Drone Nga tăng tốc lên 500 km/giờ, cách đánh chặn của Ukraine bắt đầu hụt hơi

Một phần của máy bay không người lái nằm trên đường tại hiện trường vụ tấn công bằng máy bay không người lái của Nga, ở Kiev, Ukraine, ngày 3/9. Ảnh: Reuters.

Đầu tháng 7, quân đội Ukraine mời một nhóm lớn các nhà sản xuất tham gia thử nghiệm thế hệ mới của drone đánh chặn (interceptor), được phát triển nhằm đối phó với những máy bay không người lái (UAV) tấn công sử dụng động cơ phản lực mà Nga đã triển khai với hiệu quả đáng kể trong những tháng gần đây.

Tuy nhiên, theo hai nguồn tin am hiểu cuộc thử nghiệm, mọi việc đã không diễn ra như kế hoạch.

Nhiều drone đánh chặn tỏ ra rất khó điều khiển khi đạt tốc độ đôi lúc vượt 400 km/giờ. Một số chiếc lao xuống những cánh đồng và khu rừng gần khu vực thử nghiệm, các nguồn tin cho biết.

Cuộc thử nghiệm cho thấy thách thức mà Ukraine phải đối mặt khi bước vào một mùa đông nữa trong tình trạng thiếu hệ thống phòng không phương Tây đủ khả năng đối phó tên lửa đạn đạo Nga, đồng thời vẫn chưa có lời giải rõ ràng cho những mẫu drone mới của Moscow có tốc độ cao hơn và sức tấn công mạnh hơn.

Theo dữ liệu của quân đội Ukraine được Reuters dẫn lại, Nga đã tăng số lượng drone phản lực sử dụng trong chiến đấu lên khoảng 6 lần chỉ trong vòng 3 tháng mùa hè này.

Trong một cuộc xung đột được định hình bởi tốc độ đổi mới công nghệ rất nhanh, tình hình có thể thay đổi đáng kể chỉ sau hai tháng. Tuy nhiên, hôm 11/9, một chỉ huy cấp cao của Ukraine công khai thừa nhận rằng Kyiv đang tụt lại trong lĩnh vực quan trọng là drone phản lực.

“Với drone phản lực, chúng ta lại hoàn toàn để mất thế chủ động, đó là sự thật”, ông Maksym Zhorin, Phó tư lệnh Quân đoàn Lục quân số 3 của Ukraine, viết trên ứng dụng nhắn tin Telegram.

“Người Nga đã thiết lập sản xuất hàng loạt và sử dụng Shahed phản lực, còn chúng ta thậm chí vẫn chưa biết phải làm gì với chúng.”

Ông Yuriy Cherevashenko, Phó tư lệnh Không quân Ukraine, thừa nhận những khó khăn trong việc phát triển drone đánh chặn có tốc độ cao hơn. Tuy nhiên, ông cho biết Ukraine đang tiến gần tới việc đưa vào sử dụng một loạt giải pháp giá rẻ, có thể sản xuất hàng loạt.

“Tôi tin rằng chẳng bao lâu nữa chúng ta sẽ hoàn thiện một lớp vũ khí có khả năng đối phó hiệu quả với UAV phản lực”, ông nói với Reuters.

Drone phản lực phủ kín bầu trời Kiev

Bản đồ cho thấy các vụ tấn công bằng drone phản lực diễn ra dày đặc trong tháng 8/2026. Ảnh: Reuters.

Việc Nga nhanh chóng mở rộng sản xuất drone phản lực cho phép nước này tấn công Ukraine, đặc biệt là Kiev, bằng số lượng vũ khí áp đảo. Tốc độ cao khiến những chiếc drone này khó bị đánh chặn hơn đáng kể so với thế hệ trước sử dụng động cơ piston.

Sau khi Nga bắt đầu phóng hàng nghìn drone Shahed giá rẻ, sử dụng cánh quạt, vào Ukraine từ năm 2022, Kiev đã phát triển nhiều phương thức ngày càng hiệu quả để tiêu diệt chúng, đưa tỷ lệ đánh chặn lên khoảng 90%.

