Đồng hành, tiếp sức phụ nữ 'vượt rào' trên hành trình khởi nghiệp

Để biến ý tưởng thành mô hình kinh doanh bền vững, phụ nữ khởi nghiệp gặp không ít những rào cản về vốn, công nghệ, thị trường và pháp lý

Bắt đầu lại với nỗi lo về vốn và công nghệ

Giữa năm 2023, sau vài lần khởi nghiệp thất bại, chị Nguyễn Thị Sơn Hải (SN 1984), chủ cơ sở sản xuất thực phẩm SunSeaFoods tại tỉnh Đắk Lắk, quyết định bắt đầu lại. Lần này, chị thận trọng hơn với số vốn nhỏ, nhưng vẫn mang theo không ít lo lắng.

Các sản phẩm chị lựa chọn phát triển gồm tôm sấy dẻo thảo dược, tôm khô dẻo ăn liền, muối tôm Sông Ba, muối lá, muối hầm, muối hạt và chuối sấy ngũ cốc. Nhưng từ ý tưởng đến sản phẩm được thị trường đón nhận là một khoảng cách không dễ vượt qua. “Khởi nghiệp mới với số vốn nhỏ, tâm lý lo sợ, tôi dè dặt từng bước”, chị Hải chia sẻ.

Với ngành sản xuất thiên về sấy, khó khăn đầu tiên là tìm máy móc phù hợp. Doanh nghiệp mới chưa thể đầu tư dây chuyền công suất lớn, trong khi thử nghiệm sản phẩm lại cần thiết bị có công suất nhỏ, phù hợp với từng loại nguyên liệu. Nếu đầu tư không phù hợp, chi phí sẽ tăng trong khi nguồn lực hạn chế.

Chị Nguyễn Thị Sơn Hải, chủ cơ sở sản xuất thực phẩm SunSeaFoods tại tỉnh Đắk Lắk

Ở đầu ra, thị trường lại đặt ra một bài toán khác. “Nếu sản phẩm chỉ tương tự những mặt hàng đã có trên thị trường thì rất khó cạnh tranh, nhất là khi doanh nghiệp nhỏ không có lợi thế về giá. Muốn tồn tại, sản phẩm phải khác biệt. Thế nhưng sản phẩm càng mới, người tiêu dùng càng cần thời gian để làm quen, rồi lại tốn khá nhiều chi phí mời chào, quảng bá, ký gửi…”, chị Hải nói.

Từ một sản phẩm mới đến một thương hiệu có chỗ đứng trên thị trường là hành trình đòi hỏi vốn, công nghệ, kỹ năng bán hàng và xây dựng thương hiệu. Đây cũng là những vấn đề mà phụ nữ khởi nghiệp thường phải đối mặt ngay từ những bước đầu. 

Luật sư Đặng Thành Chung, Giám đốc Công ty Luật TNHH An Ninh (Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội), cho biết: “Phụ nữ khởi nghiệp có thể gặp khó khăn từ việc lựa chọn mô hình kinh doanh, đăng ký kinh doanh, xác định ngành nghề có điều kiện đến việc đáp ứng các yêu cầu pháp lý liên quan. Với những người bắt đầu từ quy mô hộ gia đình, việc chưa có điều kiện tiếp cận tư vấn pháp lý dễ dẫn đến tâm lý làm trước, hoàn thiện thủ tục sau”.

Theo luật sư, khi hoạt động kinh doanh phát triển, các vấn đề pháp lý tiếp tục xuất hiện trong những công việc hàng ngày như hợp đồng lao động, tiền lương, thuế, hóa đơn, chứng từ, bảo hiểm xã hội... Những thiếu sót ở giai đoạn đầu nếu không được khắc phục có thể trở thành rủi ro khi quy mô kinh doanh tăng lên.

Từ chính sách đến khả năng tiếp cận

Một điểm nghẽn khác được luật sư Đặng Thành Chung lưu ý là vốn. Phụ nữ khởi nghiệp thường bắt đầu bằng nguồn vốn tự có hoặc từ gia đình. Khi cần huy động vốn, họ không chỉ cần tìm được nguồn vốn mà còn phải hiểu các điều khoản pháp lý liên quan đến khoản đầu tư.

“Nếu thiếu kiến thức pháp lý, người khởi nghiệp có thể chỉ tập trung vào việc có được vốn mà chưa đánh giá đầy đủ những nghĩa vụ và rủi ro đi kèm”, luật sư nói.

Luật sư Đặng Thành Chung, Giám đốc Công ty Luật TNHH An Ninh (Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội)

Theo luật sư Đặng Thành Chung, chính sách hiện hành đã có những ưu tiên nhất định đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa do phụ nữ làm chủ. Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa năm 2017 xác định đây là nhóm được ưu tiên hỗ trợ. 

