Dòng chảy dầu thô Nga dịch chuyển sang phía Đông

Dòng chảy dầu thô Nga dịch chuyển sang phía Đông. (Ảnh minh họa)

Phản ứng của thị trường châu Á

Trong các phiên gần đây, cổ phiếu năng lượng và vận tải biển tại Tokyo và Seoul diễn biến tích cực, trong khi cổ phiếu các nhà máy lọc dầu Ấn Độ suy yếu do tin tức về trừng phạt và thuế quan. Truyền thông Nhật Bản mô tả cổ phiếu tài nguyên “đi ngang ổn định”, nhờ giá dầu đứng vững trên vùng đáy gần đây; nhà giao dịch đặt cược vào các thương vụ chênh lệch giá tại các công ty thương mại và chủ tàu. Ở Hàn Quốc, cổ phiếu đóng tàu được hỗ trợ bởi kỳ vọng nhu cầu tàu chở dầu duy trì đến 2026; bình luận trong nước gọi đây là “cổ phiếu đóng tàu mạnh lên”.

Tại Trung Quốc và Hong Kong, các doanh nghiệp dầu khí thượng nguồn giữ ổn định nhờ nhiên liệu đầu vào giá chiết khấu hỗ trợ dòng tiền, dù tín hiệu nhu cầu nội địa còn trái chiều; các nhà máy lọc dầu tư nhân ở Sơn Đông tiếp tục cân nhắc giữa dầu Nga giá thấp với hạn ngạch và ràng buộc tín dụng. Cổ phiếu các công ty tiếp thị dầu mỏ Ấn Độ kém khả quan do lo ngại Mỹ siết thực thi cơ chế giá trần G7, có thể làm phức tạp tài trợ và bảo hiểm cho hàng Nga.

Lực mua ESPO của Trung Quốc và hàm ý chính sách

Truyền thông Trung Quốc đặt việc dòng dầu Nga tăng trở lại trong bối cảnh ưu tiên dài hạn về an ninh năng lượng. Định hướng chính thức tiếp tục nhấn mạnh bảo đảm nguồn cung ổn định và đa dạng hóa nhập khẩu. Thực tế, dầu ESPO cập cảng miền Bắc Trung Quốc tăng trong tháng 12; nhu cầu từ các nhà máy tư nhân ổn định nhờ chênh lệch giá dầu Urals - dầu ESPO trong tầm kiểm soát và chiết khấu hợp đồng dài hạn.

Bloomberg cho biết các doanh nghiệp nhà nước tận dụng nhu cầu “xả hàng” của Nga để đàm phán các phương án cung ứng dài hạn hơn. Truyền thông thương mại Trung Quốc thường nhắc tới “thanh toán bằng nhân dân tệ” khi có thể, nhằm giảm ma sát thanh toán hoặc ít nhất tạo thêm lựa chọn kênh chi trả, đặc biệt quan trọng khi bảo hiểm và ngân hàng phương Tây siết tuân thủ.

Cơ chế khá rõ ràng: Dầu ESPO đến Đông Bắc Trung Quốc có quãng đường ngắn, giảm rủi ro cước và thời gian so với dầu từ Đại Tây Dương. Khi nhu cầu sản phẩm trong nước phục hồi không đồng đều, người mua quốc doanh ưu tiên tính linh hoạt: Hợp đồng dài hạn bảo đảm khai thác nền, còn cửa sổ giao ngay cho phép xoay chuyển theo biên lợi nhuận nhà máy. Cách nói quen thuộc là “khóa nguồn cung dài hạn và giữ độ linh hoạt về giá” - tức dùng hợp đồng dài hạn khi cần, nhưng giữ quyền chọn khi có lợi. Điều này phù hợp với chiến lược mua sắm rộng hơn của Bắc Kinh: Cân đối giữa giá chính thức tại Trung Đông, dầu Nga chiết khấu và các cơ hội ở Đại Tây Dương khi cước vận chuyển mềm đi.

