Đồng hành, nâng cao sức cạnh tranh cho kinh tế tập thể

Hợp tác xã giúp các thành viên nâng cao thu nhập, ổn định đời sống. (Ảnh: SƠN HÀ)

Tính đến hết năm 2025, cả nước có hơn 35 nghìn hợp tác xã, 164 liên hiệp hợp tác xã, quy tụ khoảng 7,1 triệu thành viên, tạo việc làm thường xuyên cho gần 2 triệu lao động; tổng tài sản khu vực hợp tác xã đạt khoảng 538.900 tỷ đồng, trong đó 78,1% số hợp tác xã hoạt động khá, tốt.

Nâng tầm cho nông sản Việt

Thành lập năm 2019, Hợp tác xã Kỳ Như tại xã Thạnh Hòa, thành phố Cần Thơ, đã có 11 sản phẩm OCOP, trong đó 10 sản phẩm từ cá thát lát đạt 4 sao và một sản phẩm cá sặc rằn đạt 5 sao. Để nâng sức cạnh tranh cho các mặt hàng chủ lực theo hướng chế biến sâu, cuối năm 2025, Hợp tác xã Kỳ Như đã đầu tư hơn 10,3 tỷ đồng xây dựng, nâng cấp hệ thống nhà xưởng, thiết bị đồng bộ từ sơ chế, chế biến, cấp đông, kho lạnh đến đóng gói. Đồng thời, hợp tác xã còn chú trọng kiểm soát chất lượng từ vùng nguyên liệu, duy trì vùng nuôi Viet GAP và chuẩn hóa quy trình sản xuất theo ISO 22000:2018.

Cách làm này giúp hợp tác xã kiểm soát tốt chất lượng sản phẩm, đáp ứng ngày càng tốt hơn yêu cầu của thị trường.

Giám đốc Hợp tác xã Kỳ Như Nguyễn Kim Thùy cho biết, hợp tác xã đã tích lũy kinh nghiệm, nâng cao năng lực đáp ứng các yêu cầu xuất khẩu, từ đó mở rộng thị trường đến Hoa Kỳ, Hàn Quốc. Trên nền tảng sẵn có, hợp tác xã tiếp tục mở rộng vùng nguyên liệu, đẩy mạnh chuyển đổi số, phát triển thương mại điện tử, nâng cao năng lực quản trị, từng bước tiệm cận những chuẩn mực cao hơn, hướng tới gia nhập nhóm hợp tác xã top đầu cả nước.

Hợp tác xã giúp các thành viên nâng cao thu nhập, ổn định đời sống. (Ảnh: SƠN HÀ)

Xuất phát từ yêu cầu đổi mới để nâng cao sức cạnh tranh, nhưng Hợp tác xã Dịch vụ nông nghiệp tổng hợp Hiền Thi, xã Lạc Dương, tỉnh Lâm Đồng, lại lựa chọn một hướng đi riêng, đó là đổi mới cơ cấu sản xuất, đưa công nghệ cao vào đồng ruộng và xây dựng liên kết chặt chẽ với doanh nghiệp. Từ sản xuất nhỏ lẻ, hợp tác xã đã từng bước tổ chức lại theo chuỗi, liên kết khoảng 40 hộ với diện tích 80-100ha.

Các quy trình Viet GAP bao gồm: truy xuất nguồn gốc điện tử, kiểm soát dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, tưới nhỏ giọt, tưới phun và canh tác trên giá thể được áp dụng đồng bộ. Hợp tác xã cũng mạnh dạn đưa máy gieo hạt, máy xay đất, máy bào vỉ đất và thiết bị đo nhiệt độ tự động vào sản xuất, giúp giảm khoảng 50% chi phí nhân công và thời giờ lao động. Nhờ đó, năm 2025, doanh thu của hợp tác xã đạt gần 10,9 tỷ đồng, thu nhập bình quân người lao động hơn 9,3 triệu đồng/người/tháng.

Tuy nhiên, để mở rộng quy mô và tham gia sâu hơn vào các kênh phân phối hiện đại, Giám đốc Hợp tác xã Dịch vụ nông nghiệp tổng hợp Hiền Thi, Nguyễn Thị Hiền chia sẻ cần thêm những điểm tựa về vốn, công nghệ và thị trường. Đây cũng là lúc vai trò của Liên minh Hợp tác xã Việt Nam cần được phát huy rõ hơn, không chỉ trong hỗ trợ mà còn trong kết nối và mở đường cho hợp tác xã tiếp cận các nguồn lực phát triển, góp phần hình thành những chuỗi giá trị bền vững.

