Đột phá trong đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, đáp ứng mục tiêu tăng trưởng hai con số

Hoàn thiện thể chế, tiếp tục tháo gỡ những điểm nghẽn trong giáo dục

Tham gia thảo luận, ĐBQH Triệu Thế Hùng đánh giá cao những kết quả phát triển kinh tế - xã hội năm 2026 được Chính phủ báo cáo trước Quốc hội. Trong bối cảnh tình hình thế giới có nhiều biến động, đất nước vẫn đạt được nhiều thành tựu quan trọng, thể hiện sự nỗ lực, quyết tâm của cả hệ thống chính trị.

ĐBQH Triệu Thế Hùng (Thanh Hóa) phát biểu thảo luận tổ. Ảnh: An Nhiên

Đi sâu vào lĩnh vực giáo dục và đào tạo, đại biểu nhấn mạnh, đây là quốc sách hàng đầu, luôn nhận được sự quan tâm đặc biệt của Đảng, Nhà nước và toàn xã hội. Việc ưu tiên dành khoảng 20% tổng chi ngân sách Nhà nước cho giáo dục và đào tạo đã thể hiện rõ quan điểm nhất quán về đầu tư cho con người, coi phát triển nguồn nhân lực là nền tảng của sự phát triển bền vững.

Theo đại biểu Triệu Thế Hùng, năm 2026, công tác quản lý nhà nước về giáo dục và đào tạo tiếp tục có nhiều chuyển biến tích cực, đặc biệt trong hoàn thiện thể chế, chính sách. Quốc hội đã thông qua 4 luật và 2 nghị quyết có hiệu lực từ ngày 1/1/2026. Cùng với đó, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ và Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành khối lượng lớn văn bản quy định chi tiết, hướng dẫn triển khai, từng bước hoàn thiện hành lang pháp lý cho hoạt động giáo dục và đào tạo.

Toàn cảnh thảo luận tại Tổ 13. Ảnh: An Nhiên

Đồng tình với những ý kiến cho rằng hệ thống thể chế trong lĩnh vực giáo dục đã cơ bản được hoàn thiện, đại biểu nhấn mạnh, vấn đề quan trọng hiện nay là nâng cao hiệu quả tổ chức thực hiện, đưa các chủ trương, chính sách thực sự đi vào cuộc sống.

Nhìn lại kết quả năm 2026, đại biểu đánh giá, chất lượng giáo dục mầm non và giáo dục phổ thông tiếp tục được duy trì, củng cố. Tỷ lệ trẻ mẫu giáo đến trường đạt 94,5%; công tác phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ từ 3 - 5 tuổi có những chuyển biến tích cực. Cơ hội tiếp cận giáo dục của người dân ngày càng được mở rộng, trong đó có việc tăng cơ hội vào lớp 10 công lập cho học sinh.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, giáo dục và đào tạo vẫn đối mặt với không ít khó khăn, nhất là tình trạng thiếu trường, lớp học, tiến độ kiên cố hóa trường học và thiếu giáo viên ở các cấp, đặc biệt là giáo dục mầm non.

Các ĐBQH tỉnh Thanh Hóa tham dự thảo luận tổ. Ảnh: An Nhiên

Đại biểu cho rằng, đây là những vấn đề cần tiếp tục được ưu tiên giải quyết trong năm 2027 và những năm tiếp theo, nhằm bảo đảm điều kiện học tập, nâng cao chất lượng giáo dục và thu hẹp khoảng cách tiếp cận giáo dục giữa các vùng, miền.

Đặc biệt, đề cập đến chủ trương đầu tư xây dựng 248 trường phổ thông dân tộc nội trú tại 21 tỉnh biên giới, đại biểu Triệu Thế Hùng đánh giá đây là một quyết sách có ý nghĩa chiến lược, mang lại giá trị lâu dài cả về phát triển kinh tế - xã hội và bảo đảm quốc phòng, an ninh.

Theo đại biểu, từ thực tiễn các chuyến công tác tại địa phương, có thể thấy người dân vùng biên giới rất phấn khởi, đồng tình và đặt nhiều kỳ vọng vào chủ trương này. Việc đầu tư xây dựng hệ thống trường học không chỉ tạo cơ hội học tập bình đẳng cho trẻ em ở những địa bàn còn nhiều khó khăn, mà còn góp phần nâng cao dân trí, cải thiện chất lượng nguồn nhân lực, củng cố nền tảng phát triển bền vững ở khu vực biên giới của Tổ quốc.

Đổi mới đào tạo, chủ động dự báo nhu cầu nhân lực trong dài hạn

Nhấn mạnh yêu cầu phát triển nguồn nhân lực phục vụ mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số, ĐBQH Triệu Thế Hùng cho rằng, giáo dục đại học và giáo dục nghề nghiệp cần có những chuyển biến mang tính đột phá, cả về quy mô, chất lượng và phương thức đào tạo.