Ấn Độ tái điều chỉnh dưới bóng trừng phạt

Việc Ấn Độ giảm nhập dầu Nga trong tháng 12 phản ánh đánh giá thực dụng về rủi ro tuân thủ, chứ không phải xoay trục chính sách. Các nhà máy lọc dầu trong nước đã hình thành cơ chế xuất khẩu dầu diesel và xăng sang châu Âu và châu Phi; trong khi ngân hàng, bảo hiểm và đối tác tài trợ thương mại vẫn đối mặt rủi ro trừng phạt thứ cấp của Mỹ.

Truyền thông Ấn Độ cho biết các nhà máy quốc doanh đang thử nghiệm phương án trung chuyển và tài trợ thay thế, nhưng không muốn mạo hiểm làm gián đoạn kênh xuất khẩu sản phẩm. Ước tính của Reuters giữa tháng 12 vẫn cho thấy dòng dầu Nga sang Ấn Độ trên 1 triệu thùng/ngày, song giảm đáng kể so với tháng 11.

Đây là bài toán lợi nhuận của nhà máy lọc dầu. Chiết khấu dầu Nga hấp dẫn khi lợi ích ròng rõ ràng và logistics dự đoán được. Nhưng chênh lệch giá dầu diesel đã thu hẹp so với giai đoạn cực đoan năm ngoái, nhu cầu sản phẩm ở châu Âu yếu đi; chỉ cần trục trặc về bảo hiểm hay thư tín dụng cũng đủ xóa sạch phần tiết kiệm.

Bộ phận mua hàng Ấn Độ có thể chuyển đổi giữa dầu Nga và Trung Đông trong kỳ bảo dưỡng mùa xuân để giữ linh hoạt, đồng thời theo dõi nhịp thực thi của Washington. Tâm lý thị trường với các công ty tiếp thị dầu mỏ Ấn Độ phản ánh sự thận trọng này: Bảng cân đối vững, nhưng mỗi cập nhật trừng phạt đều mang rủi ro “tin xấu lên tiêu đề”.

Nhật Bản, Hàn Quốc và LNG “đi đường vòng”

Dù EU đang tiến tới lộ trình loại bỏ dần vào năm 2025, việc châu Âu tăng mua LNG Nga trong tháng 12 đã gửi những tín hiệu trái chiều sang châu Á. Ngắn hạn, lượng bốc xếp tăng giúp kìm đà yếu của LNG giao ngay, đồng thời củng cố quan điểm của các công ty tiện ích Nhật Bản và Hàn Quốc về sự cần thiết phải đa dạng hóa hợp đồng. Doanh nghiệp Nhật cho biết đang rà soát lại các tuyến mua hàng; cụm từ xuất hiện nhiều trên truyền thông là “xem xét lại hợp đồng dài hạn”, khi các công ty cân nhắc giữa đảm bảo nguồn cung dài hạn và tính linh hoạt.

Tại Hàn Quốc, người mua công nghiệp và các công ty tiện ích đối mặt lựa chọn tương tự khi cân bằng tồn kho mùa đông với rủi ro giá mùa hè. Bình luận trong nước nhấn mạnh “rủi ro trừng phạt gia tăng”, không chỉ với dầu mà cả vận tải và dịch vụ tài chính liên quan đến hàng năng lượng. Khi châu Âu từng bước loại bỏ LNG Nga, khối lượng này buộc phải tái định hướng, cạnh tranh giữa các khách hàng nhạy cảm về giá tăng lên và các tuyến tàu bị điều chỉnh. Với các tập đoàn thương mại Nhật - Hàn, sự tái sắp xếp này vừa mang lại lợi ích từ vận tải và tài sản năng lượng, vừa làm phức tạp khâu mua sắm, buộc họ giữ các lựa chọn giữa nguồn Mỹ, Qatar và Úc.

Cước vận chuyển, bảo hiểm và “đội tàu bí mật”

Dưới cơ chế giá trần G7, hàng Nga phụ thuộc vào bảo hiểm ngoài phương Tây và đội tàu cũ ngày càng lớn. Điều này làm tăng rủi ro đối tác và vận hành cho người mua châu Á và bên tài trợ. Trung Quốc giảm bớt rủi ro nhờ dầu ESPO và xây dựng kênh thanh toán phi USD. Ấn Độ khó cân bằng hơn vì doanh thu xuất khẩu gắn chặt với thị trường và chuẩn mực phương Tây. Nhật và Hàn ít lộ diện rủi ro ở khâu mua dầu thô, nhưng vẫn chịu ảnh hưởng ở tài trợ tàu, phân cấp đăng kiểm và thuê tàu. Từ khóa ở Tokyo là “quản trị rủi ro”: Rà soát mức độ liên đới với thực thể bị trừng phạt và điều chỉnh logistics khi cần.

