Đóng góp của doanh nghiệp trong chính sách kiểm soát thuốc lá tại Hoa Kỳ, Trung Quốc

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cũng không cấm chính phủ tiếp xúc, trao đổi với doanh nghiệp, mà yêu cầu bảo đảm chính sách không bị chi phối vì lợi ích thương mại và mọi tương tác với ngành cần được minh bạch.

Cách Mỹ phối hợp với doanh nghiệp trong việc quản lý thuốc lá mới

Với lĩnh vực có tốc độ thay đổi nhanh như sản phẩm thuốc lá không khói, hiệu quả quản lý phụ thuộc đáng kể vào cơ chế phối hợp giữa cơ quan quản lý và doanh nghiệp.

Điển hình tại Mỹ, thông qua quy trình đánh giá trước khi cấp phép lưu hành sản phẩm (PMTA) của Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA), mọi sản phẩm thuốc lá hoặc nicotine mới đều phải được thẩm định khoa học nghiêm ngặt. Doanh nghiệp có trách nhiệm cung cấp đầy đủ dữ liệu về thành phần, thiết kế, khí thải, mức độ phơi nhiễm, tác động sức khỏe cũng như quy trình sản xuất để FDA xem xét.

Quá trình này không chỉ dừng ở việc tiếp nhận hồ sơ mà còn bao gồm các cơ chế tương tác kỹ thuật trực tiếp giữa cơ quan quản lý và doanh nghiệp, như các buổi trao đổi trước khi nộp hồ sơ và hệ thống hướng dẫn chi tiết về tiêu chuẩn kiểm nghiệm, đo lường và sản xuất. Đồng thời, việc xây dựng các tiêu chuẩn quản lý, như giới hạn nicotine hay quy định về thành phần và hương vị, cũng được thực hiện thông qua cơ chế tham vấn công khai với sự tham gia của doanh nghiệp, giới khoa học và các tổ chức y tế nhằm bảo đảm tính khả thi và cơ sở khoa học của chính sách.

Ngoài ra còn có các quy định về kỹ thuật sản xuất, hệ thống kiểm soát chất lượng, kiểm nghiệm theo lô và lưu trữ dữ liệu để chứng minh tuân thủ.

Tuy nhiên, sự tham gia của doanh nghiệp không làm thay đổi vai trò quyết định của cơ quan quản lý. FDA vẫn duy trì tiêu chuẩn nghiêm ngặt: từ giai đoạn 2019–2020, chỉ một số ít sản phẩm thuốc lá không khói, bao gồm thuốc lá nung nóng (TLNN), đáp ứng tiêu chí “bảo vệ sức khỏe cộng đồng” mới được cấp phép, kèm điều kiện giảm phơi nhiễm với chất có hại so với thuốc lá điếu truyền thống. Đồng thời, các sản phẩm đã được phê duyệt vẫn bị giám sát định kỳ và có thể bị rút lại sự cho phép nếu không còn đáp ứng các yêu cầu của cơ quan quản lý.

Dù vậy, hạn chế của cách tiếp cận này là việc thẩm định càng kéo dài và thận trọng, càng có thể tạo khoảng trống cho thị trường chợ đen phát triển. Trong bước điều chỉnh gần đây, FDA đã đẩy nhanh quy trình khi cắt giảm khoảng 70% lượng hồ sơ xin cấp phép (PMTA) tồn đọng trong năm 2025.

Ông Bret Koplow, Quyền Giám đốc Trung tâm Sản phẩm Thuốc lá (CTP) khẳng định, hồ sơ PMTA do doanh nghiệp đệ trình sẽ được xem xét gần như ngay lập tức trong giai đoạn đầu tiên sau khi nhận được, thay vì phải chờ đợi nhiều tháng hoặc nhiều năm như trước đây.

Ông Bret Koplow (phải) – Giám đốc CTP cho biết mục tiêu giảm tác hại thông qua thuốc lá không khói là chính sách quan trọng của FDA. (Ảnh: aracscience.com)

Chính quyền Mỹ cũng hợp tác với doanh nghiệp triển khai các giải pháp công nghệ kiểm soát truy cập nhằm ngăn giới trẻ, như xác minh danh tính/độ tuổi (ID), sinh trắc học, và hệ thống age-gating (kiểm soát tuổi) tích hợp ngay trên thiết bị và ứng dụng (kết nối Bluetooth để kích hoạt), với hiệu quả được chứng minh bằng dữ liệu thực tiễn.

