Dự án Luật Bưu chính (sửa đổi): Cần thắt chặt quy định bảo vệ thông tin dữ liệu cá nhân

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên điều hành phiên họp. Ảnh: Hồ Long

Xác định rõ phạm vi dữ liệu được thu thập

Trong bối cảnh thương mại điện tử bùng nổ, việc người dân khi mua hàng trên sàn thương mại điện tử phải cung cấp thông tin cá nhân như: họ tên, số điện thoại, địa chỉ... để phục vụ việc giao hàng. Thông tin này được chuyển cho nhiều chủ thể tiếp nhận gồm người bán, nền tảng số, doanh nghiệp bưu chính, đơn vị trung chuyển và người giao hàng.

Nêu thực tế này, ĐBQH Nguyễn Thị Sửu (TP. Huế) đặt ra câu hỏi: ai được quyền thu thập, sử dụng, lưu giữ thông tin và ai chịu trách nhiệm nếu bị lộ lọt?

ĐBQH Nguyễn Thị Sửu (TP. Huế) phát biểu. Ảnh: Quang Khánh

Đại biểu Nguyễn Thị Sửu nhấn mạnh, đây là vấn đề về quyền riêng tư và bí mật bưu gửi. Bày tỏ đồng tình với các cái quy định về bưu chính số, định danh và truy vết, song đại biểu cũng đề nghị, cần xác định rõ phạm vi dữ liệu được thu thập, tránh cách hiểu quá rộng về nội dung bưu gửi. Cụ thể, điểm a, khoản 1, Điều 37 dự thảo quy định dữ liệu bưu chính gồm thông tin về nội dung bưu gửi.

Đại biểu Nguyễn Thị Sửu cho rằng, cách viết này chưa chặt chẽ, có thể là khai báo về hàng hóa nhưng cũng có thể được hiểu là nội dung bên trong thư, tài liệu hoặc bưu gửi; trong khi đó, hai loại thông tin khác nhau về mức độ liên quan đến quyền riêng tư.

Các đại biểu tham dự phiên họp. Ảnh: Phạm Thấng

Khái niệm đầu vào quá rộng có thể khiến việc khai thác dữ liệu vượt quá mức cần thiết. Tôi ghi nhận giải trình về việc tuân thủ pháp luật dữ liệu và nguyên tắc không thu thập quá mức. Tuy nhiên cần cụ thể hóa trong luật bưu chính vì bí mật thư bưu gửi là đặc thù của lĩnh vực, do đó đề nghị sửa điểm a khoản 1 điều 37 cụ thể như sau: thông tin mô tả khai báo về bưu gửi do người gửi cung cấp và thông tin cần thiết phục vụ trực tiếp dịch vụ bưu chính.

Việc thu thập xử lý thông tin bên trong bưu gửi chỉ thực hiện khi có căn cứ theo trình tự thẩm quyền do pháp luật quy định. Đồng thời sửa khoản 2 Điều 6 là bảo đảm bí mật thư bưu gửi và thông tin về sử dụng dịch vụ bưu chính theo quy định của pháp luật chứ không chỉ thuần túy là bảo mật bảo đảm bí mật thư.

Các đại biểu tham dự phiên họp. Ảnh: Phạm Thấng

Đại biểu Nguyễn Thị Sửu cũng đề nghị, cần phân biệt thu thập thông tin cơ bản với xác thực định danh tăng cường theo mức độ rủi ro. Khoản 1, Điều 45 dự thảo yêu cầu doanh nghiệp chấp nhận bưu gửi, thu thập lưu trữ đầy đủ thông tin người gửi... Trong khi đó, các khoản 2, 3 và 4 Điều 45 dự thảo quy định phân loại rủi ro và kiểm tra xác minh tương ứng.

Theo đại biểu Nguyễn Thị Sửu, nếu kiểm soát theo rủi ro, khoản 1 cũng cần nêu nguyên tắc thu thập thông tin cần thiết tương xứng, tránh cách hiểu "mọi bưu gửi phải cung cấp và lưu trữ thông tin như nhau". Mặt khác, phụ lục giải trình đề cập ba mức độ rủi ro gồm: thấp, trung bình và cao, không xác thực giống nhau với mọi bưu gửi. Đại biểu cho rằng, nguyên tắc này cần được quy định ngay trong dự thảo luật.

ĐBQH Vương Kim Ánh (Phú Thọ) phát biểu. Ảnh: Quang Khánh

ĐBQH Vương Kim Ánh (Phú Thọ) nhấn mạnh, trong bối cảnh chuyển đổi số, mỗi bưu gửi đều gắn liền với dữ liệu cá nhân, tình trạng lộ lọt thông tin từ nhãn dán bưu phẩm, đơn hàng đều có thể bị kẻ xấu lợi dụng để lừa đảo đang gây bức xúc lớn trong cử tri. Do vậy, đại biểu đề nghị, cần thắt chặt quy định bảo vệ thông tin dữ liệu cá nhân và cụ thể hóa lộ trình chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm.

Khuyến khích, ưu đãi đầu tư công nghệ, hạ tầng xanh

Cũng góp ý về nội dung dữ liệu bưu chính, ĐBQH Nguyễn Minh Sơn (Đồng Tháp) cho rằng, Điều 39 dự thảo chủ yếu quy định doanh nghiệp kết nối cung cấp dữ liệu theo yêu cầu và phương thức của cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Quy định như vậy vẫn chưa đủ hình thành một phương thức quản lý hiện đại.

ĐBQH Nguyễn Minh Sơn (Đồng Tháp) phát biểu. Ảnh: Khánh Duy

Do đó, đại biểu đề nghị ban soạn thảo cần quy định rõ hơn trách nhiệm cập nhật, kết nối, chia sẻ dữ liệu, định kỳ hoặc theo thời gian thực đối với những dữ liệu cần thiết. Xác định rõ nhóm dữ liệu, tiêu chuẩn kết nối, trách nhiệm của cơ quan tiếp nhận và khai thác dữ liệu, đồng thời bảo đảm bí mật kinh doanh và dữ liệu cá nhân.

Về bưu chính xanh, đại biểu Nguyễn Minh Sơn đề nghị, nghiên cứu bổ sung một khoản tại Điều 4 hoặc giao Chính phủ quy định chi tiết về chính sách phát triển bưu chính xanh. Theo đó, cần làm rõ các nhóm giải pháp giảm phát thải trong vận chuyển, chia chọn, giao nhận và đóng gói bưu gửi; chính sách khuyến khích, ưu đãi đầu tư công nghệ, phương tiện và hạ tầng xanh trong hoạt động bưu chính.