Đồng Nai: Phát huy giá trị các di tích lịch sử, văn hóa ở Trấn Biên

Văn Miếu Trấn Biên ở phường Trấn Biên, thành phố Ðồng Nai, nơi phụng thờ hào khí phương Nam. (Ảnh: TV)

Hưởng ứng Tuần Văn hóa-Đại đoàn kết thành phố Đồng Nai năm 2026, các địa phương trên địa bàn đang khẩn trương triển khai công tác chuẩn bị, tổ chức nhiều hoạt động văn hóa, văn nghệ và sinh hoạt cộng đồng. Trong đó, phường Trấn Biên là địa bàn trung tâm, nơi hội tụ nhiều di tích lịch sử, văn hóa có giá trị và những nét đặc sắc trong đời sống văn hóa, tín ngưỡng, dự kiến tổ chức chuỗi hoạt động phong phú, gắn kết bảo tồn di sản với phát huy giá trị văn hóa.

Chung quanh vấn đề này, phóng viên Báo Nhân Dân đã có cuộc phỏng vấn đồng chí Nguyễn Duy Tân, Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch Ủy ban nhân dân phường Trấn Biên.

Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch Ủy ban nhân dân phường Trấn Biên Nguyễn Duy Tân. (Ảnh: TV)

Phát huy giá trị văn hóa, kết nối cộng đồng

Phóng viên: Để triển khai các hoạt động Tuần Văn hóa-Đại đoàn kết thành phố Đồng Nai năm 2026, đồng chí có thể cho biết đến thời điểm này địa phương đã có sự chuẩn bị thực hiện như thế nào trên địa bàn?

Đồng chí Nguyễn Duy Tân: Phường Trấn Biên xác định Tuần Văn hóa-Đại đoàn kết không chỉ là hoạt động hưởng ứng một sự kiện văn hóa của thành phố mà còn là dịp để giới thiệu, quảng bá những giá trị đặc sắc của vùng đất Trấn Biên, khơi dậy niềm tự hào về truyền thống lịch sử, văn hóa và tăng cường sự gắn kết trong cộng đồng dân cư.

Trên cơ sở đó, phường lựa chọn chủ đề “Trấn Biên-Bảo tồn di sản, phát huy văn hóa, kết nối cộng đồng”, xây dựng chương trình với 14 hoạt động, sự kiện trọng tâm, diễn ra từ ngày 18/11 đến hết ngày 23/11. Các hoạt động tập trung vào những lĩnh vực như văn hóa, văn nghệ, giáo dục truyền thống, sinh hoạt cộng đồng và an sinh xã hội; được tổ chức tại Thành cổ Biên Hòa cùng một số di tích lịch sử-văn hóa, danh lam thắng cảnh trên địa bàn.

Để bảo đảm các hoạt động được tổ chức chu đáo, an toàn và tạo sức lan tỏa, phường đã chủ động xây dựng các phương án bảo đảm an ninh, trật tự, an toàn giao thông, vệ sinh môi trường; đồng thời vận động các khu phố, cơ quan, đơn vị, trường học, doanh nghiệp, cơ sở kinh doanh và hộ gia đình tích cực chỉnh trang cảnh quan, tổng vệ sinh môi trường, treo cờ Tổ quốc, trang trí mặt tiền và các tuyến đường, góp phần tạo diện mạo khang trang, không khí phấn khởi chào mừng sự kiện.

Một góc trung tâm phường Trấn Biên. (Ảnh: TV)

Đến nay, công tác chuẩn bị đang được triển khai đồng bộ, với sự phối hợp của các cơ quan, đơn vị liên quan. Trong thời gian cao điểm phường tập trung tổ chức các hoạt động trọng tâm như Hội thi trang trí xe tuyên truyền cổ động và diễu hành; Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc; triển lãm “Không gian văn hóa Trấn Biên”; chương trình đi bộ “Bước chân kết nối di sản”...

Đặc biệt, gắn với Ngày hội Đại đoàn kết, phường tổ chức chương trình trao quà, chăm lo cho người yếu thế, người có hoàn cảnh khó khăn trên địa bàn. Đây không chỉ là hoạt động an sinh xã hội thiết thực mà còn thể hiện sự quan tâm, sẻ chia và tinh thần tương thân tương ái trong cộng đồng.

