Quy định chặt chẽ căn cứ đình chỉ hoạt động kinh doanh dịch vụ kế toán

Làm rõ phạm vi quản lý dịch vụ kế toán xuyên biên giới

ĐBQH Thái Thị An Chung cơ bản thống nhất với sự cần thiết sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kế toán, Luật Kiểm toán độc lập nhằm hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, nâng cao chất lượng thông tin tài chính, tăng cường tính minh bạch và hiệu quả quản lý nhà nước trong lĩnh vực kế toán, kiểm toán.

ĐBQH Thái Thị An Chung (Nghệ An) phát biểu tại hội trường. Ảnh: Phạm Thắng

Đề cập đến yêu cầu bảo đảm sự thống nhất giữa dự thảo Luật với Luật Đầu tư và định hướng cải cách điều kiện kinh doanh, đại biểu cho biết, theo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư đã được Quốc hội thông qua ngày 24/8/2026, từ ngày 1/3/2027, kinh doanh dịch vụ kế toán được đưa ra khỏi danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện. Đây là bước chuyển từ kiểm soát điều kiện gia nhập thị trường sang quản lý chất lượng hoạt động. Tuy nhiên, tại khoản 8 Điều 1, dự thảo sửa đổi Điều 57 Luật Kế toán, yêu cầu cá nhân ký báo cáo tài chính cho khách hàng và cá nhân cung cấp dịch vụ làm kế toán trưởng phải có Giấy chứng nhận năng lực kinh doanh dịch vụ kế toán. Dự thảo cũng giao Bộ Tài chính quy định việc tổ chức đánh giá năng lực, cấp và thu hồi giấy chứng nhận.

Theo đại biểu, bảo đảm năng lực chuyên môn của người cung cấp dịch vụ kế toán là cần thiết. Vấn đề đặt ra là phải làm rõ bản chất pháp lý và phạm vi của giấy chứng nhận để yêu cầu về năng lực đối với các công việc nêu trên được áp dụng đúng đối tượng.

Nếu áp dụng giấy chứng nhận cho cả các công việc chỉ phải đáp ứng tiêu chuẩn của người làm kế toán theo khoản 1 Điều 57, điều kiện kinh doanh đã được bãi bỏ có thể được thiết lập lại dưới hình thức khác trong quá trình thực hiện.

Các ĐBQH tỉnh Nghệ An dự phiên họp tại Hội trường. Ảnh: Khánh Duy

Vì vậy, đại biểu Thái Thị An Chung đề nghị rà soát các quy định về cơ chế chứng nhận năng lực để bảo đảm thống nhất với chủ trương cải cách điều kiện đầu tư kinh doanh. Những nội dung trực tiếp liên quan đến quyền hành nghề, căn cứ hạn chế quyền và trách nhiệm pháp lý của các bên cần được quy định rõ trong Luật.

Đối với hoạt động kinh doanh dịch vụ kế toán xuyên biên giới, đại biểu cho biết, tại khoản 9 Điều 1, dự thảo sửa đổi Điều 59 Luật Kế toán, yêu cầu cá nhân, tổ chức kinh doanh dịch vụ kế toán ở nước ngoài cung cấp dịch vụ cho khách hàng tại Việt Nam mà không có hiện diện thương mại tại Việt Nam phải liên danh với cá nhân, tổ chức kinh doanh dịch vụ kế toán tại Việt Nam.

Đại biểu thống nhất với yêu cầu xây dựng cơ chế quản lý đối với hoạt động này nhằm bảo đảm tuân thủ pháp luật Việt Nam, trách nhiệm nghề nghiệp và an toàn thông tin kế toán.

Tuy nhiên, trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập kinh tế quốc tế, hoạt động kế toán có thể được tổ chức thông qua nhiều mô hình, như trung tâm dịch vụ dùng chung của tập đoàn, hệ thống kế toán tập trung ở nước ngoài hoặc các nền tảng công nghệ hỗ trợ xử lý dữ liệu.

Vì vậy, cần phân biệt rõ hoạt động kinh doanh dịch vụ kế toán xuyên biên giới với hoạt động kế toán nội bộ của tập đoàn và hoạt động hỗ trợ kỹ thuật, công nghệ. Nếu phạm vi điều chỉnh không được xác định cụ thể, có thể dẫn đến việc áp dụng cùng một cơ chế quản lý đối với những hoạt động có bản chất pháp lý khác nhau.

