Đòn bẩy vốn giúp phục hồi sản xuất

Ông Trần Văn Lẹ (áo trắng) ở xã Đề Gi, tỉnh Gia Lai phục hồi sản xuất nhờ nguồn vốn ngân hàng. (Ảnh: HỒNG ANH)

Cách bến cảng Đề Gi (thuộc tỉnh Bình Định cũ, nay là tỉnh Gia Lai) không xa, là vùng nuôi trồng thủy sản ven đầm. Giữa hệ thống lồng bè, ông Trần Văn Lẹ (thôn An Quang Tây, xã Đề Gi) đang kiểm tra các ô nuôi cá, tôm. Gia đình ông Lẹ bắt đầu vay vốn Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (Agribank) từ năm 2016. Đến nay, hạn mức tín dụng khoảng 3,2 tỷ đồng, dư nợ còn khoảng 600 triệu đồng. Thế nhưng vào năm 2025, bão số 13 khiến gia đình ông gần như mất trắng. “Thiệt hại gần 1,3 tỷ đồng, nhiều lồng bè bị cuốn trôi, chúng tôi tưởng như không thể làm lại”, ông Lẹ nhớ lại.

Với ông Lẹ, ký ức về trận bão vẫn còn nguyên vẹn: “Sáng ra nhìn đầm mà không biết bắt đầu lại từ đâu khi toàn bộ hệ thống nuôi cá bớp, cá mú, cá chim bị phá hủy”. Nhưng động lực giúp ông và gia đình sớm bắt tay làm lại là nhờ khoản vay hơn 2 tỷ đồng từ Agribank được giảm lãi suất từ 6,5% xuống còn 5,5%, giúp giảm áp lực tài chính trong giai đoạn khó khăn nhất. Đến nay, sau gần nửa năm, hoạt động nuôi trồng phục hồi khoảng 90%. Trước thời điểm bão, mỗi năm sản lượng của gia đình ông Lẹ đạt hơn 20 tấn cá, lợi nhuận từ 800 triệu đến hơn 1 tỷ đồng, tùy theo giá thị trường.

Ông Nguyễn Ngọc Châu, Giám đốc Công ty TNHH Ngọc Châu (tỉnh Gia Lai), cũng trải qua một cú sốc lớn khi hơn 40 hồ nuôi tôm bị ảnh hưởng nghiêm trọng bởi bão, thiệt hại khoảng 18 tỷ đồng. “Cả đời làm nghề, tôi chưa thấy cơn bão nào như vậy. Gần như mất trắng”, ông Châu tâm sự. Agribank giảm 1% lãi suất đối với khoản dư nợ khoảng 17,5 tỷ đồng, giúp doanh nghiệp của ông Châu thêm nguồn lực phục hồi.

Năm 2025 ghi nhận một chuỗi thiên tai cực đoan với cường độ và tần suất dày đặc, gây thiệt hại ước tính lên tới hàng chục nghìn tỷ đồng, ảnh hưởng trực tiếp tới hàng trăm nghìn hộ dân, nhất là tại các vùng nông thôn, miền núi và ven biển. Theo thống kê, tổng thiệt hại do thiên tai trong năm lên tới khoảng 85.000-100.000 tỷ đồng, tương đương gần 2% GDP. Hàng trăm nghìn ngôi nhà bị hư hại, hơn nửa triệu héc-ta cây trồng bị ảnh hưởng, hàng trăm nghìn hộ gia đình rơi vào tình trạng mất nguồn thu nhập. Đáng lưu ý, thiên tai không chỉ gây thiệt hại trực tiếp mà còn làm gián đoạn chuỗi sản xuất nông nghiệp, nuôi trồng thủy sản và hộ kinh doanh nhỏ lẻ...

Số liệu từ ngành ngân hàng cũng cho thấy, khoảng 250.000 khách hàng vay vốn bị ảnh hưởng, với tổng dư nợ gần 60.000 tỷ đồng. Áp lực trả nợ trong khi dòng tiền bị gián đoạn đã khiến nhiều hộ dân rơi vào tình trạng khó khăn kép, tiềm ẩn nguy cơ gia tăng nợ xấu nếu không có giải pháp hỗ trợ kịp thời.

Trong bối cảnh đó, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam chỉ đạo toàn hệ thống các tổ chức tín dụng triển khai đồng bộ các biện pháp hỗ trợ. Trọng tâm là cơ cấu lại thời hạn trả nợ, giữ nguyên nhóm nợ, miễn giảm lãi suất từ 0,5-2%/ năm, qua đó giúp người vay giảm áp lực tài chính trước mắt. Đây là giải pháp mang tính “cấp cứu”, tạo dư địa để người dân ổn định tâm lý và từng bước khôi phục sản xuất.