Thông qua chuỗi hoạt động này, phường Trấn Biên mong muốn phát huy sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị, huy động sự tham gia tích cực của các tầng lớp nhân dân, cộng đồng doanh nghiệp. Quan trọng hơn, chúng tôi mong mỗi người dân thực sự trở thành chủ thể trong việc sáng tạo, gìn giữ và lan tỏa các giá trị văn hóa của địa phương.

Phóng viên: Qua các hoạt động Tuần Văn hóa-Đại đoàn kết, phường Trấn Biên mong muốn gì trong giới thiệu, quảng bá những giá trị các di tích lịch sử, văn hóa của địa phương đến với người dân và du khách?

Đồng chí Nguyễn Duy Tân: Trấn Biên là vùng đất có bề dày lịch sử, văn hóa, gắn liền với quá trình hình thành và phát triển hơn 300 năm của vùng đất Biên Hòa-Đồng Nai. Trên địa bàn phường hiện có 18 di tích đã được xếp hạng, gồm 10 di tích cấp quốc gia và 8 di tích cấp tỉnh, cùng hệ thống phong phú các cơ sở tín ngưỡng, tôn giáo và những công trình mang giá trị lịch sử, văn hóa đặc sắc.

Di tích lịch sử quốc gia Thành cổ Biên Hòa trên địa bàn phường Trấn Biên (Ảnh: TV)

Mỗi di tích không chỉ là một công trình kiến trúc hay một địa điểm tham quan mà còn lưu giữ những câu chuyện lịch sử, dấu ấn văn hóa, tín ngưỡng và truyền thống của các thế hệ tiền nhân. Đây là nguồn tài nguyên văn hóa quý giá, góp phần tạo nên bản sắc riêng của Trấn Biên trong không gian phát triển chung của thành phố Đồng Nai.

Thông qua Tuần Văn hóa-Đại đoàn kết, chúng tôi mong đưa những giá trị ấy đến gần hơn với người dân và du khách bằng những hình thức giới thiệu sinh động, đa dạng, có tính tương tác và trải nghiệm, thay vì chỉ dừng lại ở việc tuyên truyền, giới thiệu thông tin về di tích theo phương thức truyền thống.

Điều chúng tôi mong muốn không đơn thuần là quảng bá được nhiều điểm đến, mà quan trọng hơn là giúp người dân hiểu, tự hào và có trách nhiệm với di sản quê hương; để mỗi di tích trở thành một địa chỉ giáo dục truyền thống, một không gian sinh hoạt văn hóa và là điểm kết nối giữa quá khứ với hiện tại.

Người dân trải nghiệm đường hoa ven sông Đồng Nai phường Trấn Biên, trong dịp Tết Nguyên đán 2026 vừa qua. (Ảnh: TV)

Về lâu dài, phường định hướng kết nối các di tích thành những tuyến tham quan, trải nghiệm văn hóa-lịch sử đặc trưng, gắn với các điểm đến du lịch của thành phố. Việc liên kết các di tích với danh lam thắng cảnh, không gian văn hóa, các thiết chế văn hóa, hoạt động trải nghiệm và sản phẩm đặc trưng của địa phương sẽ góp phần hình thành những sản phẩm du lịch có chiều sâu, kéo dài thời gian trải nghiệm của du khách và gia tăng giá trị cho cộng đồng.

Chúng tôi cũng mong từng bước hình thành các không gian văn hóa mở, nơi di sản không bị giới hạn trong khuôn viên từng di tích mà được kết nối với cảnh quan, tuyến phố, quảng trường, không gian công cộng và đời sống thường nhật của người dân. Qua đó, người dân vừa là chủ thể gìn giữ, vừa là người tham gia sáng tạo và thụ hưởng các giá trị văn hóa.

Đưa di sản hiện diện gần gũi hơn trong đời sống

Phóng viên: Nghị quyết 16 của Bộ Chính trị xác định bảo tồn, tôn tạo và phát huy các giá trị lịch sử, văn hóa truyền thống của vùng đất Biên Hòa-Đồng Nai với hơn 300 năm hình thành và phát triển. Vậy, với Trấn Biên là phường trung tâm của thành phố Đồng Nai, địa phương đã và đang có những giải pháp như thế nào trong việc bảo tồn, tôn tạo, phát huy các giá trị di tích lịch sử, văn hóa trên địa bàn, thưa đồng chí?