Moscow sau đó đáp trả bằng cách tăng tốc độ cho drone, trong bước đi mới nhất của cuộc chạy đua công nghệ đã định hình chiến trường trong gần 5 năm xung đột.

Sự chuyển dịch này diễn ra trong bối cảnh Nga vẫn liên tục sử dụng các tên lửa đạn đạo mạnh hơn rất nhiều, trong khi Ukraine gặp khó khăn vì thiếu các tên lửa đánh chặn tiên tiến cần thiết để đối phó.

Theo ước tính của tình báo quốc phòng Ukraine, Nga hiện sản xuất khoảng 3.000 drone phản lực mỗi tháng. Một số mẫu có hình dáng tương tự Shahed với cánh hình tam giác, trong khi những mẫu khác có thân hình ống và cánh nhỏ, giống tên lửa hành trình hơn.

Dữ liệu cho thấy Nga đã phóng khoảng 450 drone có tốc độ từ 240 đến 500 km/giờ trong tháng 6. Con số này tăng lên khoảng 2.850 chiếc trong tháng 8. Trong khi đó, một drone điển hình thuộc dòng Shahed – loại drone tấn công giá rẻ sử dụng động cơ piston, dựa trên thiết kế của Iran – có tốc độ dưới 200 km/giờ.

Thủ đô Kyiv và khu vực xung quanh là những nơi bị tập kích mạnh nhất, chiếm gần 1/5 tổng số drone được Nga phóng đi, theo dữ liệu trên.

Ông Cherevashenko cho biết các khu vực ở Kiev và vùng lân cận, cùng thành phố cảng Odesa bên Biển Đen – một đầu mối quan trọng đối với hoạt động xuất khẩu bằng đường biển của Ukraine – đã phải hứng chịu phần lớn các cuộc tấn công.

“Trong thời gian tới, tổng số drone loại này được sử dụng trong các cuộc tập kích sẽ còn tăng lên”, ông nói.

Theo ông, trong một số đợt tấn công, tỷ lệ drone phản lực đã vượt 70%.

“Thanh kiếm đấu với lá chắn”

Các vụ tấn công bằng drone tầm xa nhằm vào Ukraine, xếp theo tốc độ. Ảnh: Reuters.

Trong những tuần gần đây, drone phản lực liên tục lao xuống các mục tiêu ở khu vực trung tâm Kiev.

“Mối nguy hiểm chính của những drone này là chúng được điều khiển dẫn đường, nghĩa là chúng có thể thay đổi đường bay và độ cao theo mệnh lệnh của người vận hành”, ông Cherevashenko nói.

Một drone đánh trúng trụ sở Cơ quan An ninh Ukraine (SBU) hồi tuần trước, với điểm va chạm được cho là chính xác đến mức đánh trúng văn phòng của người đứng đầu cơ quan này, được các quan chức và chuyên gia quân sự cho rằng có thể đã được điều khiển thủ công.

Samuel Bendett, chuyên gia cấp cao không thường trực tại Trung tâm An ninh Mỹ mới (CNAS), nhận định cuộc chiến ở Ukraine là một cuộc giằng co liên tục giữa “thanh kiếm và lá chắn”, trong đó mỗi năng lực hoặc đổi mới công nghệ mới nhanh chóng bị đối phương tìm cách hóa giải.

“Lợi thế hiện tại của Nga cuối cùng sẽ bị bào mòn bởi các năng lực đối phó của Ukraine dưới dạng những hệ thống đánh chặn nhanh và giá rẻ, có khả năng săn drone phản lực”, ông nói.

Drone đánh chặn gần như bất lực

Để đối phó hàng nghìn UAV dòng Shahed được Nga phóng mỗi tháng trong năm ngoái, Ukraine đã phát triển các drone đánh chặn thường có giá dưới 2.000 USD và có khả năng bắn hạ tỷ lệ cao các drone đang bay tới.

Tuy nhiên, những vũ khí này không thể theo kịp drone phản lực.

