhiệm và cam kết được thực hiện. Khi doanh nghiệp duy trì trao đổi với trái chủ, đồng thời cơ quan quản lý và thành viên thị trường có kênh đối thoại thực chất, vấn đề phát sinh có thêm cơ hội được nhận diện và xử lý trên cơ sở đầy đủ thông tin. Đây là điều kiện cần để nâng cao chất lượng thị trường và củng cố vai trò huy động vốn trung, dài hạn của trái phiếu doanh nghiệp.