Đồng chí Nguyễn Duy Tân: Chúng tôi nhận thức sâu sắc rằng, đối với Trấn Biên, bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị di sản văn hóa không chỉ là nhiệm vụ quản lý nhà nước trong lĩnh vực văn hóa mà còn là trách nhiệm đối với lịch sử, đối với các thế hệ đi trước và các thế hệ mai sau.

Là địa bàn trung tâm của thành phố Đồng Nai, nơi hội tụ nhiều di tích lịch sử, văn hóa có giá trị, phường xác định công tác bảo tồn và phát huy di sản phải được thực hiện thường xuyên, có định hướng lâu dài, gắn kết chặt chẽ giữa bảo tồn các giá trị gốc với phát huy công năng, giá trị của di sản trong đời sống đương đại.

Di tích lịch sử quốc gia Đền thờ Nguyễn Hữu Cảnh trên địa bàn phường Trấn Biên. (Ảnh: TV)

Trước hết, phường tập trung rà soát, nắm chắc hiện trạng, hồ sơ pháp lý, tình hình quản lý và các yếu tố cấu thành giá trị của từng di tích; tăng cường kiểm tra, giám sát công tác bảo vệ di tích, kịp thời phát hiện và phối hợp xử lý những vấn đề phát sinh, không để xảy ra tình trạng xâm hại, làm biến dạng các yếu tố gốc của di tích.

Chủ động phối hợp với các sở, ngành chuyên môn và cơ quan quản lý di sản trong việc khảo sát, đánh giá hiện trạng, xây dựng phương án bảo quản, tu bổ, phục hồi di tích theo đúng quy định của pháp luật về di sản văn hóa. Đối với những di tích có quy mô lớn, giá trị đặc biệt hoặc cần nguồn lực đầu tư vượt quá khả năng của địa phương, phường xác định cần có sự quan tâm, hỗ trợ và đầu tư đồng bộ từ thành phố.

Chú trọng phát huy vai trò chủ thể của cộng đồng trong bảo tồn di sản. Gắn bảo tồn di sản với giáo dục truyền thống, xây dựng môi trường văn hóa và phát triển du lịch.

Chúng tôi cho rằng, cần tiếp cận di sản không chỉ theo từng điểm riêng lẻ mà theo hệ thống không gian văn hóa có tính liên kết. Khu lăng mộ Trịnh Hoài Đức, Thành cổ Biên Hòa, Đình Tân Lân, Chùa Ông, Văn miếu Trấn Biên, Chùa Bửu Phong, đền thờ Nguyễn Hữu Cảnh cùng các di tích, cơ sở tín ngưỡng và danh lam thắng cảnh cần được nghiên cứu trong mối quan hệ về lịch sử, văn hóa, cảnh quan và khả năng kết nối thành các tuyến tham quan, trải nghiệm.

Hoạt động diễu hành đường phố trong chương trình Lễ hội Chùa Ông trên địa bàn phường Trấn Biên. (Ảnh: TV)

Từ định hướng đó, phường mong muốn từng bước hình thành các không gian văn hóa đặc trưng, gắn di tích với quảng trường, tuyến phố, công viên, không gian sinh hoạt cộng đồng và các hoạt động văn hóa, nghệ thuật. Đây không chỉ là giải pháp phát huy giá trị di sản mà còn góp phần tạo dựng bản sắc đô thị, nâng cao chất lượng không gian sống và tạo thêm sản phẩm phục vụ du lịch.

Thực tế, chuỗi hoạt động hưởng ứng Tuần Văn hóa-Đại đoàn kết năm 2026 chính là một trong những cách làm cụ thể để hiện thực hóa định hướng này. Từ triển lãm “Không gian văn hóa Trấn Biên”, hội thi “Di sản Trấn Biên qua ống kính”, chương trình “Bước chân kết nối di sản” đến các hoạt động tìm hiểu lịch sử dành cho học sinh, đoàn viên, thanh niên, tất cả đều hướng đến mục tiêu đưa di sản hiện diện gần gũi hơn trong đời sống cộng đồng.

Phóng viên: Cùng với nỗ lực của địa phương, đồng chí có kiến nghị gì với Ủy ban nhân dân thành phố cũng như các sở, ngành trong việc thực hiện tôn tạo, phát huy giá trị các di tích lịch sử, văn hóa trên địa bàn?