Mặt khác, bên cạnh điều chỉnh về quy trình, các cơ quan quản lý tại Mỹ cũng có những thay đổi đáng chú ý về nhân sự. Tại FDA, ông Kyle Diamantas, J.D. được bổ nhiệm giữ vị trí Quyền Ủy viên (Acting Commissioner) với vai trò lãnh đạo cơ quan này từ giữa tháng 5/2026. Trước đó, ông từng có kinh nghiệm làm việc trong khối doanh nghiệp, thương mại chuyên về lĩnh vực dược, thực phẩm, hàng tiêu dùng.

Song song đó, tháng 4/2026, Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC) bổ nhiệm ông Stephen Sayle, người từng làm việc tại một công ty phát triển sản phẩm nicotine không khói, lên làm Phó Giám đốc phụ trách quan hệ lập pháp.

Việc các cơ quan y tế công quyền tiếp nhận nhân sự có xuất phát điểm từ khu vực thương mại cho thấy xu hướng ngày càng rõ rệt: tăng cường bổ sung góc nhìn thực tiễn từ thị trường, qua đó hỗ trợ quá trình hoạch định chính sách phù hợp hơn với diễn biến thực tế.

Trung Quốc cho phép doanh nghiệp tham gia xây dựng kỹ thuật cho thuốc lá nung nóng

Theo thông tin công bố trên Cổng Thông tin Tiêu chuẩn Quốc gia, từ đầu năm nay Trung Quốc đã triển xây dựng hai khung tiêu chuẩn quốc gia bắt buộc đối với TLNN và túi ngậm nicotine, hướng tới quản lý sớm nhất có thể. Quốc gia này dự kiến sẽ thí điểm lưu hành TLNN trong năm 2026.

Cơ quan Quản lý Độc quyền Thuốc lá Nhà nước của Trung Quốc đang xây dựng bộ tiêu chuẩn kỹ thuật quốc gia cho thuốc lá nung nóng và túi ngậm nicotine. Ảnh: cn.2firsts.com

Đáng chú ý, bên cạnh vai trò của cơ quan quản lý và giới nghiên cứu, quá trình xây dựng tiêu chuẩn cũng ghi nhận sự tham gia của doanh nghiệp ở góc độ kỹ thuật.

Cách tiếp cận này cũng phản ánh lập trường của Trung Quốc trong các diễn đàn quốc tế, với vai trò là một trong số các thành viên có tính ảnh hưởng của Công ước Khung về Kiểm soát Thuốc lá (FCTC) của WHO. Theo đó, phái đoàn của nước này từng đưa đại diện từ ngành công nghiệp thuốc lá tham gia các kỳ Hội nghị các Bên (COP) và các hoạt động, sự kiện liên quan. Sự hiện diện này thường được các bên quốc tế lưu ý do có thể đặt ra vấn đề về xung đột lợi ích giữa mục tiêu thương mại và mục tiêu y tế công cộng.

Tuy nhiên, trong bối cảnh nội tại, cách tiếp cận của Trung Quốc cũng gắn với đặc thù kinh tế – quản lý. Quốc gia này vận hành hệ thống độc quyền thuốc lá nhà nước và là trung tâm sản xuất, xuất khẩu lớn đối với các sản phẩm nicotine, bao gồm thuốc lá điện tử (TLĐT), sắp tới là TLNN và túi nicotine. Do đó, trong các thảo luận tại FCTC, lập trường của Trung Quốc thường nhấn mạnh yếu tố cân bằng giữa kiểm soát sức khỏe cộng đồng và các lợi ích kinh tế như việc làm, nguồn thu ngân sách và sự phát triển của ngành.

Thực tiễn tại Mỹ và Trung Quốc cho thấy, trong bối cảnh xu hướng tiêu dùng thay đổi và các sản phẩm nicotine liên tục phát triển, việc tăng cường phối hợp kỹ thuật và bổ sung góc nhìn thị trường đang dần trở thành cách tiếp cận nhằm cân bằng giữa mục tiêu sức khỏe cộng đồng và yêu cầu quản lý hiệu quả.