Các ĐBQH dự phiên thảo luận tại Hội trường. Ảnh: Khánh Duy

Bên cạnh đó, cần đánh giá tính cần thiết của yêu cầu liên danh bắt buộc trong từng trường hợp, làm rõ nguyên tắc phân định trách nhiệm giữa các bên, đồng thời bảo đảm sự phù hợp với pháp luật Việt Nam và các cam kết quốc tế có liên quan.

Đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo quy định rõ hơn các nguyên tắc này ngay trong Luật, làm cơ sở để Chính phủ hướng dẫn và tổ chức thực hiện thống nhất.

Rõ tiêu chí xác định "có khả năng thực tế gây hậu quả nghiêm trọng''

Góp ý về căn cứ áp dụng biện pháp đình chỉ hoạt động kinh doanh dịch vụ kế toán, đại biểu Thái Thị An Chung cho biết, khoản 12 Điều 1 dự thảo Luật sửa đổi Điều 69 Luật Kế toán quy định cá nhân, tổ chức bị đình chỉ kinh doanh có thời hạn nếu sai phạm chuyên môn hoặc vi phạm chuẩn mực kế toán, chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp kế toán, kiểm toán Việt Nam gây hậu quả nghiêm trọng hoặc “có khả năng thực tế gây hậu quả nghiêm trọng”.

Toàn cảnh phiên thảo luận tại Hội trường, sáng 13/11. Ảnh: Khánh Duy

Theo đại biểu, đây là quy định cần được cân nhắc kỹ, bởi đình chỉ hoạt động kinh doanh là biện pháp có tác động trực tiếp đến quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân, đồng thời có thể ảnh hưởng đến các đối tượng đang sử dụng dịch vụ.

Tiêu chí “có khả năng thực tế gây hậu quả nghiêm trọng” cần được làm rõ về căn cứ và cách xác định mức độ rủi ro. Nếu thiếu tiêu chí khách quan, các cơ quan thực thi có thể hiểu và áp dụng khác nhau.

Đại biểu cho rằng, việc can thiệp kịp thời khi có nguy cơ gây thiệt hại nghiêm trọng có thể được chấp nhận, nhưng việc đình chỉ hoạt động kinh doanh cần dựa trên những căn cứ có thể kiểm chứng, bảo đảm tính cần thiết và tương xứng với mức độ vi phạm.

Từ đó, đại biểu đề nghị làm rõ dấu hiệu và căn cứ xác định nguy cơ gây hậu quả nghiêm trọng tại điểm a khoản 1, phân biệt sai sót chuyên môn có thể khắc phục với hành vi làm sai lệch tài liệu, báo cáo hoặc cung cấp thông tin, số liệu sai sự thật quy định tại điểm b khoản 1. Đồng thời, cần bảo đảm cơ chế giải trình, khắc phục vi phạm và kiểm soát việc áp dụng biện pháp đình chỉ.

"Những nguyên tắc cơ bản này cần được thể hiện rõ trong Luật để bảo đảm tính minh bạch và thống nhất khi thực thi", đại biểu nhấn mạnh.

ĐBQH Thái Thị An Chung (Nghệ An) phát biểu. Ảnh: Khánh Duy

Liên quan đến quy định chuyển tiếp tại Điều 3, đại biểu đề nghị rà soát, đặc biệt là giới hạn 12 tháng đối với các hợp đồng dịch vụ kế toán đã ký kết trước ngày Luật có hiệu lực.

Theo đại biểu, thực tế hiện nay, nhiều hợp đồng dịch vụ kế toán được ký với thời hạn nhiều năm. Do đó, để bảo đảm sự ổn định trong quan hệ pháp lý, quyền và lợi ích hợp pháp của các bên, đại biểu đề nghị nghiên cứu cho phép kéo dài thời hạn thực hiện hợp đồng hoặc tăng thời hạn chuyển tiếp, bảo đảm lộ trình phù hợp với yêu cầu quản lý mới.

Đối với chứng chỉ kiểm toán viên được quy định tại Luật Kiểm toán độc lập hiện hành, đại biểu Thái Thị An Chung đề nghị nghiên cứu đổi tên “chứng chỉ kiểm toán viên” thành “chứng chỉ kế toán viên công chứng Việt Nam” để phù hợp hơn với thông lệ quốc tế về tên gọi chứng chỉ nghề nghiệp, đồng thời bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật và không làm thay đổi điều kiện, quyền hành nghề kiểm toán độc lập hiện hành.