Đồng chí Nguyễn Duy Tân: Để công tác bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị các di tích lịch sử, văn hóa trên địa bàn đạt hiệu quả lâu dài, bên cạnh sự chủ động của chính quyền địa phương và sự đồng hành của cộng đồng, chúng tôi rất mong tiếp tục nhận được sự quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo và hỗ trợ của Thành ủy, Ủy ban nhân dân thành phố cùng các sở, ngành chuyên môn.

Trước hết, kiến nghị Ủy ban nhân dân thành phố quan tâm xây dựng kế hoạch và lộ trình đầu tư bảo tồn, tu bổ, tôn tạo các di tích lịch sử, văn hóa trên địa bàn theo hướng có trọng tâm, trọng điểm, phù hợp với giá trị, hiện trạng và yêu cầu bảo vệ của từng di tích. Đặc biệt, cần ưu tiên nguồn lực đối với những di tích có giá trị lịch sử, văn hóa đặc biệt, đang xuống cấp hoặc có yêu cầu cấp thiết về bảo quản, tu bổ.

Di tích cấp quốc gia Chùa Ông, phường Trấn Biên. (Ảnh: TV)

Phường đề nghị thành phố quan tâm bố trí nguồn vốn và phân định rõ trách nhiệm đầu tư, quản lý, khai thác đối với các công trình di tích, nhất là những dự án có quy mô lớn, liên quan đến nhiều cấp, ngành hoặc vượt quá khả năng cân đối nguồn lực của phường.

Đề nghị các sở, ngành chuyên môn tiếp tục hỗ trợ địa phương trong công tác khảo sát, lập hồ sơ khoa học, đánh giá hiện trạng, hướng dẫn quy trình, thủ tục và thẩm định các phương án bảo quản, tu bổ, phục hồi di tích. Đối với những công trình có giá trị lịch sử, kiến trúc đặc biệt, cần có sự tham gia của các chuyên gia, nhà nghiên cứu và cơ quan chuyên môn nhằm bảo đảm tính khoa học, giữ gìn tối đa các yếu tố gốc và giá trị nguyên trạng của di tích.

Quan tâm hỗ trợ địa phương hoàn thiện hồ sơ pháp lý, xác định ranh giới bảo vệ di tích, giải quyết những vấn đề liên quan đến đất đai, cảnh quan và không gian bảo vệ di tích. Đây là những điều kiện quan trọng để chính quyền cơ sở chủ động hơn trong công tác quản lý, bảo vệ di sản, đồng thời hạn chế nguy cơ tác động tiêu cực đến các yếu tố cấu thành giá trị di tích.

Cù lao Phố (phường Trấn Biên) nơi có nhiều di tích văn hóa cấp quốc gia. (Ảnh: TV)

Thành phố hỗ trợ chỉ đạo các sở, ngành lồng ghép yêu cầu bảo tồn và phát huy giá trị di sản vào quá trình lập, thẩm định và triển khai các quy hoạch đô thị, quy hoạch phân khu, quy hoạch chi tiết và các chương trình, dự án phát triển có liên quan. Đồng thời, mong muốn thành phố nghiên cứu định hướng hình thành các không gian văn hóa đặc trưng, kết nối các di tích với quảng trường, công viên, tuyến phố, không gian công cộng và các thiết chế văn hóa.

Đề nghị thành phố quan tâm xây dựng định hướng liên kết các di tích lịch sử, văn hóa trên địa bàn Trấn Biên với các điểm đến văn hóa, du lịch tiêu biểu khác của thành phố, hình thành những tuyến tham quan, trải nghiệm có tính liên kết.

Cùng với đó là hỗ trợ phát triển sản phẩm du lịch văn hóa, đào tạo nguồn nhân lực thuyết minh, hướng dẫn, số hóa dữ liệu di sản, xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung và quảng bá hình ảnh di sản Đồng Nai đến với người dân, du khách trong và ngoài nước.

Chúng tôi cũng mong muốn có cơ chế khuyến khích, huy động sự tham gia của các tổ chức, doanh nghiệp, cá nhân và cộng đồng trong việc đồng hành bảo tồn, phát huy giá trị di sản trên nguyên tắc tự nguyện, đúng quy định pháp luật, bảo đảm hài hòa giữa lợi ích cộng đồng và yêu cầu bảo vệ di tích.

Phóng viên: Xin cảm ơn đồng chí!