Đồng chí Đỗ Bình Dương, nguyên Bí thư Tỉnh ủy Hà Bắc - Bắc Giang: Kiến tạo không gian phát triển hài hòa giữa đô thị hiện đại với thiên nhiên, văn hóa và con người

Ban Chấp hành Trung ương Đảng vừa thống nhất thông qua chủ trương thành lập thành phố Bắc Ninh trực thuộc Trung ương. Khi Quốc hội xem xét, quyết định, tỉnh sẽ bước vào một giai đoạn phát triển mới với nhiều thời cơ nhưng cũng không ít thách thức.

Theo đồng chí Đỗ Bình Dương, điều quan trọng nhất không nằm ở việc trở thành thành phố trực thuộc Trung ương, mà ở chỗ Bắc Ninh sẽ phát triển như thế nào để xứng tầm với vị thế mới, mang lại lợi ích thiết thực cho Nhân dân và đóng góp nhiều hơn cho đất nước.

Đồng chí Đỗ Bình Dương, nguyên Ủy viên Trung ương Đảng, nguyên Bí thư Tỉnh ủy Hà Bắc - Bắc Giang, nguyên Tổng Kiểm toán Nhà nước.

Đồng chí cho rằng, mọi chủ trương, nghị quyết của Đảng cuối cùng đều hướng tới Nhân dân. Vì vậy, xây dựng thành phố trực thuộc Trung ương phải trở thành động lực nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân, từ hạ tầng, môi trường sống đến cơ hội phát triển kinh tế. Đó cũng là khát vọng phát triển đất nước mà Đảng ta đã xác định đến năm 2030 và tầm nhìn đến năm 2045.

Để hiện thực hóa mục tiêu ấy, trước hết Đảng bộ, chính quyền phải quán triệt sâu sắc chủ trương đến từng cán bộ, đảng viên và Nhân dân. Khi người dân hiểu rõ ý nghĩa của việc xây dựng thành phố trực thuộc Trung ương, đồng thuận và cùng chung sức thực hiện thì sẽ tạo nên động lực mạnh mẽ để hoàn thành mục tiêu.

Sau hợp nhất, Bắc Ninh đang sở hữu nhiều lợi thế. Khu vực đồng bằng đã hình thành hệ thống hạ tầng giao thông tương đối đồng bộ, kết nối thuận lợi với Thủ đô Hà Nội, các tỉnh trong vùng. Đặc biệt khi Cảng hàng không quốc tế Gia Bình đi vào hoạt động sẽ mở ra dư địa phát triển rất lớn, nhất là đối với quốc tế. Tuy nhiên, đó mới chỉ là một phần của bức tranh phát triển.

Điều đồng chí đặc biệt quan tâm là tương lai của khu vực miền núi Sơn Động, Lục Ngạn, Lục Nam và Yên Thế. Lâu nay khi nói đến phát triển đô thị, nhiều người thường chỉ hình dung đến các khu vực đồng bằng hoặc trung tâm kinh tế; trong khi sau hợp nhất, Bắc Ninh đã có thêm một vùng miền núi rộng lớn.

Hình ảnh hồ Cấm Sơn kỳ vĩ được ví như một vịnh Hạ Long ngay giữa vùng Lục Ngạn.

Vì vậy, xây dựng thành phố trực thuộc Trung ương không thể chỉ quy hoạch đô thị ở vùng thấp mà phải đặt ra yêu cầu, có thêm tư duy về phát triển đô thị miền núi như một định hướng quan trọng ngay từ đầu. Đây là vấn đề không chỉ mang ý nghĩa quy hoạch mà còn thể hiện tầm nhìn phát triển của Bắc Ninh trong nhiều thập niên tới, tạo nên bản sắc riêng của tỉnh trong tương lai.

Thực tiễn biến đổi khí hậu đang đặt ra những yêu cầu mới đối với công tác quy hoạch. Nhiều đô thị lớn trên thế giới, kể cả những thành phố hiện đại như Thượng Hải (Trung Quốc) vẫn rơi vào tình trạng ngập úng nghiêm trọng chỉ sau một trận mưa lớn. Hay tại các tỉnh miền núi phía Bắc trong mấy năm qua cũng thường xuyên xảy ra ngập úng cũng chỉ sau một trận mưa bão...

Những bài học đó cho thấy quy hoạch đô thị trong giai đoạn tới phải tính đến các kịch bản thời tiết cực đoan, xây dựng hệ thống hạ tầng kỹ thuật đồng bộ, tăng diện tích cây xanh, mặt nước và khả năng tiêu thoát nước, tránh lặp lại những hạn chế đã bộc lộ.

