Vĩnh Long 'đánh thức' du lịch cộng đồng bên những dòng sông

Tham quan làng nghề gạch gốm Vĩnh Long. (Ảnh: BÁ DŨNG)

Từ không gian di sản đương đại của “Vương quốc gạch gốm đỏ” Mang Thít đến những nếp nhà dừa độc bản và miệt vườn trĩu quả trên các xã cù lao, một diện mạo du lịch xanh, bền vững đang bừng lên sức sống mới sau bước ngoặt hợp nhất không gian phát triển của tỉnh Vĩnh Long.

Những câu chuyện dọc theo con nước Cổ Chiên

Đứng trên boong tàu La Marguerite, phóng tầm mắt ra hai bên bờ sông Cổ Chiên lộng gió, du khách dễ dàng cảm nhận được sự giao hòa kỳ diệu giữa thiên nhiên trù phú và chiều sâu trầm tích văn hóa. Dòng sông không chỉ chở nặng phù sa bồi đắp cho những dải cù lao quanh năm cây lành trái ngọt, mà còn như một cuốn biên niên sử sống động.

Từ tàu lớn, đoàn chúng tôi chuyển sang những chiếc tàu du lịch nhỏ hơn, rẽ sóng len lỏi vào hệ thống kênh rạch chằng chịt dưới tán bần ven bờ rợp bóng mát để đặt chân lên các cù lao. Tại xã cù lao An Bình-nơi được xem là “anh cả” đặt nền móng cho loại hình lưu trú tại nhà dân (homestay) của vùng Đồng bằng sông Cửu Long từ cuối thập niên 1980-nhịp sống miệt vườn hiện ra bình dị mà đầy cuốn hút.

Những vườn chôm chôm chín đỏ, nhãn xuồng cơm vàng ngọt lịm, sầu riêng Ri 6 thơm lừng nối tiếp nhau tạo nên bức tranh sinh thái bốn mùa trĩu quả. Điểm dừng chân khiến nhiều du khách quốc tế lẫn nội địa ngỡ ngàng chính là ngôi nhà dừa Coco Home.

Du khách tham quan nhà dừa độc đáo ở Vĩnh Long.

Dưới bàn tay tài hoa và sự kiên nhẫn của các nghệ nhân địa phương, khoảng 4.000 thân cây dừa lão xù xì của quê hương Đồng Khởi Bến Tre xưa (nay thuộc không gian tỉnh Vĩnh Long mới) đã được tuyển chọn, xử lý tỉ mỉ để dựng nên một quần thể kiến trúc Nam Bộ truyền thống bề thế, ấm cúng. Từng cây cột, kèo, vách ngăn đến vật dụng sinh hoạt đều toát lên hơi thở của xứ dừa, kể câu chuyện về sức sống mãnh liệt và sự sáng tạo thuận thiên của cư dân vùng châu thổ.

Rời không gian xanh mướt của miệt vườn cù lao, con nước lại đưa chúng tôi ngược dòng khám phá những làng nghề truyền thống trăm năm tuổi. Dọc theo dòng kênh Thầy Cai và sông Cổ Chiên thuộc xã Nhơn Phú, tỉnh Vĩnh Long, hàng trăm lò gạch gốm rêu phong, cổ kính sừng sững soi bóng xuống mặt nước như những tòa lâu đài đỏ rực dưới ánh mặt trời, tạo nên “Vương quốc gạch gốm đỏ” độc nhất vô nhị, một di sản đương đại mang đậm dấu ấn văn hóa Vĩnh Long.

Tham quan làng nghề chế biến chỉ xơ dừa Lương Quới. (Ảnh: BÁ DŨNG)

Tiếp nối mạch nguồn di sản ấy là sự khéo léo của những người thợ tại các làng nghề gắn với cây dừa như nghề làm chỉ xơ dừa Lương Quới hay làng nghề bánh tráng truyền thống Cù lao Mây (xã Lục Sĩ Thành) bên dòng sông Hậu hiền hòa. Tại đây, du khách không chỉ đứng nhìn mà được trực tiếp chạm tay vào nguyên liệu, tự mình trải nghiệm quy trình sản xuất thủ công cùng nghệ nhân và thưởng thức bữa cơm đồng quê đậm đà hương vị sông nước.

