Động lực để ngành gỗ bứt phá

Doanh nghiệp sản xuất bàn, ghế gỗ. Ảnh: Hạ Lan

Ông Nguyễn Quốc Khanh - Chủ tịch Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam (VIFOREST) nhận định, sau hơn 20 năm, ngành gỗ và nội thất Việt đã có bước phát triển vượt bậc, vươn lên và nằm trong nhóm những trung tâm sản xuất lớn của thế giới. Tính đến năm 2025, xuất khẩu của toàn ngành đã đạt hơn 17,2 tỷ USD.

Trong 8 tháng đầu năm 2026, xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ đạt 11,69 tỷ USD, tăng 5% so với cùng kỳ năm 2025. Đáng chú ý, sự tăng trưởng của ngành không chỉ thể hiện ở quy mô xuất khẩu, mà còn ở sự thay đổi về vị thế trên bản đồ thương mại toàn cầu. Hiện Việt Nam đứng đầu Đông Nam Á, đứng thứ hai châu Á (sau Trung Quốc) và nằm trong nhóm 5 quốc gia xuất khẩu đồ gỗ, nội thất lớn nhất thế giới. Có những thời điểm Việt Nam đã vươn lên vị trí thứ ba hoặc thứ tư toàn cầu, vượt qua nhiều quốc gia có truyền thống công nghiệp lâu đời như Đức và Ba Lan. Bên cạnh giá trị xuất khẩu, ngành gỗ và nội thất còn tạo việc làm cho khoảng 1 triệu lao động trên toàn chuỗi giá trị.

Tuy nhiên, theo ông Ngô Sỹ Hoài - Tổng Thư ký VIFOREST, để ngành gỗ phát triển bền vững, thị trường không chỉ cần sản phẩm tốt, mà còn cần những chuẩn mực rõ ràng về nguồn gốc gỗ, tính hợp pháp, chất lượng và độ an toàn của sản phẩm. Không những thế, thị trường nội địa của ngành gỗ đang đối mặt với một số hạn chế như chuỗi cung ứng phân tán, thiếu minh bạch về nguồn gốc, chất lượng, độ bền và phát thải; thương hiệu và dữ liệu thị trường chưa được quan tâm đúng mức.

Còn theo ông Tô Xuân Phúc - Giám đốc điều hành Forest Trends Việt Nam, trong bối cảnh hiện nay, vấn đề đặt ra không chỉ là kiểm soát nguồn gỗ nguyên liệu mà còn phải hình thành một chuỗi sản phẩm minh bạch từ sản xuất, chế biến, phân phối đến tiêu dùng. Một thị trường gỗ nội địa phát triển bền vững trước hết cần có những tiêu chí thống nhất về tính hợp pháp của nguyên liệu, chất lượng sản phẩm và mức độ an toàn đối với người sử dụng. Tại nhiều DN, việc kiểm soát nguồn nguyên liệu, quy trình sản xuất và chất lượng sản phẩm đã được thực hiện theo các tiêu chuẩn cao. Đây có thể là cơ sở để nhân rộng các mô hình sản xuất và phân phối gỗ hợp pháp trên thị trường trong nước.

Giới chuyên gia kinh tế khuyến cáo, cần sử dụng sức mua của khu vực công để thúc đẩy sản phẩm gỗ hợp pháp, chất lượng và sử dụng nguyên liệu từ rừng trồng trong nước. Đây là lĩnh vực có nhu cầu tương đối ổn định và liên quan trực tiếp đến môi trường học đường. Nếu các tiêu chí về nguồn gốc gỗ, chất lượng, độ an toàn của vật liệu và độ bền sản phẩm được đưa vào yêu cầu mua sắm, nguồn lực từ mua sắm công có thể trở thành đòn bẩy giúp DN thay đổi phương thức sản xuất.

Ông Vũ Hải Bằng - Phó Chủ tịch VIFOREST đưa ra quan điểm, ở góc độ chính sách, việc ưu tiên các sản phẩm đáp ứng tiêu chuẩn trong hoạt động mua sắm công, khi phù hợp với quy định pháp luật về đấu thầu và mua sắm công, có thể tạo tín hiệu thị trường rõ ràng. Từ đó, người trồng rừng có thêm đầu ra, DN chế biến có thêm động lực đầu tư và cơ quan quản lý có thêm cơ sở thúc đẩy sử dụng nguyên liệu trong nước.

Đồng quan điểm, Tổng Thư ký VIFOREST Ngô Sỹ Hoài cũng cho rằng, mua sắm công có thể tạo đòn bẩy và một động lực quan trọng đối với thị trường nội địa. Mỗi gói mua sắm công đồ gỗ, nội thất cần được xem xét gắn với yêu cầu về nguồn gốc hợp pháp và quản lý rừng bền vững; cần được coi như một “phiếu bầu” cho việc sử dụng gỗ hợp pháp và quản lý rừng bền vững.