Đòn thuế quan bị chặn có thể là 'món quà' cho ông Trump

Tàu chở hàng neo đậu tại cảng ở Oakland, bang California, Mỹ, ngày 4/8/2025. Ảnh: Reuters.

Quyết định bác bỏ thuế quan được Tòa án Tối cao Mỹ đưa ra ngày 21/2 có lẽ là sự bác bỏ gây sốc nhất trong nhiệm kỳ này của Tổng thống Mỹ Donald Trump.

Các thẩm phán, bao gồm cả hai người do ông Trump bổ nhiệm, đều đã bác bỏ chính sách kinh tế đặc thù mà ông theo đuổi, đó là chính sách thuế quan áp dụng trên toàn cầu.

Tuy nhiên, CNN đánh giá, về lâu dài, Tòa án Tối cao có thể đã “cứu” ông Trump, tặng ông và đảng Cộng hòa một “món quà”.

Một số nghị sĩ Cộng hòa công khai ca ngợi phán quyết của tòa, nhiều người khác thể hiện sự hài lòng kín đáo hơn. Bởi lẽ, dù quyết định này rõ ràng là một bước lùi lớn trong chương trình nghị sự của ông Trump, nhưng nó cũng đồng thời chặn bớt nguy cơ gây tổn hại cho nền kinh tế Mỹ trong ngắn hạn.

Câu chuyện về thuế quan chắc chắn chưa khép lại. Ông Trump nhanh chóng phát tín hiệu sẽ áp thuế toàn cầu 10% viện dẫn một cơ sở pháp lý khác. Ngay sau đó, ông Trump thậm chí nói sẽ nâng thuế toàn cầu lên mức 15%.

Ông cũng tuyên bố phán quyết của Tòa án Tối cao thực chất khiến khả năng áp dụng các biện pháp trừng phạt thương mại của ông trở nên “mạnh mẽ hơn”.

Tuy nhiên, điều đó không chính xác. Quyền áp thuế của ông Trump đã bị thu hẹp đáng kể. Trước đây, các nghị sĩ Cộng hòa sẵn sàng để ông Trump tự hành động, kể cả trong những vấn đề mà Hiến pháp trao quyền cho Quốc hội ra quyết định.

Nhưng cú vấp lần này có thể sẽ buộc nội bộ đảng Cộng hòa phải suy xét lại việc tiếp tục ủng hộ các bước đi mạo hiểm của ông Trump.

Câu hỏi lớn hiện nay là liệu đảng Cộng hòa có biết cách tận dụng cơ hội mà Tòa án Tối cao vừa trao, để hạ nhiệt vấn đề căng thẳng do ông Trump tạo ra hay không.

Tòa án Tối cao “trói tay” ông Trump

Việc phán quyết của Tòa án Tối cao Mỹ được đưa ra trong ngày 21/2 có ý nghĩa nhất định về mặt thời điểm.

Chỉ 90 phút trước đó, Cục Phân tích Kinh tế Mỹ công bố GDP quý IV của năm 2025 chỉ tăng trưởng với tốc độ 1,4%. Điều này khiến năm 2025 là năm tăng trưởng GDP kém thứ hai của nước Mỹ kể từ năm 2016.

Năm qua cũng là một trong những năm yếu kém nhất xét trong lĩnh vực việc làm tại Mỹ nhiều thập kỷ trở lại đây. Lạm phát, dù tiếp tục giảm nhẹ trong tháng 1, vẫn là vấn đề dai dẳng của nền kinh tế.

Nói cách khác, ngoài thị trường chứng khoán, nền kinh tế Mỹ không thực sự khởi sắc.

Quốc kỳ Mỹ tung bay bên ngoài trụ sở Tòa án Tối cao tại Washington, Mỹ, ngày 5/12/2024. Ảnh: Reuters.

Chưa rõ chính sách thuế quan gây ra tình trạng trì trệ ở mức độ nào, nhưng sự bất định xung quanh chính sách này, cũng như hiện tượng chi phí sinh hoạt gia tăng, đã phủ bóng lên bức tranh kinh tế Mỹ vốn đang không mấy sáng sủa.

Chính sách thuế quan đã cho người dân Mỹ thêm một lý do để quy trách nhiệm về cho ông Trump khi họ phải trải qua những khó khăn kinh tế.

Khi theo đuổi đòn thuế quan, ông Trump đã chủ động nhận lấy trách nhiệm về mình, nếu nền kinh tế Mỹ rơi vào chật vật. Trong lĩnh vực kinh tế học, đòn thuế quan vốn đã được nhiều nhà kinh tế đánh giá là chỉ tạo thêm rắc rối.

Kể từ khi ông Trump công bố chính sách thuế quan toàn cầu ngày 2/4/2025, tỷ lệ ủng hộ ông về mặt chính sách kinh tế trong các khảo sát tổng hợp của Nate Silver đã giảm từ +6 điểm xuống -12 điểm.

Một cuộc thăm dò của CNN trong tháng 1 cũng cho thấy 62% người Mỹ không tán thành cách ông Trump xử lý thuế quan. Ngay cả trong nhóm cử tri ủng hộ đảng Cộng hòa, vẫn có 25% cử tri không đồng tình.

Trong một cuộc họp báo chiều 21/2, ông Trump cho rằng ông có thể chuyển sang các cơ sở pháp lý khác để áp thuế. Quả thực vẫn có một số lựa chọn khác. Ông Trump nhanh chóng tuyên bố áp thuế toàn cầu 10% theo Mục 122 của Đạo luật Thương mại năm 1974.

