Đồng bộ các giải pháp để thực hiện hiệu quả Chỉ thị 25-CT/TW về y tế cơ sở

Năm 2026, yêu cầu này càng cấp thiết khi mô hình chính quyền địa phương 2 cấp được triển khai, cùng với nhiều chính sách mới nhằm củng cố mạng lưới y tế ngay từ cơ sở.

Hoàn thiện mạng lưới, không để gián đoạn dịch vụ

Chỉ thị 25-CT/TW ngày 25/10/2023 của Ban Bí thư xác định y tế cơ sở là nền tảng của hệ thống y tế, đồng thời đặt mục tiêu đến năm 2030 mỗi trạm y tế có ít nhất một bác sĩ cơ hữu, mỗi thôn, bản có nhân viên y tế được đào tạo chuyên môn.

Trong năm 2026, yêu cầu này được đặt trong bối cảnh mô hình chính quyền địa phương 2 cấp chính thức vận hành. Bộ Y tế đã ban hành các quy định mới về chức năng, nhiệm vụ, cơ cấu tổ chức của trạm y tế xã, phường, đặc khu, tạo cơ sở để các địa phương sắp xếp lại mạng lưới.

Tại Thái Nguyên, 92 trạm y tế xã, phường được tổ chức lại và trực thuộc UBND cấp xã từ đầu năm 2026. Sau những tháng đầu vận hành, Bộ Y tế ghi nhận mô hình mới giúp tăng tính chủ động của chính quyền cơ sở trong quản lý sức khỏe cộng đồng.

Tại Cà Mau, việc đưa trạm y tế về trực thuộc UBND cấp xã cũng được ghi nhận góp phần rút ngắn thời gian xử lý một ổ dịch từ khoảng 48 giờ xuống 24 giờ. Những thực tế này cho thấy phân cấp có thể tạo ra hiệu quả rõ hơn nếu đi cùng trách nhiệm, nhân lực và năng lực chuyên môn.

Tuy nhiên, sắp xếp tổ chức không chỉ là thay đổi đầu mối quản lý. Điều quan trọng là phải bảo đảm liên thông chuyên môn giữa các tuyến và không làm gián đoạn hoạt động khám, chữa bệnh, tiêm chủng, phòng chống dịch và quản lý bệnh mạn tính.

Đầu tư, nhân lực, tổ chức bộ máy, chuyển đổi số và truyền thông sức khỏe là những nhóm giải pháp cần được triển khai đồng bộ để nâng cao chất lượng hoạt động y tế cơ sở. Ảnh: VGP.

Đầu tư đúng trọng tâm, gắn với nhân lực

Chỉ thị 25-CT/TW yêu cầu tăng đầu tư cho y tế cơ sở, ưu tiên y tế dự phòng, sàng lọc, phát hiện sớm và quản lý bệnh tật tại cộng đồng.

Năm 2026, Bộ Y tế ban hành Thông tư 22/2026/TT-BYT về danh mục máy móc, thiết bị cơ bản phục vụ hoạt động chuyên môn của trạm y tế xã, phường, đặc khu và Thông tư 23/2026/TT-BYT về thiết kế trạm y tế. Các quy định mới tạo cơ sở để địa phương đầu tư phù hợp với chức năng, nhiệm vụ, quy mô dân số và điều kiện thực tế.

Điều cần tránh là tình trạng đầu tư thiết bị nhưng thiếu người vận hành, hoặc cơ sở vật chất được nâng cấp nhưng thuốc, vật tư và nguồn lực chuyên môn chưa đáp ứng.

Bởi vậy, đầu tư cho y tế cơ sở phải được nhìn theo một chuỗi thống nhất: cơ sở vật chất - thiết bị - thuốc - nhân lực - chuyên môn - công nghệ.

Nhân lực là khâu then chốt

Bên cạnh mục tiêu của Chỉ thị 25-CT/TW, Nghị quyết 72-NQ/TW của Bộ Chính trị đặt yêu cầu mỗi năm trong giai đoạn 2025-2030 các địa phương luân phiên, luân chuyển, điều động ít nhất 1.000 bác sĩ về làm việc có thời hạn tại trạm y tế cấp xã.