Thị trường tài chính đã bắt đầu phân hóa. Chủ tàu hưởng lợi từ hành trình dài hơn và sự kém hiệu quả do trừng phạt. Xưởng đóng tàu châu Á được hỗ trợ bởi đơn hàng tàu sản phẩm và tàu LNG. Các nhà máy lọc dầu có danh mục dầu đa dạng và bảng cân đối mạnh có thể tận dụng cửa sổ chiết khấu; những đơn vị phụ thuộc chuỗi tài trợ mong manh sẽ thận trọng.

Truyền thông năng lượng Trung Quốc nhấn mạnh đa dạng hóa nhập khẩu: Tối ưu cơ cấu và phòng ngừa bất định bên ngoài - tận dụng chiết khấu Nga nhưng không để bị “mắc kẹt”. Ở Nhật, báo tài chính tiếp tục đặt an ninh năng lượng là ưu tiên, gắn với quản trị doanh nghiệp và kế hoạch đầu tư của các tập đoàn thương mại và công ty tiện ích. Báo chí Hàn Quốc nhấn mạnh cảnh giác tuân thủ khi phương Tây điều chỉnh công cụ thực thi.

Những tín hiệu này giải thích vì sao Trung Quốc sẵn sàng “bước vào” khi Ấn Độ lùi lại; vì sao các tập đoàn thương mại và chủ tàu Nhật vẫn tìm thấy môi trường thuận lợi dù vĩ mô biến động; và vì sao các xưởng đóng tàu Hàn Quốc nhìn xa hơn dao động ngắn hạn để thấy nhu cầu dài hạn từ logistics năng lượng.

Các dòng chảy thực sự nói lên điều gì?

Việc dòng dầu Nga sang Trung Quốc tăng 23% trong tháng 12, trong khi sang Ấn Độ giảm 29%, khẳng định một thực tế cấu trúc: Nga tiếp tục đẩy dầu về phía Đông, nhưng rủi ro thực thi không được chia đều. Trung Quốc đổi giá và hợp đồng dài hạn lấy ưu đãi, đồng thời xây dựng lựa chọn thanh toán. Ấn Độ ưu tiên hệ sinh thái xuất khẩu và tuân thủ, chấp nhận ít lợi ích chiết khấu hơn trong ngắn hạn. Nhật và Hàn tập trung đa dạng hóa logistics và mua sắm, nhắm tới LNG, vận tải và thu nhập thương mại.

Tin tức thường xoáy vào trừng phạt và biến động tháng. Điều bị bỏ qua là “tùy chọn hóa” mà các bên châu Á đang xây dựng. Doanh nghiệp nhà nước Trung Quốc dùng dầu ESPO và thanh toán NDT để khóa dầu nền, giữ đòn bẩy giữa OPEC và Nga. Nhà máy lọc dầu Ấn Độ tránh bẫy trừng phạt để bảo toàn lợi nhuận xuất khẩu, dù phải trả thêm cho dầu Trung Đông. Doanh nghiệp Nhật - Hàn “tiền tệ hóa” ma sát qua vận tải, tàu LNG và các tập đoàn thương mại danh mục.

Góc nhìn đầu tư không chỉ là điều chỉnh giá dầu, mà là chênh lệch giữa dầu chiết khấu và ràng buộc logistics: Ưu tiên vận tải và thương mại châu Á biết nắm bắt lệch pha; chọn lọc với lọc dầu Ấn Độ cho tới khi thực thi trừng phạt rõ ràng; và hiểu rằng dòng tiền vững của thượng nguồn Trung Quốc không chỉ phản ánh giá hàng hóa, mà còn lợi thế mua sắm được chính sách hậu thuẫn.

Nh.Thạch

AFP