Nghị quyết 80: Khơi dậy sức mạnh văn hóa, xây dựng Đô thị di sản thiên niên kỷ

Du khách quốc tế trải nghiệm thêu ren tại làng nghề thêu ren Văn Lâm, phường Nam Hoa Lư.

Biến “di sản” thành “tài sản”

Việc Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 về phát triển văn hóa Việt Nam đánh dấu bước phát triển mới trong tư duy và nhận thức về vị trí, vai trò của văn hóa đối với sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước. Văn hóa không chỉ là nền tảng tinh thần của xã hội mà còn là nguồn lực nội sinh, động lực quan trọng thúc đẩy quá trình phát triển bền vững trong kỷ nguyên mới.

Theo đồng chí Nguyễn Mạnh Cường, Phó Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao tỉnh Ninh Bình, cách tiếp cận mới của Nghị quyết số 80-NQ/TW có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với Ninh Bình - địa phương đang xác định công nghiệp văn hóa và du lịch là cụm ngành kinh tế mũi nhọn, đồng thời phấn đấu đến năm 2030 trở thành thành phố trực thuộc Trung ương với đặc trưng đô thị di sản.

Nếu trước đây, công tác bảo tồn di sản chủ yếu được nhìn nhận dưới góc độ chống xuống cấp, tu bổ di tích, duy trì lễ hội hoặc gìn giữ các loại hình nghệ thuật truyền thống thì trong bối cảnh mới, những nhiệm vụ đó tuy vẫn hết sức cần thiết nhưng chưa đủ. Khi văn hóa được xác định là một nguồn lực phát triển, bảo tồn phải gắn với khai thác và phát huy giá trị di sản; góp phần tạo ra sản phẩm, dịch vụ, việc làm, sinh kế và nâng cao chất lượng sống cho cộng đồng.

Đặc biệt, Nghị quyết số 80-NQ/TW xác định công nghiệp văn hóa không còn giữ vai trò của một ngành bổ trợ mà trở thành một trụ cột kinh tế năng động, được hình thành trên sự giao thoa giữa sáng tạo, bản sắc dân tộc và công nghệ hiện đại. Định hướng này có sự tương đồng sâu sắc với chiến lược phát triển của Ninh Bình, mở ra cơ hội để tỉnh chuyển hóa các giá trị văn hóa, lịch sử và cảnh quan thành nguồn lực thúc đẩy tăng trưởng bền vững.

Bám sát tinh thần Nghị quyết, tỉnh Ninh Bình đang từng bước hiện thực hóa mục tiêu xây dựng địa phương trở thành điểm đến du lịch, di sản thiên niên kỷ, có hệ sinh thái văn hóa, du lịch và sáng tạo hàng đầu của quốc gia, từng bước vươn tầm quốc tế.

Khai thác tài nguyên di sản phục vụ du khách tại Khu du lịch Tam Cốc - Bích Động.

Sau hợp nhất, Ninh Bình sở hữu hệ thống tài nguyên di sản đồ sộ và đa dạng, với hơn 5.000 di tích đã được kiểm kê, trong đó có hơn 1.100 di tích được xếp hạng, cùng hàng nghìn di sản văn hóa phi vật thể thuộc nhiều loại hình khác nhau. Đây là vùng đất lưu giữ nhiều chứng tích, tư liệu và dữ liệu lịch sử quan trọng trong tiến trình dựng nước, giữ nước và phát triển của dân tộc.

Ninh Bình cũng là địa phương đầu tiên và duy nhất trong cả nước sở hữu di sản hỗn hợp văn hóa và thiên nhiên thế giới Quần thể danh thắng Tràng An. Cùng với việc bảo tồn, phát huy giá trị Quần thể danh thắng Tràng An, tỉnh đang tập trung hoàn thiện hồ sơ đề cử “Cảnh quan văn hóa - sinh thái Voọc mông trắng Vân Long - Kim Bảng - Tam Chúc”, đề nghị UNESCO công nhận là di sản thế giới; đồng thời bảo vệ hồ sơ di sản “Ma nhai trên núi Non Nước” để đề nghị ghi danh là Di sản tư liệu khu vực châu Á - Thái Bình Dương.