Đây là giải pháp quan trọng trong bối cảnh nhân lực chất lượng cao vẫn tập trung nhiều ở tuyến trên và khu vực đô thị.

Tuy nhiên, đưa bác sĩ về cơ sở mới chỉ là bước đầu. Để giữ chân nhân lực, cần đồng thời có chính sách về thu nhập, nhà ở, đào tạo liên tục, cơ hội phát triển nghề nghiệp và hỗ trợ chuyên môn từ bệnh viện tuyến trên.

Ngày 27/9/2026, Bộ Y tế tiếp tục cho biết đang rà soát, hoàn thiện các cơ chế về đào tạo, luân phiên, điều động, thu hút bác sĩ về trạm y tế; đồng thời tăng cường chuyển giao kỹ thuật và hỗ trợ chuyên môn giữa các tuyến.

Chuyển đổi số để quản lý sức khỏe người dân

Một trong những thay đổi quan trọng của y tế cơ sở là chuyển từ tư duy "chờ người bệnh đến khám" sang chủ động quản lý sức khỏe.

Chương trình mục tiêu quốc gia về chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển giai đoạn 2026-2035 đặt mục tiêu đến năm 2030 có 90% xã, phường, đặc khu đạt Bộ tiêu chí quốc gia về y tế xã; 100% người dân được lập sổ sức khỏe điện tử và quản lý sức khỏe theo vòng đời.

Chuyển đổi số đang tạo ra những mô hình mới. Tại Hà Nội, mô hình "Trạm y tế 4.0" được triển khai tại phường Bồ Đề và Long Biên, ứng dụng định danh điện tử, kiosk thông minh và liên thông dữ liệu trong quá trình khám, chữa bệnh.

Nếu được triển khai đồng bộ, hồ sơ sức khỏe điện tử sẽ giúp trạm y tế nắm được nhóm nguy cơ, người cao tuổi, bệnh nhân tăng huyết áp, đái tháo đường và các trường hợp cần theo dõi thường xuyên, qua đó chuyển mạnh từ điều trị sang dự phòng và quản lý sức khỏe.

Truyền thông để người dân chủ động phòng bệnh

Y tế cơ sở hiệu quả không chỉ nằm ở khả năng khám, chữa bệnh mà còn ở việc giúp người dân biết cách phòng bệnh và nhận diện nguy cơ.

Trong môi trường số, truyền thông sức khỏe cần chuyển từ cách làm theo chiến dịch sang cung cấp thông tin thường xuyên, ngắn gọn, dễ hiểu và có kiểm chứng về tiêm chủng, dinh dưỡng, bệnh không lây nhiễm, sức khỏe người cao tuổi, bà mẹ và trẻ em.

Trạm y tế cũng cần trở thành một địa chỉ tin cậy để người dân tìm kiếm thông tin sức khỏe, thay vì phụ thuộc vào những nguồn thông tin chưa được kiểm chứng trên mạng xã hội.

Lấy sức khỏe người dân làm thước đo hiệu quả

Năm 2026 mở ra nhiều điều kiện mới để thực hiện Chỉ thị 25-CT/TW: tổ chức lại mạng lưới, tăng đầu tư, củng cố nhân lực, đẩy mạnh chuyển đổi số và triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2026-2035.

Tuy nhiên, hiệu quả cuối cùng không nằm ở số trạm y tế được xây mới hay số thiết bị được đầu tư, mà ở việc người dân có được chăm sóc sức khỏe sớm hơn, thuận tiện hơn và ngay tại nơi mình sinh sống hay không.

Khi trạm y tế thực sự làm tốt phòng bệnh, sàng lọc, quản lý bệnh mạn tính, tư vấn sức khỏe và kết nối hiệu quả với tuyến trên, mục tiêu đưa chăm sóc sức khỏe đến gần người dân mới thực sự trở thành hiện thực.