Đột phá thể chế tư pháp để thu hồi tối đa tài sản thất thoát do tội phạm

Viện trưởng Viện Kiểm sát nhân dân tối cao Nguyễn Huy Tiến trình bày Tờ trình về dự thảo Nghị quyết thí điểm cơ chế thu hồi, xử lý tài sản liên quan đến tội phạm không qua kết tội. Ảnh: Quochoi.vn

Đề xuất thí điểm cơ chế tố tụng dân sự đặc thù với tội phạm rửa tiền, tham nhũng

Dự thảo Nghị quyết thí điểm xác lập một cơ chế tố tụng dân sự đặc thù, cho phép VKSND khởi kiện hoặc yêu cầu TAND giải quyết vụ việc dân sự để thu hồi tài sản cho Nhà nước mà không phụ thuộc vào việc phải có bản án hình sự kết tội đối với người bị buộc tội.

Cơ chế này áp dụng đối với 3 nhóm tội phạm chính: tội rửa tiền, tội phạm xâm phạm trật tự quản lý kinh tế, tội phạm tham nhũng và tội phạm khác về chức vụ.

Viện trưởng Nguyễn Huy Tiến nhấn mạnh, chế định này chỉ áp dụng khi vụ án hình sự phải ra quyết định hủy bỏ quyết định khởi tố, tạm đình chỉ hoặc đình chỉ điều tra/vụ án do hết thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự, đại xá, bị can/bị cáo đã chết, được miễn trách nhiệm hình sự, hoặc bị can/bị cáo mắc bệnh tâm thần, bệnh hiểm nghèo.

Trình bày báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu đề nghị phân định rành mạch giữa cơ chế thu hồi tài sản dân sự với việc xử lý vật chứng, tài sản trong tố tụng hình sự.

Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Phan Chí Hiếu. Ảnh: Quochoi.vn

Cơ quan thẩm tra đề nghị cần kiểm soát chặt chẽ, tuyệt đối không thu hồi tài sản thuộc quyền sở hữu hợp pháp của người thứ ba ngay tình (trừ trường hợp tài sản do thừa kế, tặng cho hoặc giao dịch mà người nhận biết/phải biết là tài sản do phạm tội mà có).

Dự thảo nghị quyết cần quy định rõ cơ chế bồi thường của Nhà nước theo Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước nếu việc áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời không đúng, gây thiệt hại cho chủ sở hữu.

Công nhận giá trị pháp lý của hoạt động tố tụng điện tử

Trình bày Tờ trình về dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi), Viện trưởng Nguyễn Huy Tiến cho biết, dự thảo tập trung thể chế hóa các chính sách lớn về cải cách tư pháp, chuyển đổi số và nâng cao hiệu quả phòng, chống tội phạm.

Dự thảo chính thức công nhận giá trị pháp lý của hoạt động tố tụng điện tử, quy định việc lập, quản lý, lưu trữ hồ sơ vụ án điện tử và chia sẻ liên thông trên Hệ thống quản lý án hình sự, đồng thời luật hóa việc tổ chức phiên tòa trực tuyến.

Dự thảo quy định các biện pháp xử lý sớm như trả tiền cho bị hại, nộp tiền bảo đảm để hủy bỏ kê biên/phong tỏa, mua bán/chuyển nhượng tài sản hoặc giao quản lý, khai thác; bổ sung biện pháp tạm ngừng giao dịch tài sản ngay từ giai đoạn giải quyết nguồn tin về tội phạm và quy định cụ thể việc xử lý tài sản số, tiền mã hóa. Các quy định này nhằm đảm bảo sự đồng bộ trong xử lý sớm vật chứng, tài sản.

Đại biểu Quốc hội dự họp, sáng 18-10. Ảnh: Quochoi.vn

Nêu quan điểm thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu đề nghị, mọi biện pháp xử lý phải bảo đảm quyền lợi người thứ ba ngay tình và tuyệt đối không làm đình trệ hoạt động sản xuất, kinh doanh hợp pháp của doanh nghiệp, tổ chức. Đồng thời phân định rõ giữa thẩm quyền quản lý của người đứng đầu các cơ quan tư pháp với thẩm quyền trực tiếp của điều tra viên, kiểm sát viên, thẩm phán.

Về tố tụng điện tử, cần quy định rõ lộ trình thực hiện và phương án xử lý ngay sự cố kỹ thuật để bảo đảm không ảnh hưởng đến thời hạn tố tụng và quyền của người tham gia tố tụng.