Hệ thống di sản phong phú, đa dạng, có nhiều giá trị nổi trội và riêng có chính là lợi thế cạnh tranh quan trọng để Ninh Bình phát triển kinh tế di sản, công nghiệp văn hóa và du lịch trong giai đoạn mới. Trên cơ sở đó, tỉnh xác định việc chuyển hóa giá trị di sản thành tài sản kinh tế phải được thực hiện một cách bài bản, sáng tạo, có chiều sâu, đồng thời bảo đảm hài hòa giữa bảo tồn và phát triển.

Thời gian qua, Sở Văn hóa và Thể thao đã tham mưu tỉnh ban hành nhiều chủ trương, cơ chế và chính sách nhằm tăng cường gắn kết giữa bảo tồn di sản với phát triển du lịch và các ngành công nghiệp văn hóa. Tỉnh tập trung khai thác những lĩnh vực có lợi thế như du lịch văn hóa, điện ảnh, nghệ thuật biểu diễn, tổ chức sự kiện, thủ công mỹ nghệ, truyền thông và quảng cáo.

Nhiều sự kiện văn hóa, nghệ thuật, lễ hội và thể thao quy mô lớn đã được tổ chức thường niên như Festival Ninh Bình, Người đẹp Hoa Lư, Lễ hội chùa Tam Chúc, Lễ hội Tịch điền, Lễ hội Hoa Lư, Lễ hội Phủ Dầy, Lễ hội Khai ấn đền Trần… Chương trình “Ninh Bình - Điểm hẹn điện ảnh” cùng nhiều chương trình âm nhạc và giải thể thao cấp quốc gia, quốc tế đã tạo hiệu ứng truyền thông tích cực, góp phần thu hút du khách và nâng cao vị thế của Ninh Bình trên bản đồ du lịch, văn hóa và sự kiện.

Các nhiếp ảnh gia quốc tế sáng tác tại Cố đô Hoa Lư.

Theo đồng chí Nguyễn Mạnh Cường, điểm mới trong định hướng phát triển của Ninh Bình hiện nay là chuyển từ tư duy phát triển từng ngành riêng lẻ sang xây dựng hệ sinh thái công nghiệp văn hóa gắn với kinh tế di sản; lấy giá trị văn hóa làm nền tảng, lấy đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực để hình thành các sản phẩm, dịch vụ văn hóa có giá trị gia tăng cao.

Có thể khẳng định, Nghị quyết số 80-NQ/TW đã tạo cơ sở chính trị quan trọng để Ninh Bình tiếp tục đổi mới tư duy phát triển văn hóa, chuyển từ bảo tồn di sản theo hướng tĩnh sang chủ động khai thác, bồi đắp và lan tỏa giá trị di sản trong đời sống đương đại.

Đây chính là nền tảng để tỉnh hiện thực hóa khát vọng xây dựng Đô thị di sản thiên niên kỷ, nơi văn hóa không chỉ được gìn giữ mà còn được đánh thức, chuyển hóa thành nguồn lực nội sinh và động lực thúc đẩy tăng trưởng bền vững trong kỷ nguyên mới.

Kiến tạo Đô thị di sản từ mạch nguồn văn hóa

Để thực hiện hiệu quả các văn bản của Trung ương về phát triển văn hóa cũng như hiện thực hóa các mục tiêu của tỉnh, ngày 15/4/2026, UBND tỉnh Ninh Bình đã ban hành Kế hoạch số 120/KH-UBND triển khai thực hiện Nghị quyết số 30/NQ-CP ngày 24/02/2026 của Chính phủ ban hành Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 07/01/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam.

Trong đó, tỉnh phấn đấu đến năm 2030, có trên 95% di tích quốc gia đặc biệt và 70% di tích quốc gia được tu bổ, tôn tạo. Trên 70% số di sản trong Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia được xây dựng đề án, chương trình bảo vệ và phát huy giá trị. Hoàn thành lập hồ sơ trình UNESCO công nhận 2 di tích, danh thắng tiêu biểu là di sản thiên nhiên thế giới; đề cử ghi danh 1 di sản tư liệu khu vực châu Á - Thái Bình Dương thuộc Chương trình Ký ức thế giới.

Từng bước xây dựng Ninh Bình trở thành “Điểm đến phim trường quốc gia”, thu hút ít nhất 5 bộ phim quy mô lớn của các hãng sản xuất hàng đầu thế giới đến quay tại địa phương. Hình thành ít nhất từ 5 - 7 doanh nghiệp quy mô lớn, thương hiệu mạnh trong lĩnh vực công nghiệp văn hóa, du lịch. Ngành công nghiệp văn hóa và du lịch phấn đấu đóng góp khoảng 10% GRDP của tỉnh. Đảm bảo mức chi cho văn hóa không thấp hơn 2% tổng chi ngân sách địa phương.

