Dòng vốn xanh dồi dào, vì sao thị trường vẫn 'khát' dự án đạt chuẩn?

Trong nhiều năm, thiếu vốn được xem là rào cản lớn nhất của quá trình chuyển đổi xanh. Nhưng gần đây, thị trường tài chính đang thay đổi. Nguồn vốn dành cho các dự án bền vững ngày càng mở rộng, trong khi áp lực lại chuyển sang phía cung của thị trường.

Theo Ngân hàng Nhà nước, đến tháng 6/2026, dư nợ tín dụng xanh đạt hơn 828.000 tỷ đồng với sự tham gia của 82 tổ chức tín dụng. Cùng với tín dụng, trái phiếu xanh, quỹ đầu tư bền vững và các cơ chế tài chính khí hậu quốc tế cũng hiện diện ngày càng rõ nét tại Việt Nam.

Tại hội thảo "Tài chính xanh cho công trình bền vững" hồi tháng 6, ông Richard Barnsley, Giám đốc Phát triển bền vững của HSBC Việt Nam, cho biết nguồn vốn xanh hiện khá dồi dào, nhưng trở ngại lớn là khả năng đáp ứng tiêu chí của bên tài trợ, không phải là tiếp cận vốn.

Nhận định này phản ánh sự thay đổi đáng chú ý của thị trường. Nếu trước đây câu hỏi là huy động nguồn lực cho chuyển đổi xanh, thì nay bài toán đã dịch chuyển sang việc tạo ra đủ dự án và tài sản đạt chuẩn để hấp thụ dòng vốn đang tăng nhanh.

Công trình xanh chưa theo kịp dòng vốn

Theo ông Tạ Đức Bình, Viện Chiến lược, Chính sách Nông nghiệp và Môi trường, Việt Nam cần khoảng 20 tỷ USD đầu tư xanh mỗi năm cho các mục tiêu giảm phát thải. Nhu cầu này đồng nghĩa với số lượng dự án đủ điều kiện tiếp cận vốn sẽ phải tăng nhanh trong các năm tới.

Việt Nam xác định công nghiệp xanh là tầm nhìn quốc gia, hướng tới kinh tế tuần hoàn, giảm phát thải. Ảnh: Kientrucxanh

Không chỉ dòng vốn, nhu cầu thị trường đang thay đổi. Báo cáo Tâm lý người tiêu dùng bất động sản 2025 của Batdongsan.com.vn cho thấy 86% người được khảo sát quan tâm đến bất động sản xanh, nhưng 94% sẵn sàng trả thêm từ 5–15% cho sản phẩm đáp ứng tiêu chí bền vững.

Điều đó cho thấy hiệu quả năng lượng, chất lượng môi trường sống và chi phí vận hành không còn là những giá trị cộng thêm. Chúng đang trở thành tiêu chí ảnh hưởng trực tiếp đến quyết định mua nhà cũng như khả năng cạnh tranh của dự án trên thị trường.

Ở góc độ đầu tư, các thuộc tính xanh cũng bắt đầu được phản ánh vào giá trị tài sản. Theo khảo sát của CBRE Việt Nam công bố tháng 6/2025, việc áp dụng các tiêu chuẩn ESG có thể giúp giá trị định giá tài sản tăng thêm từ 10–15%, tạo lợi thế rõ rệt trên thị trường.

Dòng vốn mở rộng, nhu cầu gia tăng và giá trị tài sản được cải thiện là ba tín hiệu tích cực xuất hiện cùng lúc. Tuy nhiên, quy mô công trình xanh vẫn chưa phát triển tương xứng, khiến khả năng hấp thụ nguồn vốn xanh trở thành điểm nghẽn mới của thị trường.

Theo Hội đồng Công trình Xanh Việt Nam (VGBC), cả nước hiện có khoảng 559 công trình đạt chứng nhận xanh với tổng diện tích hơn 13,6 triệu m². Trong đó, nhóm nhà máy và nhà kho chiếm khoảng 56,45%. So với quy mô xây dựng hằng năm, con số này vẫn còn khá khiêm tốn.

Theo bà Phan Thu Hằng, Chủ tịch VGBC, vấn đề hiện nay không hẳn là thiếu vốn xanh. Điều thị trường còn thiếu là những dự án có thể chứng minh đầy đủ hiệu quả môi trường bằng hệ thống tiêu chí và dữ liệu được kiểm chứng.

Theo bà Phan Thu Hằng, các cam kết xanh đơn thuần không còn đủ. Dự án phải chứng minh được hiệu quả bằng những kết quả có thể đo lường và kiểm chứng. Ảnh: VGBC

Trao đổi với Tạp chí Kinh tế Môi trường, bà Hằng nói rằng nhiều doanh nghiệp đã quan tâm đến phát triển bền vững, nhưng “phương pháp xác định và đo lường hiệu quả môi trường vẫn chưa thống nhất”.

“Khoảng trống này khiến nhiều dự án khó đáp ứng yêu cầu của ngân hàng và nhà đầu tư”, bà Phan Thu Hằng, Chủ tịch VGBC, nói.

Khi quản trị rủi ro môi trường và khí hậu trở thành tiêu chuẩn cấp vốn, những cam kết định tính không còn đủ sức thuyết phục. Dự án phải chứng minh được hiệu quả thông qua dữ liệu về năng lượng, tài nguyên, phát thải và khả năng chống chịu với biến đổi khí hậu.

Từ công trình xanh đến tài sản xanh

Áp lực này diễn ra trong bối cảnh ngành xây dựng là một trong những lĩnh vực phát thải lớn nhất thế giới. Theo UNEP và GlobalABC, các tòa nhà tiêu thụ khoảng 40% năng lượng toàn cầu và tạo ra gần 39% lượng phát thải CO₂ liên quan đến năng lượng.

Chính vì vậy, xây dựng trở thành lĩnh vực có tiềm năng lớn để thu hút tài chính xanh. Tuy nhiên, dưới góc nhìn của nhà đầu tư, giá trị của một công trình không chỉ nằm ở lượng phát thải được cắt giảm mà còn ở khả năng duy trì giá trị tài sản trong dài hạn.

Một công trình tiết kiệm năng lượng, vận hành hiệu quả và thích ứng tốt với rủi ro khí hậu không chỉ tạo lợi ích môi trường. Những đặc tính đó còn giúp giảm chi phí vận hành, hạn chế rủi ro tài chính và nâng cao khả năng thanh khoản của tài sản trên thị trường.

Vì vậy, điểm nghẽn thị trường không còn nằm ở nguồn vốn mà ở nguồn cung tài sản xanh có thể đầu tư. Khi dòng tiền đã sẵn sàng, yếu tố quyết định sẽ là khả năng tạo ra các dự án minh bạch, đo lường được và đủ tiêu chuẩn để trở thành tài sản hấp dẫn đối với dòng vốn dài hạn.