Động lực giảm nghèo từ những mô hình sinh kế xanh

Thời gian qua, công tác giảm nghèo được tỉnh triển khai theo hướng tiếp cận đa chiều, thực chất, gắn với đầu tư hạ tầng thiết yếu và hỗ trợ sinh kế, phát triển sản xuất. Trên cơ sở nhu cầu thực tiễn của người dân, trong năm 2025, Quảng Trị đã nhân rộng thành công 35 mô hình, dự án hỗ trợ trực tiếp cho 900 hộ dân chủ động tổ chức lại sản xuất. Bên cạnh đó, 48 mô hình phát triển sản xuất nông nghiệp được triển khai hiệu quả đã tạo cơ hội lập thân, lập nghiệp ổn định cho 1.450 hộ nghèo và cận nghèo trên toàn tỉnh.

Nhiều mô hình sinh kế tuy quy mô chưa lớn nhưng đã mang lại hiệu quả rõ rệt, phù hợp với điều kiện tự nhiên và tập quán sản xuất của người dân. Tiêu biểu, như: Mô hình nuôi bò sinh sản không chỉ tạo sinh kế bền vững, mà còn giúp hộ nghèo có tích lũy, nâng cao khả năng tái đầu tư sản xuất; mô hình nuôi ong lấy mật gắn với bảo tồn hệ sinh thái, giúp người dân có thêm thu nhập từ sản phẩm mật ong, vừa nâng cao ý thức bảo vệ môi trường, giữ gìn tài nguyên rừng... Điểm chung của các mô hình này là giải quyết sinh kế gắn với bảo vệ môi trường và khai thác bền vững tài nguyên thiên nhiên.

Ở xã Kim Điền, hướng phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn của địa phương được khẳng định qua mô hình chăn nuôi chồn hương. Bà con tận dụng nguồn thức ăn tự nhiên sẵn có tại địa phương như chuối, đu đủ để chăn nuôi chồn, đồng thời, toàn bộ chất thải có thể chuyển hóa thành phân bón hữu cơ giàu dinh dưỡng, quay vòng bón ngược lại cho các vườn cây ăn quả. Một chu trình khép kín nhỏ nhưng mang lại hiệu quả kép: Vừa bảo vệ môi trường, vừa cắt giảm tối đa chi phí đầu vào, giúp các hộ nghèo xây dựng bệ đỡ kinh tế vững chắc trước mọi biến động dịch bệnh.

Chuyển đổi vườn tạp sang trồng cây ăn quả cho hiệu quả kinh tế cao ở xã Kim Điền - Ảnh: Đ.H

Ông Đinh Anh Tuấn, Phó Chủ tịch UBND xã Kim Điền cho biết: “Hiện xã Kim Điền đang tập trung phát triển kinh tế vườn rừng, vườn hộ tuần hoàn khép kín theo mô hình vườn-rừng-ao-chuồng trước đây. Trong bối cảnh thời tiết và biến đổi khí hậu diễn biến ngày càng phức tạp, mô hình kinh tế tuần hoàn giúp bà con giảm chi phí sản xuất, cải thiện thu nhập, ổn định sinh kế, chủ động vươn lên thoát nghèo”.

Để giảm nghèo bền vững, bài toán cốt lõi là sản xuất phải gắn liền với chuỗi giá trị và bao tiêu sản phẩm. Bài học kinh nghiệm từ mô hình phát triển dược liệu bản địa của Hợp tác xã (HTX) sản xuất cây dược liệu sạch và kinh doanh nông nghiệp Cự Nẫm, xã Bố Trạch chính là một minh chứng tiêu biểu cho tư duy liên kết này.

Nhận thấy các loại cây gò đồi truyền thống kém hiệu quả, HTX đã chủ động chuyển đổi sang trồng các loại cây dược liệu sạch như cà gai leo, thìa canh, chè vằng… ứng dụng công nghệ chế biến sâu để tạo nên các sản phẩm đạt chuẩn OCOP 3 sao, 4 sao. HTX đã liên kết chặt chẽ với hơn 50 hộ nông dân trên địa bàn và các vùng phụ cận trồng cây dược liệu để bảo đảm nguyên liệu đầu vào cho sản xuất.

Mô hình liên kết này giúp người trồng yên tâm sản xuất, giảm rủi ro “được mùa mất giá”, đồng thời tạo thêm một nguồn thu đều đặn ngoài cây trồng truyền thống. Nhờ tham gia chuỗi liên kết trồng cây dược liệu, nhiều nông hộ đã có thu nhập ổn định, bền vững.

Mô hình liên kết trồng dược liệu tại HTX Cự Nẫm chính là mô hình kinh tế xanh khép kín, nơi phế phẩm trở thành tài nguyên, nơi rủi ro của người nghèo được san sẻ bởi doanh nghiệp và HTX. Đây cũng là mô hình gắn kết giữa sinh kế xanh với Chương trình Mỗi xã một sản phẩm. Có thể thấy, các sản phẩm OCOP trên địa bàn tỉnh hiện nay đều có sự tham gia trực tiếp của hộ nghèo và cận nghèo, giúp người nghèo tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị, tiếp cận kỹ thuật, công nghệ mới và từng bước cải thiện thu nhập.

Hợp tác xã Cự Nẫm liên kết với 50 hộ dân trồng cây dược liệu - Ảnh: Đ.H

Nhờ triển khai đồng bộ các dự án hỗ trợ phát triển sản xuất, đa dạng hóa sinh kế, đào tạo nghề, giải quyết việc làm và đầu tư hạ tầng thiết yếu, công tác giảm nghèo trên địa bàn tỉnh đạt nhiều kết quả tích cực, đời sống vật chất và tinh thần của người dân từng bước được nâng lên. Đến cuối năm 2025, tỉ lệ nghèo đa chiều toàn tỉnh đã giảm xuống còn 7,57%. Trong đó, tỉ lệ hộ nghèo giảm còn 3,89% với 17.778 hộ, bình quân giai đoạn giảm 1,04%/năm, đạt mục tiêu đề ra. Đặc biệt, tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số, tỉ lệ hộ nghèo giảm mạnh còn 31,33%, bình quân giảm tới 7,74%/năm, vượt xa kế hoạch đề ra là giảm 4%/năm.

Những kết quả đạt được trong giai đoạn 2021-2025 đã tạo nền tảng quan trọng cho công tác giảm nghèo của tỉnh. Tuy nhiên, khi đời sống người dân từng bước được cải thiện, yêu cầu đặt ra cho công tác giảm nghèo cũng không còn dừng lại ở việc hỗ trợ người dân vượt qua ngưỡng nghèo. Điều quan trọng hơn là phải tạo dựng được những sinh kế ổn định, có khả năng thích ứng và phát triển lâu dài trong bối cảnh mới.

Ông Hoàng Minh Trí, Phó Chi cục trưởng Chi cục Kinh tế hợp tác và Quản lý chất lượng tỉnh cho biết: “Trong thời gian tới, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn được xác định là động lực mới của giảm nghèo bền vững. Quảng Trị là một địa phương thường xuyên chịu tác động của thiên tai, nơi phần lớn người nghèo vẫn sống dựa vào đất đai, rừng và nông nghiệp nên bảo vệ môi trường cũng chính là bảo vệ sinh kế; gìn giữ tài nguyên cũng chính là gìn giữ cơ hội phát triển cho người dân”.