Ông Borys Dolyna, một chỉ huy thuộc một đơn vị drone đánh chặn, cho biết trong một số trường hợp có thể đánh trúng những mẫu UAV phản lực nhất định khi chúng giảm tốc để thực hiện thao tác cơ động. Tuy nhiên, ông cảnh báo Nga đã bắt đầu triển khai và cải tiến các hệ thống tích hợp trên drone, có khả năng phát hiện vật thể đang tiếp cận và tự động tăng tốc.

Ukraine hiện có hơn 1.000 tổ bay drone đánh chặn được huấn luyện. Các công ty đang chạy đua phát triển những mẫu đánh chặn nhanh hơn, trong đó một số cũng sử dụng động cơ phản lực. Tuy nhiên, thất bại trong cuộc thử nghiệm hồi tháng 7 cho thấy tiến độ vẫn chưa đồng đều.

Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky cho biết hơn 60 công ty Ukraine đang nghiên cứu các giải pháp đánh chặn drone phản lực, song chỉ một số ít đã chứng minh được hiệu quả.

Một nguồn tin trong ngành drone Ukraine cho biết một số nguyên mẫu có thể quá lớn và mất nhiều thời gian triển khai trong điều kiện chiến đấu, trong khi cơ hội đánh chặn các mục tiêu di chuyển với tốc độ cao thường chỉ xuất hiện trong thời gian rất ngắn.

Những giải pháp mới

Theo các quan chức và chuyên gia, một trong những giải pháp đầy triển vọng là thế hệ tên lửa dẫn đường giá rẻ mới. Kho tên lửa phòng không do phương Tây cung cấp của Ukraine có hạn và vốn không được thiết kế để đối phó với các cuộc tập kích quy mô lớn bằng drone phản lực.

Ông Cherevashenko cho biết một số loại rocket mới đã bắt đầu được thử nghiệm và có giá thấp hơn đáng kể so với những drone mà chúng được thiết kế để tiêu diệt.

Trước đây, Ukraine từng có thể làm chệch hướng một số drone Nga bằng cách phát tín hiệu GPS giả. Tuy nhiên, nguồn tin trong ngành drone cho biết nhiều mẫu drone phản lực hiện sử dụng ăng-ten 16 kênh tiên tiến, khiến chúng có khả năng chống nhiễu và chống phá tín hiệu cao.

Ông Anatoliy Khrapchynskyi, Giám đốc phát triển của Fly Group Ukraine, một công ty quốc phòng, nói với Reuters rằng các hệ thống hoạt động riêng lẻ sẽ không còn đủ hiệu quả. Theo ông, giải pháp nằm ở một mạng lưới nhiều thiết bị phối hợp với nhau như một “cơ thể thống nhất”, nhằm gây nhiễu và đánh lừa hệ thống dẫn đường của đối phương.

“Drone vẫn nghĩ rằng nó đang bay về phía mục tiêu, nhưng hệ thống lái tự động của chính nó, dựa trên tọa độ giả, sẽ dần tự thay đổi hướng bay và đưa chiếc drone rời xa các thành phố, hướng tới những khu vực an toàn.”

Nguồn tin trong ngành drone cho biết các drone đánh chặn hiện nay, dù chậm hơn mục tiêu, có thể được điều chỉnh để đánh trực diện thay vì truy đuổi từ phía sau. Điều này đòi hỏi hệ thống dẫn đường bằng AI có khả năng tính toán chính xác quỹ đạo bay của drone đang lao tới.

Ông Cherevashenko cho biết Ukraine đã thực hiện thành công một số vụ đánh chặn trực diện bằng cả phần mềm dẫn đường tự động lẫn drone do con người điều khiển. Công nghệ này vẫn cần được phát triển thêm trước khi có thể triển khai trên quy mô lớn, nhưng theo ông, đây sẽ là hướng đi của phòng không trong tương lai.

Tuy nhiên, trong thời điểm hiện tại, phần lớn gánh nặng vẫn đặt lên máy bay quân sự, vốn đủ nhanh để bám đuổi drone phản lực. Khi nguồn cung tên lửa không đối không ngày càng suy giảm, các phi công Ukraine buộc phải dựa nhiều hơn vào pháo trên máy bay – một chiến thuật nguy hiểm vì có nguy cơ va chạm với các mảnh vỡ của drone sau khi bị bắn hạ.