Đặc biệt, Quyết định số 2415/QĐ-TTg ngày 31/10/2025 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án “Hỗ trợ phụ nữ khởi nghiệp giai đoạn 2026–2035” tiếp tục đặt phụ nữ khởi nghiệp và doanh nghiệp do phụ nữ làm chủ trong nhóm đối tượng của Đề án.

Tuy nhiên, theo luật sư, được ưu tiên không đồng nghĩa với dễ dàng tiếp cận. Người khởi nghiệp vẫn phải đáp ứng điều kiện, tiêu chí và thủ tục của từng chương trình.

“Việc chính sách nằm ở nhiều văn bản, nhiều chương trình cũng khiến một bộ phận phụ nữ khó xác định mình được hỗ trợ gì, cần chuẩn bị hồ sơ nào và tiếp cận ở đâu. Vì vậy, vấn đề không chỉ là có chính sách mà còn là làm thế nào để chính sách đến được đúng người, đúng thời điểm”, luật sư Đặng Thành Chung cho biết.

Từ góc độ pháp lý, ông cho rằng hỗ trợ phụ nữ khởi nghiệp cần được nhìn theo suốt quá trình hoạt động, thay vì chỉ tập trung vào thời điểm bắt đầu. Người khởi nghiệp cần được hướng dẫn từ lựa chọn mô hình, đăng ký hoạt động, huy động vốn đến quản trị lao động, thuế, bảo hiểm, sở hữu trí tuệ, thương mại điện tử, chuyển đổi số và mở rộng thị trường.

“Khoảng trống hiện nay không hẳn nằm ở việc thiếu chính sách mà đáng chú ý hơn là cơ chế thực thi và khả năng tiếp cận chính sách trên thực tế”, luật sư nhận định.

Trở lại với câu chuyện của chị Hải, những hỗ trợ chị nhận được không chỉ nằm ở tiền vốn. Chị được tham gia các lớp về khởi nghiệp đổi mới sáng tạo, khởi nghiệp xanh, bán hàng trên sàn thương mại điện tử, ứng dụng AI hỗ trợ viết nội dung, quảng bá sản phẩm trên môi trường số. Sản phẩm cũng được kết nối qua các kênh trực tuyến và hội chợ thương mại.

Đặc biệt, việc tiếp cận nguồn vốn tạo việc làm giúp chị mạnh dạn xây dựng nhà xưởng, đáp ứng yêu cầu về an toàn thực phẩm và có điều kiện đăng ký sản phẩm OCOP.

Từ trải nghiệm thực tế, chị Hải cho rằng hỗ trợ về kiến thức, công nghệ, thị trường và vốn nếu được kết hợp sẽ tạo nền tảng vững chắc hơn cho người khởi nghiệp. Bởi phụ nữ không chỉ cần hỗ trợ khi có ý tưởng mà còn cần được đồng hành khi sản phẩm bước vào thị trường, ứng dụng công nghệ và mở rộng quy mô.

Theo luật sư Đặng Thành Chung, cần hướng tới một đầu mối cung cấp thông tin tập trung, dễ hiểu, dễ tiếp cận và được số hóa, thay vì để người khởi nghiệp tự tìm kiếm từng chính sách. Bên cạnh đó, cần có các hình thức tín dụng phù hợp với giai đoạn khởi sự, đa dạng hóa phương thức hỗ trợ vốn, đơn giản hóa thủ tục và tăng cường hỗ trợ pháp lý.

“Doanh nghiệp do phụ nữ làm chủ cần được hỗ trợ trong suốt vòng đời kinh doanh. Khi người khởi nghiệp được trang bị kiến thức pháp lý ngay từ đầu, họ sẽ chủ động hơn trong việc phòng ngừa rủi ro, sử dụng nguồn lực và phát triển doanh nghiệp”, luật sư Đặng Thành Chung nói.

Từ trải nghiệm của mình, chị Hải mong muốn việc phổ biến chính sách được thực hiện nhanh và rộng hơn, đồng thời tăng các khóa tập huấn chuyên sâu về an toàn thực phẩm, minh bạch nguồn gốc, liên kết sản xuất và xây dựng thị trường.

Những nhu cầu ấy cho thấy phụ nữ khởi nghiệp không chỉ cần vốn để bắt đầu mà còn cần kiến thức, công nghệ, thị trường và hành lang pháp lý rõ ràng để giảm rủi ro.

Để Đề án “Hỗ trợ phụ nữ khởi nghiệp giai đoạn 2026-2035” tạo ra tác động thực chất, điều quan trọng là thu hẹp khoảng cách giữa chính sách và khả năng tiếp cận của người phụ nữ đang trực tiếp khởi nghiệp. Một ý tưởng tốt có thể giúp người phụ nữ bắt đầu. Nhưng để đi được đường dài, họ cần một hệ sinh thái hỗ trợ đủ gần, đủ rõ và đủ thực chất để có thể đứng vững trên thị trường.