Đoàn làm phim quốc tế quay phim tại Khu du lịch sinh thái động Thiên Hà.

Phấn đấu đến năm 2030 đưa tỉnh Ninh Bình trở thành thành phố trực thuộc Trung ương với đặc trưng đô thị di sản, tầm nhìn đến năm 2045 trở thành thành phố du lịch - di sản thiên niên kỷ, sở hữu hệ sinh thái văn hóa, du lịch, sáng tạo hàng đầu của quốc gia và quốc tế, trở thành đô thị sáng tạo toàn cầu được UNESCO công nhận.

Theo đồng chí Nguyễn Mạnh Cường, để hiện thực hóa những mục tiêu trong Nghị quyết 80; phấn đấu đưa Ninh Bình trở thành thành phố trực thuộc Trung ương với đặc trưng Đô thị di sản thiên niên kỷ, thời gian tới, ngành sẽ tập trung triển khai một số nhiệm vụ trọng tâm.

Trong đó, tiếp tục rà soát, điều chỉnh và hoàn thiện quy hoạch không gian phát triển công nghiệp văn hóa, du lịch phù hợp với đơn vị hành chính mới, bảo đảm đồng bộ với quy hoạch quốc gia, quy hoạch vùng và định hướng phát triển của tỉnh; xây dựng hệ sinh thái công nghiệp văn hóa, du lịch dựa trên nền tảng giá trị di sản văn hóa, lịch sử, thiên nhiên, cảnh quan và bản sắc cộng đồng.

Tập trung bảo tồn, tôn tạo, phục dựng và phát huy giá trị các di sản văn hóa vật thể, phi vật thể, di sản thiên nhiên, khảo cổ, làng nghề truyền thống, không gian văn hóa đặc trưng; phát triển các công viên văn hóa, công viên di sản, không gian sáng tạo, bảo tàng, thư viện, nhà hát, trung tâm nghệ thuật, phim trường, sân khấu thực cảnh và các thiết chế văn hóa hiện đại gắn với bảo tồn và khai thác hiệu quả các giá trị di sản.

Đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo, thực tế ảo và các nền tảng số trong bảo tồn, quản lý, quảng bá và khai thác di sản văn hóa trên địa bàn; xây dựng cơ sở dữ liệu, bản đồ số về di sản văn hóa, du lịch và các hệ thống thông tin phục vụ quản lý, quảng bá, giới thiệu các điểm đến.

Tập trung phát triển hệ sinh thái sản phẩm, dịch vụ công nghiệp văn hóa và du lịch đa dạng, chất lượng cao, mang bản sắc riêng; phát triển các ngành công nghiệp văn hóa trọng điểm như điện ảnh, nghệ thuật biểu diễn, thủ công mỹ nghệ, thiết kế sáng tạo, truyền thông, quảng cáo, nội dung số và các hoạt động văn hóa sáng tạo.

Nghệ nhân Nguyễn Văn Cường, làng kèn đồng Phạm Pháo, xã Hải Anh biểu diễn kèn đồng cho du khách nước ngoài.

Đặc biệt, tăng cường thu hút đầu tư, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, hỗ trợ doanh nghiệp, nghệ nhân và cộng đồng dân cư tham gia sáng tạo, sản xuất, kinh doanh các sản phẩm, dịch vụ văn hóa, du lịch; đẩy mạnh xúc tiến, quảng bá, xây dựng thương hiệu điểm đến, tổ chức các sự kiện văn hóa, thể thao, du lịch quy mô lớn tầm quốc gia và quốc tế; mở rộng hợp tác, liên kết trong nước và quốc tế nhằm từng bước đưa Ninh Bình trở thành trung tâm công nghiệp văn hóa, du lịch có vị thế trong khu vực và quốc tế, góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, bảo tồn các giá trị văn hóa.

Với định hướng nhất quán, mục tiêu cụ thể, Ninh Bình đang từng bước định hình một đô thị mà mỗi di sản không chỉ được gìn giữ, mà còn tiếp tục sống, lan tỏa và tạo ra những giá trị mới. Từ mạch nguồn văn hóa, Ninh Bình đang hướng tới một đô thị di sản giàu bản sắc, sáng tạo, thịnh vượng và bền vững, có vị thế xứng đáng trên bản đồ văn hóa, du lịch của quốc gia và thế giới.