Đột phá trung tâm tài chính - Bài cuối: Tìm vị trí cho Việt Nam trên bản đồ tài chính mới

Không thể đi lại con đường cũ

Trong nhiều năm, Việt Nam được xem là điểm đến hấp dẫn của dòng vốn đầu tư và chuỗi sản xuất toàn cầu. Tuy nhiên, phần lớn hoạt động huy động vốn quốc tế, quản trị dòng tiền hay cấu trúc tài chính của doanh nghiệp Việt Nam vẫn phải đi qua các trung tâm như Singapore hoặc Hong Kong (Trung Quốc).

TP Hồ Chí Minh là đầu tàu kinh tế, tập trung thu hút nguồn vốn FDI.

Điều đó đồng nghĩa nền kinh tế tăng trưởng nhanh nhưng chưa thực sự nắm được khâu tài chính có giá trị cao nhất trong chuỗi vận hành vốn toàn cầu. Theo giới chuyên gia, đây cũng là “giới hạn vô hình” của nhiều nền kinh tế mới nổi: Sản xuất mạnh nhưng chưa làm chủ được hệ sinh thái tài chính, công nghệ và các chuẩn mực vận hành dòng vốn quốc tế.

Vì vậy, việc xây dựng Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam tại TP Hồ Chí Minh (VIFC-HCMC) không chỉ là phát triển thêm một khu tài chính mới tại Thủ Thiêm mà là nỗ lực nâng vị thế của Việt Nam trong chuỗi giá trị tài chính khu vực. Tuy nhiên, theo các chuyên gia quốc tế, TP Hồ Chí Minh sẽ khó cạnh tranh nếu chỉ sao chép mô hình của các trung tâm tài chính truyền thống.

GS.TS Andreas Stoffers, Đại học Khoa học ứng dụng FOM (Đức), cho rằng câu hỏi quan trọng không phải là TP Hồ Chí Minh có thể tăng bao nhiêu bậc trên bảng xếp hạng GFCI, mà là Việt Nam sẽ xây dựng loại trung tâm tài chính nào và theo mô hình nào.

Theo ông Andreas Stoffers, các trung tâm tài chính thế hệ mới không thể chỉ dựa vào những tòa tháp tài chính hay các hoạt động đầu cơ vốn ngắn hạn, mà phải gắn với nền kinh tế thực, công nghệ và năng lực tạo giá trị dài hạn.

“TP Hồ Chí Minh không nên trở thành một ‘tòa nhà tài chính hào nhoáng’, mà phải là một đòn bẩy cho năng suất”, ông Andreas Stoffers nhận định. Đây cũng là lý do nhiều chuyên gia cho rằng, lợi thế lớn nhất của TP Hồ Chí Minh nằm ở thời điểm tham gia cuộc chơi.

Nếu trong nhiều thập kỷ trước, sức mạnh của các trung tâm tài chính thường được đo bằng quy mô ngân hàng, số lượng sàn giao dịch hay những tòa tháp biểu tượng thì hiện nay, cuộc cạnh tranh đang chuyển mạnh sang dữ liệu, AI, blockchain, Fintech, tài sản số và tài chính xanh. Điều đó mở ra cơ hội cho các trung tâm mới nổi có khả năng thích ứng nhanh hơn với mô hình tài chính thế hệ mới.

Theo ông Richard D. McClellan, Tổng Giám đốc điều hành Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam tại TP Hồ Chí Minh, kết quả tăng 11 bậc trên bảng xếp hạng GFCI là tín hiệu tích cực, cho thấy Việt Nam đang dần gia tăng mức độ hiện diện trên các diễn đàn tài chính quốc tế. Tuy nhiên, ông cho rằng điều quan trọng hơn là chuyển hóa sự quan tâm đó thành nền tảng thể chế, dòng vốn và thị trường thực chất.

Ông Richard D. McClellan nhận định, sự cải thiện của TP Hồ Chí Minh đến từ ba động lực chính, gồm định hướng chính sách nhất quán ở tầm quốc gia, lộ trình thể chế ngày càng rõ nét và mức độ tham gia quốc tế ngày càng sâu hơn của Việt Nam.

Theo giới quan sát, đây cũng là giai đoạn hiếm có khi Việt Nam đồng thời sở hữu nhiều yếu tố thuận lợi: Tốc độ tăng trưởng cao, quy mô thị trường lớn, dòng vốn FDI tiếp tục mở rộng và nhu cầu chuyển đổi số ngày càng mạnh.