Các ĐBQH tỉnh Thanh Hóa tham dự thảo luận tổ. Ảnh: An Nhiên

Theo đại biểu, để đạt được tốc độ tăng trưởng cao và bền vững, một trong những yếu tố quyết định là phải cải thiện mạnh mẽ năng suất lao động. Muốn vậy, cần tập trung đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, đặc biệt cho các ngành công nghiệp có hàm lượng khoa học, công nghệ lớn như công nghệ nano, công nghiệp bán dẫn, năng lượng hạt nhân và những lĩnh vực công nghệ mới.

Đại biểu phân tích, tại nhiều địa phương, công nghiệp đang đóng góp tỷ trọng lớn vào nguồn thu ngân sách. Tuy nhiên, nếu tiếp tục dựa chủ yếu vào lao động phổ thông, lao động giá rẻ và các hoạt động gia công thì giá trị gia tăng mang lại không cao, khó tạo ra nguồn thu bền vững.

Vì vậy, việc chuyển từ lợi thế lao động giá rẻ sang lợi thế nguồn nhân lực có kỹ năng, trình độ chuyên môn và khả năng làm chủ công nghệ phải được xác định là yêu cầu cấp thiết. Đây không chỉ là nhiệm vụ của ngành giáo dục mà còn gắn trực tiếp với chiến lược phát triển kinh tế, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Dẫn thực trạng còn hơn 1,4 triệu thanh niên trong độ tuổi từ 15 - 24 chưa được đào tạo nghề đáp ứng yêu cầu, đại biểu cho rằng, đây là vấn đề cần được đặc biệt quan tâm khi xây dựng kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2027 và những năm tiếp theo.

Theo đại biểu, với hệ thống các trường đại học và cơ sở giáo dục nghề nghiệp hiện có, cần có sự thay đổi mạnh mẽ về tư duy đầu tư, tập trung nguồn lực vào những lĩnh vực thực sự có nhu cầu, có khả năng tạo ra giá trị gia tăng cao cho nền kinh tế.

Các ĐBQH tỉnh Thanh Hóa tham dự thảo luận tổ. Ảnh: An Nhiên

Đặc biệt, đại biểu Triệu Thế Hùng đề nghị phải nâng cao năng lực dự báo nhu cầu nguồn nhân lực, coi đây là cơ sở quan trọng để xác định quy mô, cơ cấu ngành nghề và định hướng đầu tư cho giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp.

Việc dự báo không chỉ dừng lại ở nhu cầu trước mắt mà cần xây dựng các kịch bản phát triển nguồn nhân lực trong 3 năm, 5 năm, thậm chí 15 - 20 năm tới, gắn với xu hướng chuyển dịch cơ cấu kinh tế, sự phát triển của khoa học, công nghệ và nhu cầu lao động tại từng địa phương.

Theo đại biểu, công tác dự báo phải làm rõ trong từng giai đoạn, những ngành nghề nào sẽ phát triển, lĩnh vực nào có nguy cơ thiếu hụt lao động, kỹ năng nào cần được ưu tiên đào tạo. Trên cơ sở đó, các cơ sở giáo dục đại học và giáo dục nghề nghiệp mới có thể chủ động điều chỉnh chương trình, ngành nghề và quy mô tuyển sinh phù hợp với thực tiễn.

Đại biểu cũng lưu ý tình trạng đào tạo chưa gắn với nhu cầu sử dụng lao động, dẫn đến sinh viên, người lao động sau khi tốt nghiệp phải tiếp tục đào tạo lại hoặc không tìm được việc làm phù hợp với chuyên môn. Thậm chí, trong một số lĩnh vực, chương trình và trình độ đào tạo có nguy cơ lạc hậu so với tốc độ phát triển của công nghệ và yêu cầu thực tế của doanh nghiệp.

Để khắc phục tình trạng này, đại biểu đề nghị tăng cường sự gắn kết giữa công tác dự báo, quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội với chiến lược đào tạo nguồn nhân lực; đồng thời, đổi mới phương thức đầu tư theo hướng có trọng tâm, trọng điểm, đáp ứng nhu cầu thực tế của từng ngành, từng vùng và từng địa phương.

ĐBQH Triệu Thế Hùng nhấn mạnh, việc nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo cần được nhìn nhận trong tổng thể yêu cầu đổi mới mô hình tăng trưởng. Khi nguồn nhân lực được đào tạo đúng hướng, có khả năng đáp ứng yêu cầu của những ngành công nghiệp hiện đại, năng suất lao động sẽ được cải thiện, qua đó góp phần nâng cao chất lượng tăng trưởng và tạo động lực để hiện thực hóa mục tiêu phát triển kinh tế hai con số trong những năm tới.