Còn theo Chủ tịch Liên minh hợp tác xã tỉnh Lâm Đồng, Nguyễn Khải, việc sớm hoàn thiện cơ sở dữ liệu hợp tác xã toàn tỉnh sẽ là nền tảng để quản lý, giám sát và hoạch định chính sách. Về lâu dài, cần ưu tiên nguồn lực cho đào tạo cán bộ, xúc tiến thương mại, hỗ trợ vốn và nhân rộng các mô hình hợp tác xã hoạt động hiệu quả, nhất là hợp tác xã công nghệ cao, liên kết chuỗi, OCOP, du lịch cộng đồng và kinh tế xanh.

Điểm tựa nâng sức mạnh kinh tế tập thể

Những năm qua, khu vực kinh tế tập thể đã mở rộng quy mô, đổi mới phương thức hoạt động. Đồng hành cùng quá trình đó, Liên minh Hợp tác xã Việt Nam đã phát huy tốt vai trò kết nối, hỗ trợ từ quản trị, công nghệ đến thị trường, góp phần đưa sản xuất từng bước tham gia chuỗi liên kết. Nhờ đó, chi phí sản phẩm giảm từ 8-21%, giá bán tăng 10-12% so với sản xuất đơn lẻ. Giá trị nông sản vì thế không chỉ nằm ở sản phẩm làm ra, mà còn ở cách tổ chức để sản phẩm đi xa và có chỗ đứng trên thị trường.

Từ thực tiễn trong quá trình phát triển kinh tế tập thể, Liên minh Hợp tác xã Việt Nam đã và đang tạo ra bước chuyển mới, từ tổ chức đại diện, sang vai trò kiến tạo, kết nối và hỗ trợ hợp tác xã nâng cao năng lực cạnh tranh. Một trong những công cụ quan trọng là Quỹ Hỗ trợ phát triển hợp tác xã Việt Nam. Nguồn quỹ không chỉ đóng vai trò “bà đỡ” về vốn, mà còn giúp các hợp tác xã có thêm nguồn lực đổi mới công nghệ, mở rộng sản xuất và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.

Theo Tổng Giám đốc Quỹ Hỗ trợ phát triển hợp tác xã Việt Nam, Nguyễn Hùng Tiến, giai đoạn 2021-2025, Quỹ đã cho vay hơn 500 dự án, phương án sản xuất, kinh doanh, với doanh số giải ngân gần 2.400 tỷ đồng, dư nợ đến cuối năm 2025 đạt 943 tỷ đồng. Đáng chú ý, vốn điều lệ của Quỹ đã tăng từ 100 tỷ đồng lên 1.000 tỷ đồng, cho thấy nguồn lực hỗ trợ khu vực kinh tế tập thể ngày càng được củng cố.

Không dừng ở hỗ trợ vốn, Liên minh Hợp tác xã Việt Nam còn định hướng các hợp tác xã đổi mới quản trị, chuẩn hóa tài chính, ứng dụng công nghệ và chuyển đổi số và từng bước đáp ứng các chuẩn mực của thị trường. Tuy nhiên, theo Chủ tịch Liên minh Hợp tác xã Việt Nam Cao Xuân Thu Vân, khu vực kinh tế tập thể vẫn còn khoảng cách so với yêu cầu phát triển và các chuẩn mực quốc tế. Vì vậy, giai đoạn 2026-2031, cần chuyển mạnh từ chú trọng số lượng sang nâng cao chất lượng, năng lực quản trị và sức cạnh tranh; đồng thời tạo chuyển biến thực chất trong chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và hội nhập quốc tế.

Liên minh xác định phát triển kinh tế tập thể, hợp tác xã theo hướng nhanh, hiệu quả, bền vững, lấy thành viên làm trung tâm và hiệu quả hoạt động làm thước đo. Từ đó, vai trò của Liên minh cần được nâng lên từ hỗ trợ từng hợp tác xã sang kiến tạo hệ sinh thái phát triển, kết nối hợp tác xã với Nhà nước, doanh nghiệp, tổ chức tài chính, khoa học-công nghệ và thị trường...

Liên minh Hợp tác xã Việt Nam phát huy tốt vai trò kết nối, hỗ trợ quản trị, công nghệ đến thị trường. (Ảnh: SƠN HÀ)

Để những định hướng ấy đi vào đời sống, phát huy hiệu quả, việc cần làm trước mắt vẫn là tiếp tục tháo gỡ những điểm nghẽn từ cơ chế, nguồn lực đến thị trường. Đây là những vấn đề được khu vực kinh tế tập thể đặt nhiều kỳ vọng đối với Đại hội đại biểu toàn quốc Liên minh Hợp tác xã Việt Nam lần thứ VII, góp phần tạo ra những dư địa mới cho hợp tác xã phát triển.