Cuộc đua không chỉ nằm ở dòng tiền

Trong quý 1/2026, TP Hồ Chí Minh thu hút gần 2,9 tỷ USD vốn FDI, tăng gần 220% so với cùng kỳ năm trước. Thành phố cũng đang hướng tới mục tiêu thu hút khoảng 11 tỷ USD FDI trong cả năm 2026, tập trung vào công nghệ cao, trung tâm dữ liệu, logistics và tăng trưởng xanh.

TP Hồ Chí Minh trong mạng lưới tài chính châu Á. Ảnh minh họa

Theo ông Hoàng Vũ Thảnh, Giám đốc Sở Tài chính TP Hồ Chí Minh, quý 2/2026 có thể trở thành giai đoạn “bùng nổ” thu hút FDI khi hàng loạt dự án quy mô lớn được hoàn tất thủ tục đầu tư. Đáng chú ý, nhiều dự án đang hình thành quanh hệ sinh thái trung tâm tài chính không còn giới hạn ở bất động sản hay hạ tầng truyền thống mà mở rộng sang dữ liệu, AI và tài chính chuyên biệt.

Trong đó, Trung tâm Tài chính Hàng không châu Á - Thái Bình Dương (AAFH) được kỳ vọng trở thành nền tảng kết nối dòng vốn quốc tế cho ngành hàng không khu vực. Theo kế hoạch, quy mô giao dịch tại trung tâm này có thể đạt khoảng 50 tỷ USD vào năm 2035.

Bên lề Singapore Airshow 2026, Vietjet cũng ký các thỏa thuận động cơ và tài chính tàu bay trị giá hơn 6,1 tỷ USD với nhiều đối tác quốc tế như Pratt & Whitney và PIMCO. Theo bà Nguyễn Thị Phương Thảo, Chủ tịch HĐQT Vietjet, việc hình thành trung tâm tài chính hàng không tại TP Hồ Chí Minh là bước tiến nhằm gắn kết dòng vốn quốc tế với sự phát triển của ngành hàng không và nền kinh tế khu vực.

Không chỉ tài chính hàng không, TP Hồ Chí Minh cũng đang hướng tới các lĩnh vực mới như tài chính xanh, tín chỉ carbon, tài sản số và công nghệ blockchain. Theo giới chuyên gia, đây sẽ là “đường đua mới” quyết định khả năng cạnh tranh của các trung tâm tài chính trong thập niên tới.

Tuy nhiên, cơ hội càng lớn thì áp lực càng lớn. Theo ông Richard D. McClellan, điều nhà đầu tư quốc tế quan tâm nhất hiện nay không chỉ là ưu đãi mà là khả năng đưa vốn vào, vận hành linh hoạt và rút vốn khi cần thiết. Đây được xem là “thước đo trực tiếp” của niềm tin thị trường.

Ngoài ra, bài toán nhân lực, hạ tầng dữ liệu và năng lực quản trị cũng sẽ quyết định thành bại của trung tâm tài chính TP Hồ Chí Minh trong dài hạn. GS.TS Andreas Stoffers nhận định: "Một trung tâm tài chính bền vững phải được xây dựng trên nền tảng niềm tin, hệ thống pháp lý đáng tin cậy và khả năng kết nối hiệu quả với nền kinh tế thực".

Ông Andreas Stoffers cũng cho rằng, nếu TP Hồ Chí Minh không hành động quyết đoán trong vòng 2 - 3 năm tới, các cơ hội hiện nay có thể nhanh chóng dịch chuyển sang những trung tâm khác trong khu vực.

Theo các chuyên gia tài chính, hành trình để TP Hồ Chí Minh trở thành một “hub” tài chính của châu Á sẽ còn rất dài. Nhưng lần đầu tiên, Việt Nam đang bước vào cuộc chơi này với một chiến lược rõ ràng hơn về thể chế, công nghệ, dữ liệu và mô hình phát triển.

Nếu thành công, VIFC-HCMC sẽ không chỉ là nơi trung chuyển dòng vốn mà còn trở thành “mỏ neo” giúp tái định vị vai trò của Việt Nam trong chuỗi giá trị tài chính khu vực - từ một nền kinh tế chủ yếu tiếp nhận dòng tiền sang một điểm kết nối mới của vốn, công nghệ và đổi mới sáng tạo tại châu Á.