Song song, các gói tín dụng ưu đãi quy mô lớn, ước tính khoảng 70.000 tỷ đồng, được triển khai nhằm tái cấp vốn cho hoạt động sản xuất, kinh doanh. Đến cuối năm 2025, gần 1.500 tỷ đồng được giải ngân cho khoảng 6.500 khách hàng, trong đó riêng lĩnh vực nông nghiệp chiếm khoảng 600 tỷ đồng. Ngân hàng Chính sách xã hội cũng giảm lãi suất 2%/ năm cho khoảng 3 triệu khách hàng tại 22 địa phương, với tổng giá trị hỗ trợ lãi suất hơn 1.100 tỷ đồng, góp phần hỗ trợ các đối tượng yếu thế vượt qua giai đoạn khó khăn.

Ở cấp độ vi mô, nhiều ngân hàng thương mại chủ động vào cuộc với các chương trình riêng: Giảm lãi suất, cấp mới khoản vay ưu đãi, đồng hành cùng khách hàng tái thiết sản xuất. Agribank triển khai các chương trình tín dụng đặc thù cho nông dân và hộ sản xuất bị thiệt hại; Vietcombank giảm lãi suất tới 2%/năm cho cả khoản vay cũ và mới; BAC A BANK đưa ra gói tín dụng 3.000 tỷ đồng hỗ trợ phục hồi sản xuất;... Chỉ thống kê riêng từ hệ thống Agribank, trong năm 2025, toàn hệ thống có hơn 26.300 khách hàng bị ảnh hưởng bởi thiên tai được hỗ trợ với tổng dư nợ hơn 13.380 tỷ đồng. Riêng tại Agribank chi nhánh Bình Định, 354 khách hàng được giảm lãi suất với tổng dư nợ gần 895 tỷ đồng.

Những con số này, nếu nhìn từ góc độ tài chính, là chi phí. Nhưng nếu nhìn từ góc độ phát triển, đó là cách giữ cho một khu vực kinh tế không bị “đứt mạch”. “Thủy sản là sinh kế chính của người dân địa phương. Sau bão, nếu không có sự hỗ trợ kịp thời về vốn thì rất khó để bà con khôi phục sản xuất”, Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Đề Gi Võ Văn Tài nhấn mạnh. Ngay sau thiên tai, chính quyền địa phương và Agribank phối hợp rà soát thiệt hại, triển khai chính sách hỗ trợ, tạo điều kiện để người dân tiếp tục vay vốn. Nhờ đó, chỉ sau một thời gian ngắn, nhiều hộ đã cải tạo lại ao đầm, thả giống và từng bước ổn định sản xuất.

Thực tế tại nhiều địa phương cho thấy, hệ thống ngân hàng đang đóng vai trò “trụ đỡ” trong ổn định kinh tế-xã hội sau thiên tai. Tuy nhiên, những năm gần đây, thiên tai không còn là yếu tố bất thường mà đang trở thành một “biến số” thường trực trong phát triển kinh tế. Vì vậy, nếu chỉ dừng ở việc hỗ trợ phục hồi ngắn hạn, nền kinh tế, nhất là khu vực nông thôn sẽ tiếp tục dễ tổn thương trước các cú sốc tương tự trong tương lai.

Trước tình hình này, tín dụng ngân hàng cần được định vị lại, không chỉ là công cụ hỗ trợ mà phải trở thành “đòn bẩy” cho quá trình tái cấu trúc sinh kế theo hướng bền vững. Theo giới chuyên gia, trước hết, cần ưu tiên phát triển tín dụng xanh, hướng dòng vốn vào các mô hình sản xuất thích ứng với biến đổi khí hậu như nông nghiệp công nghệ cao, sản xuất tuần hoàn, hoặc các hệ thống canh tác ít rủi ro. Đây không chỉ là giải pháp kinh tế, mà còn là chiến lược giảm thiểu tổn thất trong dài hạn. Bên cạnh đó, cần thúc đẩy mạnh mẽ mô hình cho vay theo chuỗi liên kết. Khi nông dân được kết nối với doanh nghiệp và hợp tác xã, rủi ro thị trường được chia sẻ, đầu ra sản phẩm ổn định hơn, từ đó nâng cao hiệu quả sử dụng vốn và khả năng trả nợ.

Ngoài ra, một vấn đề mang tính cấu trúc khác là sự thiếu vắng các công cụ chia sẻ rủi ro, nhất là bảo hiểm nông nghiệp và bảo hiểm thiên tai. Khi toàn bộ rủi ro dồn lên vai người vay và ngân hàng, tín dụng khó có thể mở rộng một cách bền vững. Do đó, cần sớm hoàn thiện hệ sinh thái tài chính bao gồm tín dụng-bảo hiểm-hỗ trợ ngân sách. Vai trò điều phối chính sách cũng cần được nâng lên một tầm mới. Sự phối hợp giữa chính sách tiền tệ và tài khóa đã có chuyển biến tích cực, nhưng vẫn cần một cơ chế điều hành linh hoạt, thống nhất để bảo đảm dòng vốn được phân bổ đúng đối tượng, đúng mục tiêu.