Dòng vốn rẻ tìm đến những động lực tăng trưởng

Quy mô vốn lớn, lãi suất giảm, nhưng để dòng tiền thực sự tạo thêm năng lực sản xuất, bài toán then chốt vẫn là khả năng tiếp cận và hấp thụ vốn của doanh nghiệp.

Mở van dòng vốn rẻ

Khách hàng tìm hiểu sản phẩm, dịch vụ tại VietinBank. Ảnh: Bnews phát

Theo cập nhật mới nhất của Ngân hàng Nhà nước, 12 ngân hàng đã đăng ký, thông báo các chương trình tín dụng dành cho SME với tổng quy mô khoảng 408.000 tỷ đồng. Các khoản vay được định hướng có lãi suất thấp hơn ít nhất 1% so với mức bình quân cùng kỳ hạn; một số ngân hàng áp dụng mức giảm 0,5-2% tùy nhóm khách hàng và lĩnh vực.

Trong đó, 4 ngân hàng thương mại Nhà nước đã có văn bản đăng ký chính thức với Ngân hàng Nhà nước, với tổng quy mô 220.000 tỷ đồng. Trong đó, Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam (Agribank) đăng ký 70.000 tỷ đồng; Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV), Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam (Vietcombank) và Ngân hàng TMCP Công Thương Việt Nam (VietinBank) đăng ký 50.000 tỷ đồng/ngân hàng.

8 ngân hàng thương mại cổ phần gồm Ngân hàng TMCP Sài Gòn – Hà Nội (SHB), Ngân hàng TMCP Hàng hải Việt Nam (MSB), Ngân hàng TMCP Sài Gòn Tài Lộc (Sacombank), Ngân hàng TMCP Bản Việt (BVBank), Ngân hàng TMCP Nam Á (Nam A Bank), Ngân hàng TMCP Quốc dân (NCB), Ngân hàng TMCP Sài Gòn Công Thương (Saigonbank) và Ngân hàng TMCP Tiên Phong (TPBank) đăng ký tổng quy mô 188.000 tỷ đồng.

Điểm đáng chú ý là dòng vốn được định hướng vào SME và các ngành có sức lan tỏa, như sản xuất, xuất khẩu, công nghiệp hỗ trợ, công nghệ cao, kinh tế số, trí tuệ nhân tạo (AI), bán dẫn, chế biến chế tạo và các dự án xanh.

Động thái này diễn ra trong bối cảnh khả năng tiếp cận vốn của khu vực SME vẫn còn khoảng trống lớn. Theo FiinGroup - đơn vị cung cấp dịch vụ tích hợp dữ liệu tài chính, thông tin doanh nghiệp, tính đến cuối tháng 7, tỷ lệ doanh nghiệp siêu nhỏ tiếp cận vốn vay chỉ 8,8%; khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa khoảng gần 31%; toàn bộ khu vực SME đạt 20,5%. Đáng chú ý, gần 85% doanh nghiệp nhỏ vay vốn là những doanh nghiệp đã hoạt động trên 5 năm.

Con số này cho thấy quy mô nguồn vốn không phải là biến số duy nhất. Với nhiều SME, vấn đề nằm ở khả năng đáp ứng các yêu cầu tín dụng, đặc biệt về tài sản bảo đảm, hồ sơ tài chính và khả năng chứng minh dòng tiền.

Tổng Giám đốc Agribank Phạm Toàn Vượng. Ảnh: Bnews phát

Ở phía ngân hàng, ông Phạm Toàn Vượng, Tổng giám đốc Agribank, cho biết ngân hàng chủ động tiết giảm chi phí hoạt động, cân đối nguồn vốn và xây dựng chính sách lãi suất phù hợp theo từng phân khúc. Với gói 70.000 tỷ đồng, Agribank giảm 1-2%/năm, tập trung vào các ngành, lĩnh vực có khả năng tạo giá trị gia tăng và sức lan tỏa lớn.

Theo ông Phạm Toàn Vượng, nguồn vốn ưu đãi sẽ giúp doanh nghiệp giảm chi phí tài chính, bổ sung vốn lưu động, mở rộng sản xuất, đầu tư công nghệ và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị. Tuy nhiên, ưu đãi lãi suất không đồng nghĩa nới lỏng điều kiện tín dụng. Agribank vẫn đặt trọng tâm vào các phương án sản xuất kinh doanh khả thi, có đầu ra và dòng tiền trả nợ rõ ràng. Điều này đặt ra bài toán làm thế nào để vốn rẻ thực sự đến được những doanh nghiệp có nhu cầu và khả năng tạo ra tăng trưởng?