Tiếng lòng du khách và trăn trở của người làm nghề

Chứng kiến sự mộc mạc của nếp nhà vườn và nụ cười đôn hậu của người dân cù lao, ông Jean-Luc Moreau, một du khách đến từ Pháp bày tỏ sự thích thú: “Tôi đã đi qua nhiều vùng sông nước ở châu Á, nhưng cảm giác ngồi xuồng nhỏ len qua những rặng bần, thưởng thức trái cây hái tại vườn và tận mắt thấy ngôi nhà làm hoàn toàn từ hàng nghìn cây dừa lão ở đây thực sự rất đặc biệt. Điều giữ chân chúng tôi không chỉ là cảnh đẹp, mà là sự chân thật khi được ăn bữa cơm gia đình và nghe chính chủ nhà kể về cuộc sống của họ”.

Tham quan làng nghề chế biến chỉ xơ dừa Lương Quới. (Ảnh: BÁ DŨNG)

Sự hài lòng của du khách quốc tế cũng được phản ánh rõ qua các dữ liệu nghiên cứu thực tiễn. Theo khảo sát của nhóm nghiên cứu thuộc Trường Đại học Kinh tế-Tài chính Thành phố Hồ Chí Minh (UEF), trên các diễn đàn du lịch quốc tế như Tripadvisor, các homestay tại cù lao An Bình đạt điểm đánh giá trung bình rất cao (4,40/5 sao), trong đó sự hiếu khách của chủ nhà và bữa cơm gia đình là hai yếu tố được du khách khen ngợi nhiều nhất.

Tuy nhiên, dưới góc nhìn của những người trực tiếp tổ chức tour và kết nối thị trường, hành trình đưa du khách về với cù lao vẫn còn những “điểm nghẽn” cần tháo gỡ. Ông Lê Minh Tâm, Giám đốc một doanh nghiệp lữ hành chuyên khai thác tuyến đường sông tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long, chia sẻ thẳng thắn: “Sau khi sáp nhập địa giới hành chính giữa Vĩnh Long, Bến Tre và Trà Vinh từ ngày 1/7/2025, không gian tài nguyên du lịch của tỉnh Vĩnh Long mới trở nên vô cùng rộng lớn với hơn 70 cồn, cù lao và hàng loạt làng nghề, di tích đặc sắc.

Du khách xem hát bội ở Vĩnh Long.

Tuy nhiên, hiện nay sản phẩm giữa các cù lao vẫn còn tình trạng trùng lặp: nơi nào cũng đón khách đi xuồng, ăn trái cây, nghe đờn ca tài tử. Ngoài ra, hạ tầng bến thủy nội địa tại một số cù lao còn nhỏ lẻ, đường vào nhà vườn hẹp khiến xe lớn khó tiếp cận, và việc thiếu một hệ nhận diện thương hiệu chung khiến du khách khó phân biệt nét đặc trưng của từng điểm đến”.

Thực tế này cũng được các nhà khoa học chỉ rõ tại Hội thảo khoa học “Thực trạng phát triển du lịch cộng đồng tại các xã cù lao của tỉnh Vĩnh Long” do Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Vĩnh Long phối hợp cùng Trường Đại học Kinh tế-Tài chính Thành phố Hồ Chí Minh (UEF) tổ chức vào tháng 10/2026.

Làng nghề bánh tráng Cù Lao Mây. (Ảnh: BÁ DŨNG)

Phân tích về hành vi tiêu dùng và kỳ vọng của du khách, Thạc sĩ Trần Tường Huy, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Du lịch Xã hội, nhận định: “Sức hấp dẫn cốt lõi của du lịch cộng đồng nằm ở tính chân thực và chiều sâu trải nghiệm. Nếu các xã cù lao chỉ dừng lại ở việc khai thác tài nguyên đơn lẻ, tham quan thuần túy trong ngày thì mức chi tiêu của du khách sẽ rất thấp và khó giữ chân họ lưu trú dài ngày. Cần chuyển trọng tâm sang thiết kế các chuỗi trải nghiệm có chiều sâu theo mùa vụ, gắn kết chặt chẽ giữa cảnh quan sông nước, sinh kế nông nghiệp và câu chuyện văn hóa bản địa”.

Đồng quan điểm về việc gia tăng giá trị kinh tế tại chỗ, Thạc sĩ Hồng Quý (Trường Đại học Hoa Sen) và nhóm nghiên cứu của Thạc sĩ Nguyễn Thị Lan Chi (UEF) chỉ ra rằng, dù tỉnh Vĩnh Long mới sở hữu tới 980 sản phẩm OCOP còn hiệu lực cùng hơn 70 làng nghề truyền thống, nhưng sự liên kết giữa sản phẩm OCOP với du lịch cộng đồng tại các cù lao hiện mới dừng ở mức “bán kèm”, chưa hình thành được chuỗi giá trị đồng bộ.