Theo đồng chí, đô thị miền núi không thể phát triển theo cách mở rộng bê tông, san gạt địa hình hay sao chép mô hình của đô thị đồng bằng. Mỗi bước quy hoạch cần dựa trên điều kiện tự nhiên, địa hình, hệ sinh thái và bản sắc văn hóa của từng vùng để hình thành những đô thị sinh thái, hiện đại nhưng vẫn hài hòa với thiên nhiên.

Đối với khu vực miền núi, lợi thế lớn nhất chính là rừng và cảnh quan tự nhiên. Nếu biết giữ gìn và phát huy, đây sẽ là nền tảng để hình thành những đô thị có bản sắc riêng. Đô thị miền núi phải gắn với bảo vệ rừng, bảo vệ môi trường sinh thái, phát huy giá trị thiên nhiên để hình thành các đô thị xanh, đô thị thông minh và phát triển bền vững. Không gian ấy không chỉ nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân mà còn tạo sức hấp dẫn đối với du lịch, trở thành nguồn lực phát triển lâu dài của tỉnh.

Lợi thế lớn nhất ở khu vực miền núi chính là rừng và cảnh quan tự nhiên. Ảnh: Rừng nguyên sinh Khe Rỗ thuộc địa phận xã An Lạc.

Đồng chí dẫn chứng nhiều quốc gia trên thế giới coi bảo vệ rừng là yếu tố cốt lõi để phát triển bền vững. Bắc Ninh không nhất thiết phải áp dụng nguyên mẫu của bất kỳ quốc gia nào, nhưng hoàn toàn có thể học cách giữ rừng, giữ cảnh quan và coi đó là tài sản quý giá cho các thế hệ mai sau.

Bên cạnh lợi thế về thiên nhiên, đồng chí Đỗ Bình Dương đặc biệt nhấn mạnh giá trị của văn hóa trong quá trình phát triển đô thị. Bắc Ninh là vùng đất giàu truyền thống lịch sử, văn hóa với nhiều di sản quý giá. Vì vậy, xây dựng thành phố trực thuộc Trung ương càng phải coi trọng việc bảo tồn và phát huy những giá trị ấy.

Theo tinh thần Nghị quyết của Đảng, "Văn hóa soi đường cho quốc dân đi", văn hóa không chỉ là nền tảng tinh thần mà còn là nguồn lực phát triển. Vì vậy tỉnh cần có những quyết sách đủ mạnh, bố trí nguồn lực và xây dựng lộ trình cụ thể để bảo vệ, tôn tạo các di tích lịch sử, danh lam thắng cảnh và các giá trị văn hóa đặc sắc; đồng thời khai thác hiệu quả để phát triển du lịch, dịch vụ, góp phần tạo thêm động lực tăng trưởng kinh tế. Lấy ví dụ về Đồi Văn nghệ (còn gọi là Đồi Văn hóa kháng chiến hay Đồi Cháy) ở ấp Cầu Đen, xã Quang Tiến, huyện Tân Yên (nay là xã Quang Trung - PV) - nơi gắn với nhiều thế hệ văn nghệ sĩ, nhà văn nổi tiếng của đất nước.

Nếu không được quan tâm bảo tồn, theo thời gian những ký ức quý giá ấy sẽ dần mai một. Ngược lại, nếu được đầu tư bài bản, đây hoàn toàn có thể trở thành một địa chỉ văn hóa, giáo dục truyền thống và du lịch có giá trị, góp phần làm phong phú bản sắc văn hóa địa phương.

Đô thị xã Lục Nam hiện nay.

Theo đồng chí Đỗ Bình Dương, dù quy hoạch tốt đến đâu thì yếu tố quyết định vẫn là con người. Đội ngũ cán bộ phải có tầm nhìn, dám nghĩ, dám làm, đặt lợi ích của tỉnh và của Nhân dân lên trên lợi ích cục bộ hay lợi ích nhóm. Trước khi triển khai những quy hoạch mới, cần nghiêm túc tổng kết những hạn chế trong quá trình phát triển thời gian qua để rút ra bài học, từ đó hạn chế những sai lầm có thể lặp lại.

Đồng chí cho rằng không có bản quy hoạch nào hoàn hảo tuyệt đối, nhưng nếu biết nhìn thẳng vào những tồn tại, dự báo được các tình huống có thể xảy ra và chuẩn bị phương án ứng phó từ sớm thì sẽ giảm thiểu được rủi ro, tạo nền tảng cho sự phát triển lâu dài.