Đưa vốn đến đúng địa chỉ

Với doanh nghiệp, tác động của việc giảm lãi suất không chỉ nằm ở con số phần trăm. Ông Nguyễn Kim Hùng, Chủ tịch Công ty TNHH Tập đoàn Kim Nam, cho rằng gói tín dụng quy mô lớn với lãi suất thấp hơn thông thường 1-2% là tín hiệu tích cực, tạo thêm dư địa tài chính cho SME. Với khoản vay có lãi suất 10%/năm, giảm 2 điểm phần trăm đồng nghĩa chi phí tài chính giảm khoảng 20%. Phần tiết giảm này có thể được chuyển sang đầu tư, bổ sung vốn lưu động và mở rộng sản xuất kinh doanh.

Tuy nhiên, doanh nghiệp cần nhiều hơn một mức lãi suất thấp. Ông Hùng đề xuất mở rộng cho vay theo chuỗi cung ứng, cho vay dựa trên quyền phải thu hình thành trong tương lai. Đây là những hình thức có thể phù hợp với các SME thiếu tài sản bảo đảm.

Ông Nguyễn Kim Hùng, Chủ tịch Công ty TNHH Tập đoàn Kim Nam. Ảnh: Lê Phương/BNEWS/TTXVN

Theo ông Tô Hoài Nam, Phó Chủ tịch Thường trực kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam, điểm nghẽn trong quan hệ tín dụng hiện nay không hẳn nằm ở việc ngân hàng không muốn cho vay, mà ở khoảng cách giữa yêu cầu quản trị rủi ro của ngân hàng và năng lực đáp ứng của SME.

Thay vì chỉ dựa vào tài sản bảo đảm, ông cho rằng ngân hàng có thể mở rộng cơ sở đánh giá trên nền tảng dữ liệu, gồm dòng tiền, khách hàng, lịch sử giao dịch, lịch sử trả nợ, nghĩa vụ thuế và uy tín doanh nghiệp. “Đây không phải hạ chuẩn tín dụng mà là bổ sung thêm cơ sở để đánh giá đầy đủ hơn năng lực của doanh nghiệp”, ông Nam nói.

Cùng xu hướng này, ông Trần Hoài Phương, Giám đốc Khối Khách hàng doanh nghiệp, Ngân hàng TMCP Phát triển Thành phố Hồ Chí Minh (HDBank), cho rằng khi doanh nghiệp được đánh giá dựa trên uy tín, năng lực tài chính và hiệu quả hoạt động, thay vì chủ yếu dựa vào tài sản bảo đảm, cơ hội tiếp cận vốn sẽ rộng hơn.

Một hướng tiếp cận khác là cho vay theo chuỗi giá trị. TS. Mạc Quốc Anh, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội doanh nghiệp nhỏ và vừa Thành phố Hà Nội, đề xuất tăng tỷ lệ tín chấp và chuyển mạnh hơn sang đánh giá dựa trên dòng tiền, dữ liệu giao dịch của doanh nghiệp với nhà cung cấp và khách hàng.

Theo ông, với mô hình cho vay theo chuỗi, ngân hàng có thể quản lý dòng tiền từ khâu cung ứng nguyên liệu, sản xuất đến tiêu thụ sản phẩm. Khi dòng tiền được kiểm soát xuyên suốt, doanh nghiệp sẽ giảm áp lực sử dụng bất động sản làm tài sản bảo đảm, trong khi ngân hàng có thêm cơ sở đánh giá khả năng trả nợ.

Khách hàng giao dịch tại HDBank. Ảnh: Bnews phát

Để các mô hình này vận hành hiệu quả, ngoài đổi mới từ phía ngân hàng, SME cũng phải nâng chuẩn quản trị. Báo cáo tài chính, hóa đơn, dòng tiền và lịch sử giao dịch cần được chuẩn hóa để hoạt động kinh doanh thực tế trở thành dữ liệu có thể đo lường và kiểm chứng.

408.000 tỷ đồng là nguồn lực tín dụng đáng kể, nhưng hiệu quả của chương trình sẽ không chỉ nằm ở số tiền được cam kết. Thước đo cuối cùng là dòng vốn có đến đúng doanh nghiệp, đúng dự án và tạo ra thêm năng lực sản xuất, việc làm, giá trị gia tăng hay không.

Khi ngân hàng chuyển dần từ cách tiếp cận dựa chủ yếu vào tài sản bảo đảm sang đánh giá dòng tiền, dữ liệu và hiệu quả phương án kinh doanh, còn doanh nghiệp chủ động minh bạch hóa hoạt động, vốn rẻ mới có thể đi trọn chặng đường từ nguồn lực tài chính thành động lực tăng trưởng.