Những nhà lữ hành tổ chức hội thảo du lịch đường sông trên tàu La Marguerite. (Ảnh: BÁ DŨNG)

Khảo sát cho thấy dù gần một nửa du khách thích thú thưởng thức đặc sản tại chỗ, nhưng chỉ khoảng 10% mua sản phẩm mang về làm quà do thiếu bao bì phù hợp, thiếu câu chuyện thương hiệu gắn với vùng đất và thiếu các hợp tác xã đủ năng lực đứng ra điều phối, chia sẻ lợi ích minh bạch cho cộng đồng.

Định hướng chiến lược cho “Miền đất hội tụ” vươn xa

Những kết quả tích cực trong phát triển kinh tế xanh của tỉnh thời gian qua tiêu biểu là thành công của Festival Gạch Gốm Đỏ-Kinh tế Xanh tỉnh Vĩnh Long lần thứ I cùng con số ấn tượng đón hơn 4,9 triệu lượt khách trong 9 tháng đầu năm 2026 đang tạo đà vững chắc để ngành du lịch địa phương bứt phá.

Quán triệt tinh thần Nghị quyết số 13-NQ/TU ngày 10/7/2026 của Tỉnh ủy Vĩnh Long về phát triển du lịch giai đoạn 2026-2030, định hướng đến năm 2045, tỉnh đặt mục tiêu đưa du lịch thực sự trở thành ngành kinh tế quan trọng, định vị thương hiệu “Vĩnh Long-miền đất hội tụ-an toàn-thân thiện-chất lượng”.

Tàu La Marguerite trên sông Cổ Chiên. (Ảnh: BÁ DŨNG)

Theo Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Vĩnh Long Dương Hoàng Sum, trong bức tranh phát triển mới, tỉnh Vĩnh Long xác định không phát triển dàn trải mà tập trung quy hoạch, đầu tư có trọng tâm, trọng điểm cho các xã cù lao tiêu biểu như An Bình, Lục Sĩ Thành (cù lao Mây), Quới Thiện (cù lao Dài) gắn kết hài hòa với các tuyến du lịch đường sông liên vùng và làng nghề di sản Mang Thít. Ngành du lịch sẽ tham mưu ưu tiên nguồn lực đầu tư hoàn thiện hạ tầng thiết yếu như bến thủy nội địa chuyên dùng, hệ thống nhà vệ sinh công cộng đạt chuẩn, nâng cấp phương tiện vận chuyển thủy và xử lý triệt để vấn đề rác thải, bảo vệ cảnh quan môi trường “sáng-xanh-sạch-đẹp”.

Cũng theo người đứng đầu ngành Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh, yếu tố quyết định sự thành công bền vững của du lịch cộng đồng chính là vai trò chủ thể của người dân. “Người nông dân cù lao không chỉ là người thụ hưởng mà phải là “chìa khóa trung tâm”, là những đại sứ văn hóa trực tiếp gìn giữ nếp sống miệt vườn, bí quyết làng nghề và tự tin kể câu chuyện quê hương mình cho du khách.

Làng nghề gạch gốm đỏ Vĩnh Long. (Ảnh: BÁ DŨNG)

Thời gian tới, Sở sẽ phối hợp chặt chẽ với các viện, trường và hiệp hội du lịch tổ chức các lớp đào tạo thực chiến về kỹ năng đón tiếp, ngoại ngữ, an toàn đường thủy và đặc biệt là “bình dân học vụ số”. Từ đó hướng dẫn bà con cách quảng bá sản phẩm, kết nối đặt dịch vụ trực tuyến để chủ động tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu, hiện thực hóa mục tiêu “ly nông bất ly hương” ngay trên mảnh đất quê hương”.

Chuyến tàu La Marguerite khép lại hành trình khi ánh hoàng hôn bắt đầu buông xuống mặt sông Cổ Chiên, nhuộm đỏ những rặng dừa nước và những mái lò gạch cổ kính phía xa. Giữa nhịp sóng vỗ mạn thuyền, có thể cảm nhận rõ một luồng sinh khí mới đang chuyển mình mạnh mẽ trên vùng đất chín rồng. Khi tài nguyên bản địa được đánh thức bằng tư duy kinh tế xanh, khi mỗi người dân thực sự làm chủ sinh kế và di sản của mình, những dòng sông và dải cù lao Vĩnh Long sẽ mãi viết tiếp những câu chuyện cuốn hút, mời gọi du khách muôn phương tìm về và ở lại.