Chuyển từ trợ giúp sang bảo đảm quyền, sống khỏe, sống độc lập đối với người cao tuổi

Ảnh minh họa.

Ngày 30/9, Bộ Y tế phối hợp với Quỹ Dân số Liên Hợp Quốc tại Việt Nam tổ chức Hội nghị tổng kết thi hành Luật Người cao tuổi. Hội nghị diễn ra trong bối cảnh Việt Nam đang có những thay đổi nhanh về quy mô, cơ cấu dân số và nhu cầu chăm sóc người cao tuổi.

Phát biểu tại hội nghị, Thứ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Liên Hương cho biết, Luật Người cao tuổi được Quốc hội khóa XII thông qua ngày 23/11/2009 đã tạo cơ sở pháp lý quan trọng cho việc bảo vệ, chăm sóc và phát huy vai trò người cao tuổi. Qua gần 17 năm thực hiện, Luật đã góp phần thúc đẩy các chính sách về chăm sóc sức khỏe, bảo trợ, trợ giúp xã hội, bảo đảm đời sống vật chất, tinh thần và phát huy vai trò của người cao tuổi.

Tuy nhiên, theo Thứ trưởng Nguyễn Thị Liên Hương, bối cảnh hiện nay đã thay đổi đáng kể so với thời điểm Luật được ban hành. Việt Nam đang bước vào giai đoạn già hóa dân số nhanh; tuổi thọ tăng, quy mô và cơ cấu dân số thay đổi, trong khi nhu cầu của người cao tuổi ngày càng đa dạng.

Người cao tuổi không chỉ có nhu cầu được trợ giúp mà còn mong muốn sống khỏe, sống độc lập, có chất lượng, được tiếp cận các dịch vụ phù hợp và tiếp tục tham gia, đóng góp cho gia đình, cộng đồng và xã hội.

Từ thực tế này, Thứ trưởng Bộ Y tế đề nghị việc tổng kết Luật cần làm rõ ba nhóm vấn đề: những quy định còn phù hợp để tiếp tục kế thừa; những quy định bộc lộ hạn chế, bất cập, chồng chéo hoặc không còn phù hợp cần sửa đổi, bổ sung; đồng thời xác định những chính sách mới cần được bổ sung trước những thay đổi về dân số, kinh tế - xã hội và nhu cầu của người cao tuổi.

Thứ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Liên Hương phát biểu tại Hội nghị 

Một định hướng quan trọng được nêu tại hội nghị là đổi mới cách tiếp cận đối với người cao tuổi, chuyển từ chủ yếu trợ giúp sang bảo đảm quyền, thúc đẩy sống khỏe, sống độc lập và có chất lượng. Người cao tuổi cần được nhìn nhận không chỉ là đối tượng được chăm sóc mà còn là nguồn lực về tri thức, kinh nghiệm và vốn xã hội.

Theo đó, chính sách cần tạo điều kiện để người cao tuổi tiếp tục lao động phù hợp, tham gia các hoạt động xã hội, văn hóa, giáo dục, tình nguyện và đóng góp cho cộng đồng.

Về chăm sóc, Bộ Y tế định hướng xây dựng hệ thống toàn diện và liên tục với nhiều hình thức như chăm sóc tại gia đình, cộng đồng, chăm sóc ban ngày, chăm sóc tại cơ sở và chăm sóc dài hạn, chuyên sâu. Gia đình vẫn là nền tảng, cộng đồng là môi trường hỗ trợ, còn Nhà nước giữ vai trò kiến tạo chính sách, tiêu chuẩn, cơ chế tài chính và bảo đảm chất lượng dịch vụ.

Cùng với đó, chính sách cần tăng cường bảo đảm thu nhập, mở rộng tiếp cận bảo hiểm y tế và các dịch vụ thiết yếu, nhất là với người cao tuổi có hoàn cảnh khó khăn. Trong lĩnh vực y tế, trọng tâm là chuyển sang chăm sóc sức khỏe chủ động, quản lý sức khỏe liên tục tại cộng đồng, phát hiện sớm và quản lý bệnh không lây nhiễm, phục hồi chức năng, chăm sóc sức khỏe tâm thần, chăm sóc giảm nhẹ và chăm sóc dài hạn.

Người cao tuổi cần được trao thêm quyền lựa chọn

Phát biểu tại hội nghị, bà Pauline Tamesis, Điều phối viên thường trú Liên Hợp Quốc tại Việt Nam, cho rằng trong gần thập kỷ tới, cứ 5 người Việt Nam sẽ có một người từ 60 tuổi trở lên. Quá trình chuyển đổi nhân khẩu học này sẽ tác động tới hệ thống chăm sóc sức khỏe, an sinh xã hội, việc làm, nhà ở, cộng đồng, gia đình và nền kinh tế.

Theo bà Pauline Tamesis, việc tổng kết Luật Người cao tuổi cần đặt câu hỏi liệu các chính sách và hệ thống hiện nay có theo kịp thực tiễn và nguyện vọng của người cao tuổi hay không.

Một trong những khuyến nghị được đưa ra là mở rộng quyền và sự lựa chọn của người cao tuổi. Người cao tuổi cần được nhìn nhận là chủ thể quyền, là công dân và là những người có thể tiếp tục đóng góp cho gia đình, xã hội với tư cách người lao động, doanh nhân, người chăm sóc và người đứng đầu cộng đồng.

Liên Hợp Quốc cũng lưu ý cần tăng cường bảo vệ người cao tuổi trước các rủi ro mới nổi như lừa đảo trực tuyến, gian lận và lợi dụng tài chính, những vấn đề có thể ảnh hưởng tới an ninh tài chính, quyền tự chủ và phúc lợi của người cao tuổi.

Người cao tuổi cần được trao thêm quyền lựa chọn

Bên cạnh đó, bà Pauline Tamesis đề xuất hướng tới hệ thống chăm sóc tích hợp hơn, trong đó người cao tuổi có thể tiếp cận các dịch vụ y tế, xã hội, phục hồi chức năng, hỗ trợ tâm lý, thiết bị trợ giúp, dịch vụ tại nhà, chăm sóc dựa vào cộng đồng hoặc tại cơ sở khi phù hợp. Việc phát triển mạng lưới chăm sóc chính thức và cộng đồng cũng nhằm giảm gánh nặng chăm sóc không tương xứng lên gia đình, đặc biệt là phụ nữ.

Một nội dung khác được nhấn mạnh là phát huy tiềm năng đóng góp của người cao tuổi và phát triển "kinh tế bạc". Việc ghi nhận quyền được làm việc bình đẳng, lựa chọn nghỉ hưu linh hoạt, học tập suốt đời và nâng cao kỹ năng số có thể mở rộng cơ hội để người cao tuổi tiếp tục tham gia đời sống kinh tế - xã hội.

Theo Thứ trưởng Nguyễn Thị Liên Hương, quá trình thích ứng với già hóa dân số cũng cần gắn với phát triển các dịch vụ và hệ sinh thái chăm sóc người cao tuổi. Đây là lĩnh vực tạo ra nhu cầu mới về chăm sóc sức khỏe, phục hồi chức năng, dinh dưỡng, nhà ở, công nghệ hỗ trợ và các dịch vụ xã hội.

Bộ Y tế cũng đề nghị đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số, giúp người cao tuổi tiếp cận dịch vụ công, hồ sơ sức khỏe điện tử và các giải pháp theo dõi, chăm sóc sức khỏe từ xa, hướng tới mục tiêu giúp người cao tuổi sống độc lập, an toàn và kết nối tốt hơn với gia đình, cộng đồng và xã hội.