“Giờ tôi sẽ đi theo con đường lẽ ra có thể lựa chọn ngay từ đầu, nó còn mạnh mẽ hơn lựa chọn ban đầu của chúng tôi”, ông Trump tuyên bố.

Tuy nhiên, điều đó cũng... không đúng.

Dù có nhiều phương án, nhưng không phải ngẫu nhiên mà ông Trump chọn cách tiếp cận ban đầu. Việc ông Trump sử dụng quyền khẩn cấp để áp thuế giúp ông có mức độ linh hoạt lớn trong việc nhanh chóng triển khai các mức thuế cao và điều chỉnh các mức thuế này. Biện pháp này vốn dùng để trừng phạt hoặc gây sức ép với các nước khác.

Giới hạn đáng kể nhất của phương án này là Quốc hội có thể bỏ phiếu hủy bỏ tình trạng khẩn cấp. Nhưng phe phản đối chính sách thuế quan từng không đạt đủ số phiếu cần thiết để phủ quyết chính sách thuế quan.

Nếu sử dụng Mục 122 của Đạo luật Thương mại năm 1974 như ông Trump viện dẫn mới đây, giới hạn mức thuế tối đa dừng ở mức 15% và thời hạn áp dụng chỉ trong 150 ngày, ông Trump sẽ cần được Quốc hội gia hạn. Trong bối cảnh cả hai viện gần đây đều đã có những đợt bỏ phiếu phản đối chính sách thuế quan của ông Trump, khả năng gia hạn thành công không cao.

Các cơ sở pháp lý khác mà ông Trump có thể viện dẫn cũng đều yêu cầu quy trình pháp lý phức tạp.

Ông Trump từng quảng bá thuế quan như công cụ phục hồi sản xuất Mỹ và tạo đòn bẩy lớn để đàm phán thương mại.

Nhưng nếu phải áp dụng Mục 122, thời hạn áp dụng sẽ ngắn hơn, trần thuế áp thấp hơn, quy trình phức tạp hơn. Điều này đồng nghĩa với việc ông Trump phải đối mặt với những ràng buộc mới. Các quốc gia khác cũng biết rõ các hạn chế này. Vì vậy, lực đòn bẩy của ông bị suy giảm.

Điều đáng quan sát tiếp theo là liệu ông Trump có thấy việc tiếp tục theo đuổi chiến lược thuế quan là bước đi hiệu quả trong bối cảnh mới hay không.

“Thuốc đắng dã tật”

CNN nhận định phán quyết của Tòa án Tối cao có thể sẽ tiếp thêm động lực lên tiếng cho nhiều nghị sĩ Cộng hòa vốn hoài nghi chính sách thuế quan, nhưng lựa chọn im lặng bấy lâu nay.

Tổng thống Mỹ Donald Trump, cùng Bộ trưởng Thương mại Howard Lutnick và Tổng biện lý D. John Sauer, họp báo tại Nhà Trắng ngày 20/2, sau khi Tòa án Tối cao phán quyết ông Trump vượt quá thẩm quyền khi áp thuế quan. Ảnh: Reuters.

Trong suốt một năm qua, nhiều nghị sĩ Cộng hòa đã im lặng, dù việc áp thuế đi ngược lại nỗ lực lâu dài của đảng Cộng hòa trong việc xây dựng hình ảnh là đảng ủng hộ thị trường tự do và thương mại tự do.

Phán quyết lần này của Tòa án Tối cao là cú giáng mạnh vào cách tiếp cận “đơn phương hành động” của ông Trump, động thái của tòa có thể sẽ ảnh hưởng đến cả những nỗ lực khác của ông.

Hiện nước Mỹ đã bước vào năm có cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ, cái giá tiềm tàng của chính sách thuế quan dần lộ rõ và trở nên đáng kể.

Ngay cả trước khi Tòa án Tối cao đưa ra quyết định bác bỏ thuế quan, những dấu hiệu khác cũng đã cho thấy sự kiên nhẫn đối với chương trình nghị sự của ông Trump đang dần suy giảm.

Một số nghị sĩ hiện có thể cho rằng một năm qua đã là cơ hội cho ông Trump thử nghiệm, còn giờ là lúc để chuyển hướng.

Thực tế, số nghị sĩ Cộng hòa lên tiếng chỉ trích quyết định của Tòa án Tối cao là tương đối ít. Dù vậy, điều này không có nghĩa họ sẽ đồng loạt phản đối ông Trump trong vấn đề thuế quan.

Hiện ông Trump chắc chắn cũng không muốn bị nhìn nhận là đang yếu thế và phải nhượng bộ Tòa án Tối cao, hay chịu sức ép từ đảng Cộng hòa. Ông vẫn đưa ra những tuyên bố rất đanh thép.

Nhưng nếu ông tiếp tục theo đuổi chiến lược thuế quan toàn cầu, ông có thể đang bỏ lỡ một “món quà”. Dù món quà này thoạt tiên có vẻ như một liều thuốc đắng, nhưng sau cùng, nó có thể góp phần giúp làm “dã tật” cho nền kinh tế Mỹ đang trì trệ. Chỉ có điều ông Trump có nhận ra và chịu nhận liều thuốc hay không.

An Hòa